A CULTURAL ART FORM INSPIRED BY NATURE: HISTORICAL ROOTS OF MARBLING ART, MOTIFS AND ECOLOGICAL ART

Öz

Marbling art (Ebru) is a traditional decorative art form that represents a significant component of Turkish cultural heritage, extending historically from Central Asia to the Ottoman geography. As an integral part of traditional Turkish arts, Ebru has long maintained a deep connection with nature, a relationship that has been further reinforced in contemporary times through the lens of ecological art. Since the 1960s, artists have increasingly embraced nature as a source of inspiration, producing works directly within natural settings and thereby integrating environmental interactions into their artistic expression. Natural elements such as tulips, carnations, waves, and clouds frequently appear in Ebru compositions, serving as visual carriers of cultural memory. This evolving artistic approach has moved beyond the conventional boundaries of galleries and museums, reimagining nature itself as a space for exhibition. Artists began to create works in nature, seeking not only to engage directly with the environment but also to offer viewers a more authentic and immersive experience. These shifts reflect a transformation in art—from a purely visual medium to a practice aimed at fostering a deeper connection with nature and engaging audiences on a more interactive level. Ebru art, in this context, has also undergone a transformation, moving beyond its traditional framework to adopt an ecological perspective. Artists have increasingly utilized marbling techniques to emphasize their interaction with the natural world, drawing attention to ecological balance and sustainability. This study examines the current evolution of nature motifs, demonstrating how nature is represented in marbling art and how artists interact with these representations through examples. Works by contemporary marbling artists such as Firdevs Çalkanoğlu and Kadir Tuzcu are particularly noted for their connection to nature motifs. It explores how marbling art is shaped by an ecological understanding of art and how it strengthens its connection to the environment.

Anahtar Kelimeler

• marbling art
• ecological art
• nature

DOĞADAN İLHAM ALAN KÜLTÜREL BİR SANAT FORMU: EBRU SANATININ TARİHİ KÖKLERİ, MOTİFLERİ VE EKOLOJİK SANAT

Öz

Ebru sanatı, tarihsel süreç içerisinde Orta Asya’dan Osmanlı coğrafyasına uzanan, köklü bir kültürel miras niteliği taşıyan geleneksel bir süsleme sanatıdır. Bu sanat, geleneksel Türk sanatının önemli bir parçası olup, doğa ile olan derin ilişkisini günümüzde ekolojik sanat anlayışıyla daha da güçlendirmiştir. 1960’lı yıllardan itibaren sanatçılar, doğayı bir ilham kaynağı olarak benimsemiş ve doğada eser üretme yoluyla çevresel etkileşimlerini sanatlarına yansıtmışlardır. Lale, karanfil, dalga ve bulut gibi doğal ögeler, ebru sanatının kompozisyonlarında sıkça yer alarak kültürel belleğin taşıyıcısı hâline gelmiştir. Geleneksel galeri ve müze sınırlarının ötesine geçen sanat anlayışı, doğayı bir sergi alanı olarak değerlendirme eğilimine işaret etmiştir. Sanatçılar, eserlerini doğada üreterek, doğanın kendisiyle etkileşim kurma ve izleyiciye daha özgün bir deneyim sunma yoluna gitmişlerdir. Bu dönemdeki değişimler, sanatın görsel bir deneyim olmanın ötesinde, doğayla derin bir ilişki kurma ve izleyiciyle etkileşime geçme çabalarını yansıtmaktadır. Ebru sanatı da bu dönüşümden etkilenmiş, geleneksel sınırlarını aşarak doğayla bütünleşmiş ve ekolojik bir bakış açısı kazanmıştır. Sanatçılar, ebru tekniklerini doğayla olan etkileşimlerini artırarak, doğanın dengesine ve sürdürülebilirliğine dikkat çekmişlerdir. Bu çalışma, Doğa motiflerinin tarihsel evrimi ele alınarak, ebru sanatında doğanın nasıl temsil edildiği ve sanatçıların bu temsillerle nasıl etkileşimde bulunduğu örneklerle açıklanmıştır. Firdevs Çalkanoğlu ve Kadir Tuzcu gibi günümüz ebruzenlerinin eserleri, özellikle doğa motifleriyle bağlantılı olarak incelenmiştir. Ebru sanatının, ekolojik sanat anlayışıyla nasıl şekillendiğini ve çevreyle olan bağını nasıl güçlendirdiğini araştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• EBRU SANATI
• EKOLOJİK SANAT
• DOĞA

