Psikolojik Dayanıklılık ve Deprem Sonrası Travma Düzeyi İlişkisi Üzerine Bir Alan Araştırması

Öz

Bu çalışmada, psikolojik dayanıklılık ve deprem sonrası travma düzeyi ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, psikolojik dayanıklılık ve boyutlarının (kendini adama, meydan okuma ve kontrol) deprem sonrası travma düzeyi ve boyutları (davranış problemleri, heyecansal sınırlılık, duyuşsal, bilişsel yapı ve uyku problemleri) üzerine etkisini test etmektir. Çalışmada, nicel araştırma yönteminden yararlanılmış olup, veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Çalışmanın örneklem grubunu, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, işletme bölümü son sınıfında eğitim gören 136 lisans öğrencisi meydana getirmiştir. Çalışmada, toplanan verileri analiz etmek için SPSS 25.0 yazılım programına başvurulmuştur. Bu veriler normallik dağılım testi, frekans, güvenirlik, Pearson korelasyon ve regresyon analiziyle test edilmiştir. Çalışmanın analiz sonuçlarına göre; psikolojik dayanıklılığın deprem sonrası travma düzeyini pozitif yönde etkilediği görülmüştür. Psikolojik dayanıklılık alt boyutlarının (kendini adama, meydan okuma ve kontrol) deprem sonrası travma düzeyi alt boyutlarını (davranış problemleri, heyecansal sınırlılık, duyuşsal, bilişsel yapı ve uyku problemleri) etkilemediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Psikolojik Dayanıklılık
• Deprem
• Deprem Sonrası Travma Düzeyi

A Field Study on the Relationship Between Psychological Resilience and Trauma Levels After an Earthquake

Öz

In this study, psychological resilience and post-earthquake trauma level were discussed. The aim of the study was to test the effect of psychological resilience (commitment, challenge and control) on post-earthquake trauma level (behavior problems, emotive limitedness, affective, cognitive structures and sleep problems). In the study, quantitative research method was used and a questionnaire form was used as the data collection tool. The sample group of the study consisted of 136 undergraduate students studying in the senior year of the Department of Business Administration at Kahramanmaras Sutcu Imam University, Faculty of Economics and Administrative Sciences. In the study, SPSS 25.0 software program was used to analyze the collected data. These data were tested with normality distribution test, frequency, reliability, Pearson correlation and regression analysis. According to the analysis results of the study; it has been observed that psychological resilience positively affects the post-earthquake trauma level. It was determined that the psychological resilience sub-dimensions (commitment, challenge and control) did not affect the post-earthquake trauma level sub-dimensions (behavior problems, emotive limitedness, affective, cognitive structures and sleep problems).

Anahtar Kelimeler

• Psychological Resilience
• Earthquake
• Post-Earthquake Trauma Level

Kaynakça

1. Açık-Yavuz, B., Demir, M., Adalı, S., & Şafak-Öztürk, C. (2025). Türkiye’de deprem sonrası gelişen travma sonrası stres bozukluğuna yönelik psikolojik müdahaleler: bir sistematik derleme. Afet ve Risk Dergisi, 8(2), 468-486.
2. Afacan, E., & Afacan, M.I. (2023). Türk spor gazetelerinde deprem algısı: 2023 Kahramanmaraş depremi örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(2), 844-860.
3. Aka, M. (2024). Kahramanmaraş depremi sonrası travmatik belirtiler, dini başa çıkma ve psikolojik iyi oluş ilişkisi. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 28(2), 956-975.
4. Aker, A.T., Üzer, P.N., & Şentürk, P.G. (2011). Koruyucu psikiyatri açısından ruhsal travma. Türkiye Klinikleri Psikiyatri-Özel Konular, 4(4), 32-35.
5. Akın, G., Çelikay-Söyler, H., & Müezzin, E. (2024). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı benlik saygısı ve psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 71, 305-320.
6. Akpınar, Ö. (2024). Depremzedelerde travma sonrası stres bozukluğu, psikolojik dayanıklılık ve serum YKL-40 düzeyleri (Tıpta Uzmanlık Tezi). Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kayseri.
7. Alipour, F., & Ahmadi, S. (2020). Social support and Posttraumatic Stress Disorder (PTSD) in Earthquake Survivors: a systematic review. Social Work in Mental Health, 18(5), 501-514.
8. Alpar, R. (2001). Spor bilimlerinde uygulamalı istatistik. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

