CROSS-STITCH EMBROIDERED PILLOWCASES FOUND IN KONYA

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 141 - 151, 29.12.2025

Şerife Doğan

Öz

This study selects pillow covers from bridal trousseaus in the Konya region, where the dowry culture is strongly preserved. The cross-stitched pillow covers used in the Konya region hold a significant place in traditional Turkish embroidery. These covers, typically placed in domestic settings, particularly in bedrooms, guest rooms, and on cushions and divans, serve both protective and decorative purposes. The robust texture and colorful appearance of the cross-stitch technique give these covers aesthetic value. These covers were also considered prestige objects, demonstrating the mastery of the bride's household, who held the family's position. The motifs in Konya region cross-stitch patterns are generally geometrically organized and symbolic. These motifs are often repeated symmetrically. This pattern reflects the belief in order, harmony, and protection in the Anatolian aesthetic. While they continue to be used in stylized designs for gifts and home decoration in modern usage, cross-stitch pillow covers continue to exist as a traditional element in dowries. This study utilized a qualitative and ethnographic approach to assess cross-stitch pillow rugs as a cultural heritage element, providing a more in-depth understanding of this topic. Written sources on traditional handicrafts, albeit very limited, were accessed. The study evaluated authentic cross-stitch pillow rugs from the Konya region from a visual and technical perspective. Their patterns were individually drawn, and color, composition, motif repetition, and intended uses were analyzed analytically. Interviews were conducted with women preparing dowries in the region and with the authors of the works, revealing the social, symbolic, and functional meanings of the rugs. This provided insights into the production process, motif preferences, and areas of use. Cross-stitch, a significant part of young girls' dowries today, has been hidden away in chests, fading into obscurity. To preserve this cultural heritage and ensure its transmission to future generations, it is crucial to continue scientific research on the subject and revitalize this handicraft.

Anahtar Kelimeler

Konya , Cross Stitch , Pillow , Embroidery , Motif.

KONYA YÖRESİNDE BULUNAN KANAVİÇE İŞLEMELİ YASTIK YAYGILARI

Öz

Bu çalışmada çeyiz kültürü güçlü bir şekilde sürdürdüğü Konya yöresinde gelin çeyizlerinden yastık yaygıları konu olarak seçilmiştir. Konya yöresinde kullanılan kanaviçe işlemeli yastık yaygıları geleneksel Türk nakışları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Genellikle ev içi oturma düzeninde, özellikle yatak odası, misafir odası, minder ve sedirlerin üzerine serilen bu yaygılar, hem koruyucu hem de dekoratif amaçlı kullanılmaktadır. Kanaviçe tekniğinin sağlam dokusu ve renkli görünümü bu yaygıları estetik açıdan değerli kılar. Bu yaygılar aile içinde statüyü eli iş tutan gelinin ev düzenindeki maharetini gösteren prestij objeleri olarak da değerlendirilmiştir. Konya yöresi kanaviçelerde motifler genellikle geometrik düzenli ve sembolik niteliktedir. Motifler çoğunlukla simetrik düzen içinde tekrarlanır. Bu düzen Anadolu estetik anlayışındaki düzen uyum ve koruma inancını yansıtmaktadır. Modern kullanımda hediyelik eşya, ev dekorasyonlarında stilize tasarımlar halinde kullanılmaya devam etse de, kanaviçe yastık yaygıları çeyizlerde geleneksel öge olarak hala varlığını sürdürmektedir. Bu çalışma, kanaviçe yastık yaygıları kültürel bir miras unsuru olması açısından, bu konunu derinlemesine anlaşılması için nitel ve etnografik yaklaşımla değerlendirilmiştir. Konuya ilişkin çok sınırlıda olsa geleneksel el sanatları ile ilgili yazılı kaynaklara ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında Konya yöresine ait özgün kanaviçe yastık yaygıları görsel ve teknik açıdan değerlendirilmiştir. Desenleri tek tek çizilmiş olup, renk, kompozisyon, motif tekrarı ve kullanım amaçları çözümleyici biçimde değerlendirilmiştir. Yörede çeyiz hazırlayan kadınlar ve eser sahibi ile görüşmeler yapılmış ve bu görüşmelerle yaygıların toplumsal, sembolik ve işlevsel anlamları ortaya konmuştur. Yaygıların üretim süreci, motif tercihleri ve kullanım alanlarına dair doğal verilere ulaşılmayı sağlamıştır. Günümüzde önemli bir yeri olan ve genç kızların çeyizlerin vazgeçilmez bir parçası olan kanaviçe işlemlerimizin sandıkta saklanarak unutulmaya yüz tutmuştur. Bu kültürel mirasın korunması gelecek nesillere aktarılması için konuyla ilgili bilimsel araştırmaların sürdürülmesi ve söz konusu el sanatının yeniden işlevsel hale getirilmesi önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Konya , Kanaviçe , Yastık , İşleme , Motif.

Kaynakça

• KAYNAKÇA Barışkan, A. (1976). Anadolu'da işleme sanatı. Kültür ve Sanat Dergisi, 4, 78-85.
• Barışta, H. Ö. (1997). Türk işlemelerinden teknikler. Gazi Üniversitesi.
• Barışta, H. Ö. (1984). Türk işleme sanatı tarihi. Gazi Üniversitesi.
• Barışta, H. Ö. (1999). Osmanlı İmparatorluğu Türk işlemeleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Berker, N. (1974). Türk İşlemeleri. Sanat Dünyamız Dergisi, 2, 300.
• Gönül, M. (1991). Türk el işlemeleri sanatı. Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Koçu, R. E. (1960). Türk Giyim Kuşam Süsleme Sözlüğü. Sümerbank Yayınları.
• Korkusuz, S. (1995). Nakış Temel Bilgiler Tekniği Uygulamaları ve Örnekleri.
• Meydan Larousse. (1971). Cilt 8. İstanbul.
• Nevzat, O. (1973). Nakış. Ankara.
• Özkan, N. B. (2018). Reflection of cross-stitich embtoidery on clothing. Atlas İnternational Refereed Journal on Social Sciences, 1151-1160.
• Sain, B. (1987). El işlemeleri. Türkiye İş Bankası Yayaınları.
• Sürür, A. (1976). Türk işleme sanatı. Ak Yayınları.