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Akar, A., ve Keskiner, C. (1978). Türk süsleme sanatında desen ve motif. Kültür ve Sanat Yayınları.
2. Almas, R., Rind, N. A., & Jhatial, A. K. (2024). Sustainable natural dyeing of cellulose with agricultural medicinal plant waste, new shades development with nontoxic sustainable elements. Mehran University Research Journal of Engineering and Technology, 43(1). https://doi.org/10.22581/muet1982.2401.2877
3. Barutçugil, H. (2001). Suyun rüyası. Ebristan Yayınları.
4. Begiç, H. N. (2015). UNESCO Dünya Kültürel Miras Listesinde yer alan Geleneksel Türk Ebru Sanatı'nda yeni yorumlar. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 37, 587–605.
5. Brown, A. (2014). Güncel sanat ve ekoloji (E. Gözgü & Y. Adam, Çev.). Akbank Yayınları.
6. Erdinç, Ü. (2011). Ebru sanatında Necmettin Okyay’ın Mehmet Hatip Efendi’den öykünme izleri. Türk Sanatları Araştırmaları Dergisi, 1(1), 53–65.
7. Firdevs Çalkanoğlu Shopier. (2025, Şubat 10). Görseller 5, 6, 7, 8. https://www.shopier.com/s/store/firdevscalkanoglu&sid=c0dqUlNJcURjdXpIN291OTBfLTFfIF8g
8. İnan, A. (2000). Tarihte ve bugün Şamanizm. Türk Tarih Kurumu Basımevi.

9. Kaya, S. (2012). Ebru sanatının çocuklar üzerindeki rolü ve Düzce İstiklal Anaokulu örneği. Akdeniz Sanat Dergisi, 5(10), 54-70.
10. Kolçir, O. C. (2015). Ebru sanatında Akkase tekniği ve farklı uygulamaları [Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
11. Kristanti, K., Ramadhani, N. L., & Pandansari, P. (2024). Ecoprint techniques as an environmentally friendly fashion product. European International Journal of Multidisciplinary Studies, 1(2). https://doi.org/10.69726/eijoms.v1i2.34
12. Laureano, P. (2024). The oasis: The origin of the garden. Environmental Design: Journal of the Islamic Environmental Design Research Centre, 1, 65–71.
13. Nautiyal, A., & Daruwalla, V. (2024). From waste to wonder: Leveraging rust dyeing and eco-printing for modern sustainable textiles. International Journal for Multidisciplinary Research, 6(4). https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i04.26838
14. Roy, R. (2023). Eco-friendly colors. In Eco-friendly and Sustainable Fabric Dyes (pp. 203–215). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-6684-9979-5.ch013
15. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
16. Serin, A. Y. (2008). Geleneksel Türk ebru sanatında kronolojik gelişim süreci ile ilgili bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 26, 97–105. https://docplayer.biz.tr/7812758-Geleneksel-turk-ebru-sanatinda-kronolojik-gelisim-sureci-ile-ilgili-bir-degerlendirme.html
17. Shams, T., Ruma, N. J., & Basit, A. (2024). Assessing the financial and environmental impact of natural dyes and mordants: ROI and sustainability metrics in sonication-assisted dyeing. Open Access Research Journal of Science and Technology, 12(2), 124–135. https://doi.org/10.53022/oarjst.2024.12.2.0125
18. Sungur, N. (1994). Sanat ve kimya bir arada: Ebru. Bilim ve Teknik Dergisi, 316, 54–59.
19. Şahin, İ. (2009). Değişen toplum-çevre ilişkisinin bir göstergesi: İklim değişikliği. Bilimname, 16(1), 107–139.
20. Taşatan, U. (2019). Süleymaniye Kütüphanesi ebru koleksiyonundaki Mustafa Düzgünman ebruları [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
21. Willms, E. E., Costa, R. N., de Almeida, R., & Sato, M. (2024). Sementes da arte-educação-ambiental. https://doi.org/10.11606/9786587047690
22. Yağmur, Ö., ve Tuzci, K. (2020). Günümüz ebru sanatı ve endemik bitkilerin kullanılması. Bayburt University Journal of the Faculty of Humanities and Social Sciences, 6, 5.