9. Altıntaş, B., & Altıntaş, M. (2023). Psikolojik dayanıklılık ve iş yaşam dengesi ilişkisi üzerine bir araştırma. International Journal of Disciplines Economics & Administrative Sciences Studies, 9(49), 1095-1106.
10. Arslan, H., & Kuyulu, İ. (2023). Üniversite öğrencilerinin deprem bilgisi başarı testi değerlendirmesi: spor bilimleri örneği. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6(1), 562-572.
11. Arslantaş, I., Inandi, Y., & Ataş, M. (2021). The relationship between mobbing towards teachers and psychological resilience in educational institutions. Education Quarterly Reviews, 4(1), 39-42.
12. Asiltürk., L. (2025). 6 Şubat depremlerinin sağlık çalışanlarının psikolojik dayanıklıkları, deprem sonrası travma-başa çıkma düzeylerinin spritüel iyi oluşluluk düzeylerine etkisi: Malatya ili örneği (Yüksek Lisans Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
13. Bernuzzi, C., Sommovigo, V., & Setti, I. (2022). The role of resilience in the work-life interface: a systematic review. Work, 73(2022), 1147-1165.
14. Bıçakçı, A.B., & Okumuş, E.E. (2023). Depremin psikolojik etkileri ve yardım çalışanları. Avrasya Dosyası Dergisi, 14(1), 218-248.
15. Bilge, Y., Emiral, E., & Demirci, H. (2024). Early aftermath of February 6 Earthquakes in Turkey: PTSD, PTG, and Resilience. Journal of Loss and Trauma, 29(2), 221-242.
16. Bitmiş, M.G., Sökmen, A., & Turgut, H. (2013). Psikolojik dayanıklılığın tükenmişlik üzerine etkisi: örgütsel özdeşleşmenin aracılık rolü. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 27-40.
17. Bonanno, G.A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20-28.
18. Bonanno, G.A., Galea, S., Bucciarelli, A., & Vlahov, D. (2006). Psychological resilience after disaster: New York city in the aftermath of the September 11th terrorist attack. Psychological Science, 17(3), 181-186.
19. Bonanno, G.A., Galea, S., Bucciarelli, A., & Vlahov, D. (2007). What predicts psychological resilience after disaster? the role of demographics, resources and life stres. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 75(5), 671-682.
20. Buğdaycı, İ. (2025). Depremi yaşamış kişilerde algılanan sosyal destek ve psikolojik dayanıklılığın deprem sonrası travma düzeyi üzerindeki etkisi: Hatay örneklemi (Yüksek Lisans Tezi). Antalya Bilim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sakarya.
21. Buz, S., & Genç, B. (2019). Sosyal hizmet uzmanları için psikolojik dayanıklılığın önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(2), 623-642.
22. Büyükyılmaz, O., & Acar, B. (2022). Ceza infaz kurumlarındaki psikologların iyi oluşları üzerinde psikolojik dayanıklılığın etkisi. İş ve İnsan Dergisi, 9(1), 45-59.
23. Campbell-Sills, L., Cohan, S.L., & Stein, M.B. (2006). Relationship of resilience to personality, coping, and psychiatric symptoms in young adults. Behaviour Research and Therapy, 44(4), 585-599.
24. Canlı, D., & Yılmaz, F. (2024). Deprem sonrasında bireylerin deprem kaygısı, ölüm kaygısı ve psikolojik sağlamlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi, 14(1), 9-17.
25. Connor, K.M., & Davidson J.R.T. (2003). Development of a new resilience scale: The Connordavidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18(2), 76-82.
26. Çağatay, A. (2024). Deprem sonrası travma, tükenmişlik ve yaşam doyumu üzerine bir araştırma. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1)-Deprem Özel Sayısı, 724-745.
27. Çakıcı, M., Oğuzhan, A., & Özdil, T. (2015). İstatistik. Bursa: Ekin.
28. Çelebi, M.A. (2023). Psikolojik dayanıklılık ile öznel iyi oluş ilişkisi ve benlik saygısının aracı rolü. İş ve İnsan Dergisi, 10(2), 97-107.
29. Dhungana, S., Koirala, R., Ojha, S., & Thapa, S. (2022). Resilience and its association with post-traumatic stress disorder, anxiety, and depression symptomatology in the aftermath of trauma: a cross-sectional study from Nepal. European Psychiatry, 65(S1), 673-674.
