Türkiye’de Cumhuriyet Döneminde Yaşanan Depremlerin Ekonomik Etkileri ve Çözüm Önerileri

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 153 - 165, 29.12.2025

Ali Birvural

https://doi.org/10.47147/ksuiibf.1785845

Öz

Depremler, sadece can ve mal kaybına yol açan fiziksel olaylar değil; aynı zamanda kamu maliyesi, istihdam, üretim ve dış ticaret kanalları üzerinden genişleyen ekonomik şoklardır. Türkiye, Alp–Himalaya deprem kuşağında yer alan jeolojik konumu nedeniyle yüksek sıklıkta ve büyük şiddette depremlerle karşı karşıyadır. Bu çalışma, Türkiye’de meydana gelen büyük depremlerin (1939 Erzincan, 1970 Gediz, 1992 Erzincan, 1999 Marmara, 2011 Van, 2020 İzmir, 2023 Kahramanmaraş) doğrudan, dolaylı ve makroekonomik etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemekte; ayrıca olası bir İstanbul depreminin altyapı, lojistik, finans ve sosyal hizmetler üzerindeki etkilerini senaryo bazlı olarak değerlendirmektedir. Bulgular, risk azaltma yatırımlarının (kentsel dönüşüm, sigorta, afet fonları) marjinal maliyetinin, kriz sonrası yeniden inşa maliyetlerinden sistematik biçimde düşük olduğunu göstermektedir. Politika önerileri; kısa–orta–uzun vadeli araçların bütünleşik bir çerçevede, yerel yönetim, özel sektör, merkezi idare işbirliğiyle ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Deprem Ekonomisi , Marmara 1999 , Kahramanmaraş 2023 , Kamu Maliyesi , Kentsel Dönüşüm.

Economic Effects of Earthquakes and Solution Suggestions in the Republic Period in Turkey

Öz

Earthquakes are not only physical events that cause loss of life and property; they are also economic shocks that expand through public finance, employment, production and foreign trade channels.arthquakes are not only physical events that cause loss of life and property; they are also economic shocks that expand through public finarthquakes are not only physical events that cause loss of life and property; they are also economic shocks that expand through public finance, employment, production and foreign trade channels. Turkey is faced with high frequency and high intensity earthquakes due to its geological location in the Alpine–Himalayan earthquake belt. This study examines the direct, indirect and macroeconomic effects of the major earthquakes in Turkey (1939 Erzincan, 1970 Gediz, 1992 Erzincan, 1999 Marmara, 2011 Van, 2020 Izmir, 2023 Kahramanmaraş) in comparative terms. The aim of this study is to examine the direct, indirect and macroeconomic effects of the major earthquakes in Turkey (1939 Erzincan, 1970 Gediz, 1992 Erzincan, 2011 Van, 2020 Izmir, 2023 Kahramanmaraş).; in addition, it evaluates the effects of a possible Istanbul earthquake on infrastructure, logistics, finance and social services on a scenario-based basis. The findings show that the marginal cost of risk reduction investments (urban transformation, insurance, disaster funds) is systematically lower than the post-crisis reconstruction costs.n addition, it evaluates the effects of a possible Istanbul earthquake on infrastructure, logistics, finance and social services on a scenario-based basis. The findings show that the marginal cost.

Anahtar Kelimeler

Earthquake Economy , Marmara 1999 , Kahramanmaraş 2023 , Public Finance , Urban Transformation.