30. Erdem, M., Altuntaş, H., Güzelküçük, D.M., & Tekinarslan, R. (2025). Öğretmenlerin psikolojik sağlamlığının duygusal emek davranışlarını yordama düzeyi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 7(18), 388-413.
31. Este, D., & Van-Ngo, H. (2010). A resilience framework to examine immigrant and refugee children and youth in Canada. In S.S. Chuang & R.P. Moreno (Ed.), Immigrant children: change, adaptation, and cultural transformation (27-50). United Kingdom: Lexington Books.
32. Fletcher, D., & Sarkar, M. (2013). Psychological resilience: a review and critique of definitions, concepts and theory. European Psychologist, 18(1), 12-23.
33. Fredrickson, B.L., Tugade, M.M., Waugh, C.E., & Larkin, G.R. (2003). What good are positive emotions in crisis? a prospective study of resilience and emotions following the terrorist attacks on the United States on september 11th, 2001. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 365-376.
34. Friborg, O., Hjemdal, O., Rosenvinge, J.H., & Martinussen M. (2006). A new rating scale for adult resilience: what are the central protective resources behind healthy adjustment? International Journal of Methods in Psychiatric Research, 12(2), 65-76.
35. Gable, S.L., & Haidt, J. (2005). What (and why) is positive psychology? Review of General Psychology, 9(2), 103-110.
36. Garmezy, N. (1991). Resilience and vulnerability to adverse developmental outcomes associated with poverty. American Behavioral Scientist, 34(4), 416-430.
37. Gautschi, O.P., Cadosch, D., Rajan, G., & Zellweger, R. (2008). Earthquakes and trauma: review of triage and injury-specific, immediate care. Prehospital and Disaster Medicine, 23(2), 195-201.
38. Gezgin-Yazıcı, H., & Ökten, Ç. (2024). Türkiye’de Kahramanmaraş depremi’nden sonra hemşirelik öğrencilerinde yaşanan travmatik stres belirtileri, fiziksel belirtiler ve psikolojik sağlamlık. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 4(1), 3-11.
39. Gujarati, D.N. (2003). Basic econometrics. New York: McGraw-Hill.
40. Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J., & Anderson, R.E. (2014). Multivariate data analysis. England: Pearson Education Limited.
41. Herrman, H., Stewart, D.E., Diaz-Granados, N., Berger, E.L., Jackson, B., & Yuen, T. (2011). What is resilience? The Canadian Journal of Psychiatry, 56(5), 258-265.
42. Holt, P., Fine, M.J., & Tollefson, N. (1987). Mediating stress: survival of the hardy. Psychology in the Schools, 24(1), 51-58.
43. Işık, Ö., Aydınoğlu, H.M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G., & Ay, A. (2012). Afet yönetimi ve afet odaklı sağlık hizmetleri. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 82-123.
44. Işık, Ş. (2016). Psikolojik dayanıklılık ölçeği’nin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 4(2), 165-182.
45. İsaoğlu, J., & Tuzcuoğlu, A.S. (2021). Suriye uyruklu üniversite öğrencilerinde psikolojik dayanıklılık, yalnızlık ile kaygı arasındaki ilişkide bilişsel üçlünün aracı rolü. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 53(53), 399-424.
46. Karaırmak, Ö., & Siviş-Çetinkaya, R. (2011). Benlik saygısının ve denetim odağının psikolojik sağlamlık üzerine etkisi: duyguların aracı rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(35), 30-43.
47. Kavi, E., & Karakale, B. (2018). Çalışan psikolojisi açısından psikolojik dayanıklılık. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 7(17), 55-77.
48. Killgore, W.D.S., Taylor, E.C., Cloonan, S.A., & Dailey, N.S. (2020). Psychological resilience during the Covid-19 lockdown. Psychiatry Research, 291(2020), 113216.
49. Kirman, F. (2023). Deprem sonrası travmatik stres tepkileri ve sosyal medyada yansımaları. Antakiyat/Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(1), 15-30.
50. Klag, S., & Bradley, G. (2004). The role of hardiness in stress and illness: an exploration of the effect of negative affectivity and gender. British Journal of Health Psychology, 9(2), 137-161.
51. Kobasa, S.C. (1979). Stressful life events, personality, and health-inquiry into hardiness. Journal of Personality and Social Psychology, 37(1), 1-11.
52. Korucu, T.Ş., & Özer-Kaya, D. (2023). Yeniden yaşama sarılmak: deprem sonucu gelişen travma sonrası stres bozukluğu yönetiminde temel beden farkındalık terapisi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 755-761.
53. Kukihara, H., Yamawaki, N., Uchiyama, K., Arai, S., & Horikawa, E. (2014). Trauma, depression, and resilience of earthquake/tsunami/nuclear disaster survivors of hirono, fukushima, Japan. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 68(7), 524-533.
54. Leipold, B., & Greve, W. (2009). Resilience: a conceptual bridge between coping and development. European Psychologist, 14(1), 40-50.
55. Lepore, S.J., & Revenson, T.A. (2006). Resilience and posttraumatic growth: recovery, resistance, and reconfiguration. In L.G. Calhoun & R.G. Tedeschi (Ed.), Handbook of Posttraumatic Growth: Research & Practice (24-46). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
56. Livanou, M., Bassoglu, M.M.D., Ssalcioglu, E., & Kalendar, D.S. (2002). Traumatic stress responses in treatment-seeking earthquake survivors in Turkey. The Journal of Nervous and Mental Disease, 190(12), 816-823.
57. Luthar, S.S., Cicchetti, D., & Becker, B. (2000). The construct of resilience: a critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543-562.
58. Maddi, S.R. (2013). Hardiness: turning stressful circumstances into resilient growth. Springer Science + Business Media.
59. Maddi, S.R., Khoshaba, D.M., Persico, M., Lu, J., Harvey, R., & Bleecker, F. (2002). The personality construct of hardiness II. relationships with comprehensive tests of personality and psychopathology. Journal of Research in Personality, 36, 72-85.
60. Masten, A.S. (2001). Ordinary magic: resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227-238.
61. Masten, A.S., & Coatsworth, J.D. (1998). The development of competence in favorable and unfavorable environments: lessons from research on successful children. American Psychologist, 53(2), 205- 220.
62. Meng, Z., Wu, X., & Han, L. (2018). Post-traumatic stress disorder and post-traumatic growth among the adult survivors of the Lushan earthquake: Selecting resilience as the moderator. International Journal of Disaster Risk Reduction, 27, 524-529.
63. Nakajima, Ş. (2012). Deprem ve sonrası psikolojisi. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 150-155. Norris, F.H., Sherrieb, K., & Pfefferbaum, B. (2011). Community resilience: concepts, assessment, and implications for intervention. Resilience and Mental Health: Challenges Across the Lifespan.
64. Onan, G., Turhan, M., & Helvacı, İ. (2021). Psikolojik dayanıklılık, çalışan dayanıklılığı, örgütsel dayanıklılık ile iş tatmini arasındaki ilişkiler: hizmet sektörü üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 3278-3292.
65. Ponis, S.T. (2012). Supply chain resilience: definition of concept and its formative elements. The Journal of Applied Business Research, 28(5), 921-930.
66. Rutter, M. (2006). Implications of resilience concepts for scientific understanding. Annals of The New York Academy of Sciences, 1094(1), 1-12.
67. Sakarya, D., & Güneş, C. (2013). Van depremi sonrasında travma sonrası stres bozukluğu belirtilerinin psikolojik dayanıklılık ile ilişkisi. Kriz Dergisi, 21(1), 25-32.
68. Sekaran, U. (1992). Research methods for business: a skill-building approach. New York: John Wiley & Sons. Selçuk, E., & Erem, M. (2022). Deprem öncesi hazırlık ve deprem anında yapılması gerekenler. TOTBİD Dergisi, 21, 249-252.
69. Sezgin, F. (2012). İlköğretim okulu öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 489-502.
70. Sürme-Kılıç, İ. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası depremzedelerde intihar riskinin değerlendirilmesi ve psikolojik dayanıklılık, posttravmatık stres bozukluğu ve depresyon ile ilişkisinin araştırılması (Tıpta Uzmanlık Tezi). Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi, Gaziantep.