Kaynakça

• AFAD. (2018). Afet raporu: Van depremi. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
• AFAD. (2023). 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler raporu. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. 10 Ağustos 2025 tarihinde https://www.afad.gov.tr adresinden erişildi.
• Aktürk, İ., & Albeni, M. (2002). Doğal afetlerin ekonomik performans üzerine etkisi: 1999 yılında Türkiye’de meydana gelen depremler ve etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 1–18.
• Albala-Bertrand, J. M. (1993). Political economy of large natural disasters: With special reference to developing countries. Oxford University Press.
• Cavallo, E., & Noy, I. (2011). The economics of natural disasters: A survey. International Review of Environmental and Resource Economics, 5(1), 63–102. 28 Ekim 2025 tarihinde https://doi.org/10.1561/101.00000039 adresinden erişildi.
• Danış, H., & Görgün, M. (2005). Marmara Depremi ve Tüpraş yangını. Deprem Sempozyumu, Kocaeli.
• DASK. (2019). Zorunlu deprem sigortası faaliyet raporu.
• DPT. (1999). Depremin ekonomik ve sosyal etkileri; muhtemel finansman ihtiyacı; tedbirler raporu. Devlet Planlama Teşkilatı.
• Eğilmez, M. (2000). 17 Ağustos depremi ve Türk ekonomisi. Ekonomik Yaklaşım, 11(38), 25–42.
• Eroğlu, N. (2014). Doğal afetlerin ekonomi üzerindeki etkileri: Türkiye örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(3), 1–18.
• Eroğlu, M. (2021). Afetlerin ekonomik etkileri: Türkiye örneği. Beta Yayınları.
• Güvel, E. A. (2008). Depremin Türkiye ekonomisine etkileri üzerine ekonometrik bir uygulama. 2. Ulusal İktisat Kongresi Bildirileri, İzmir.
• Hallegatte, S. (2014). Modeling the role of inventories and heterogeneity in the assessment of the economic costs of natural disasters. Risk Analysis, 34(1), 152–167. 31.10.2025 tarihinde https://doi.org/10.1111/risa.12090 adresinden erişildi.
• Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü. (2019). İstanbul ili olası deprem kayıp tahminlerinin güncellenmesi.
• Japan International Cooperation Agency (JICA) & İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB). (2002). Türkiye Cumhuriyeti İstanbul İli Sismik Mikro-Bölgeleme Dahil Afet Önleme/Azaltma Temel Planı Çalışması Sonuç Raporu Doküman V. 27.10.2025 tarihinde https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/11707866_01.pdf?utm adresinden erişildi.
• Noy, I. (2009). The macroeconomic consequences of disasters. Journal of Development Economics, 88(2), 221–231. 27.10.2025 tarihinde https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2008.02.005 adresinden erişildi.
• OECD. (2020a). OECD reviews of risk management policies: The changing face of strategic crisis management. OECD Publishing.
• OECD. (2020b). Economic resilience to natural disasters. OECD Publishing.
• Okuyucu, M. (2005). Doğal afetlerin ekonomik etkileri ve Türkiye’de deprem ekonomisi üzerine bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 60(4), 147–168.
• Olcar, C. (2020). Küreselleşme çağında kentsel afetler. Dirençlilik Dergisi, 4(2), 187–204. Republic of Turkey Ministry of Industry and Technology. (2019). OSB bilgi portalı.
• Saunders, W. S. A., & Becker, J. S. (2015). Resilience and sustainability after Canterbury earthquakes. International Journal of Disaster Risk Reduction, 14, 73–81. 10.09.2025 tarihinde https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2014.12.010 adresinden erişildi.
• Şengün, H. (2007). Afet yönetimi sistemi ve Marmara Depremi sonrası sorunlar (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi SBF, Ankara.
• Toya, H., & Skidmore, M. (2007). Economic development and the impacts of natural disasters. Economics Letters, 94(1), 20-25 30.10.2025 tarihinde https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165176506002175 adresinden erişildi.
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023). 2023 Kahramanmaraş depremleri: Ekonomik ve sektörel etkiler değerlendirme raporu. Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği. 29.11.2025 tarihinde https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf?utm_ adresinden erişildi.
• TÜİK. (2019). Turizm gelirleri istatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu. 12 Ağustos 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr adresinden erişildi.
• TÜİK. (2021). Turizm istatistikleri, 2021. Türkiye İstatistik Kurumu. 14 Ağustos 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-IV.Ceyrek:-Ekim-Aralik-ve-Yillik,-2021-45785 adresinden erişildi
• WHO. (2020). Turkey earthquake: Health infrastructure intact. World Health Organization. 14 Ağustos 2025 tarihinde https://www.who.int/europe/news-room/photo-stories/item/turkey-earthquake-health-infrastructure-intact-who-supporting-emergency-response#:~:text=Turkey%20earthquake%3A%20health%20infrastructure%20intact%2C%20WHO%20supporting%20emergency%20response,-Fran%C3%A7ais&text=At%20least%2040%20people%20have,on%20Friday%2C%2024%20January%202020. adresinden erişildi.
• World Bank. (1999). 1999 Marmara Earthquake assessment. World Bank.
• World Bank. (2022). Macroeconomic Consequences of Natural Disasters. Washington DC: World Bank. 10.09.2025 tarihinde https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/fadfefbf-1692-5848-bbca-2e66380a79ce/content?utm adresinden erişildi.