71. Şevik, A.E. (2023). Deprem ve yaşlılık: psikososyal bir bakış. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 16(1), 49-57.
72. Tanhan, F., & Kayri, M. (2013). Deprem sonrası travma düzeyini belirleme ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 1013-1025.
73. Taşdelen, B.D. (2024). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerini deneyimlemiş yetişkin depremzedelerde başa çıkma tutumları, psikolojik sağlamlık ve psikolojik semptomlar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Nişantaşı Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
74. Terzi, Ş. (2008). Üniversite öğrencilerinde kendini toparlama gücünün içsel koruyucu faktörlerle ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 297-306.
75. Thomas R.B., & Wilson J.P. (2004). Issues and controversies in theunderstanding and diagnosis of compassion fatigue, vicarious traumatization, and secondary traumatic stress disorder. International Journal of Emergency Mental Health, 6(2), 81-92.
76. Tusaie, K., & Dyer, J. (2004). Resilience: a historical review of the construct. Holistic Nursing Practice, 18(1), 3-10.
77. Uğurlu, F. (2023). Denizcilik işletmelerinde duygusal zekanın örgütsel bağlılık üzerindeki etkisinde psikolojik dayanıklılığın aracı rolü. International Journal of Economics, Politics, Humanities & Social Sciences, 6(3), 169-186.
78. Uruş, Ö., & Ertekin, G. (2026). Ebeveyn duygusal erişebilirliği ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide kişilik özelliklerinin aracı rolü. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 69, 44-74.
79. Uzunbacak, H.H., Erhan, T., & Karagöz, Ş. (2023). Psikolojik dayanıklılık ve iş tatmini arasındaki ilişkide öz-şefkatin ve içsel motivasyonun rolü. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26(2), 267- 282.
80. Ünaldı, G. (2023). Üniversite öğrencilerinin deprem sonrası eğlence amaçlı spor kaynaklı iyilik hallerinin belirli değişkenler açısından incelenmesi. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(3), 107-117.
81. Vella, S.L., & Pai, N.B. (2019). A theoretical review of psychological resilience: defining resilience and resilience research over the decades. Archives of Medicine and Health Sciences, 7(2), 233 239.
82. Weiner, B.J. (2009). A theory of organizational readiness for change. Implementation Science, 4(1), 1-9.
83. Windle, G. (2011). What is resilience? a review and concept analysis. Reviews in clinical gerontology, 21(2), 152-169.
84. Xi, Y., Yu, H., Yao, Y., Peng, K., Wang, Y., & Chen, R. (2020). Post-traumatic stress disorder and the role of resilience, social support, anxiety and depression after the Jiuzhaigou earthquake: a structural equation model. Asian Journal of Psychiatry, 49(2020), 101958.
85. Yalçın, S., & Sayğı, E. (2021). Ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin psikolojik dayanıklılık, örgütsel muhalefet ve örgütsel sessizlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(4), 402-426.
86. Yeşil, S., & Mavi, Y. (2021). Psikolojik dayanıklılığın covid-19 korkusu üzerine etkisi: bir alan araştırması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 2281-2307.
87. Yıldırım, A., Özkul, R.F., Kaplan, N., & Ertek, M.Y. (2024). Psikolojik dayanıklılık ve iş tatmini ilişkisinde içsel motivasyonun aracı rolü: öğretmenler üzerine bir araştırma. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(4), 780-794.
88. Yıldız, B., & Akkoyun, A.Z. (2023). Deprem sonrası psikiyatrik destek. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 817-820.
89. Ying, L., Wu, X., Lin, C., & Jiang, L. (2014). Traumatic severity and trait resilience as predictors of posttraumatic stress disorder and depressive symptoms among adolescent survivors of the Wenchuan earthquake. PLOS ONE, 9(2), E89401.
90. Zhou, X., Zhen, R., & Wu, X. (2019). Trajectories of academic burnout in adolescents after the Wenchuan earthquake: a latent growth mixture model analysis. School Psychology International, 40(2), 183-199.