The Importance of Family, Population Policies, and Social Services in Turkey: In the Perspective of the 2025 Year of the Family

Öz

This study reviews the literature on the transformation of the family institution in Turkey, the demographic changes shaping family structures, and the policies implemented within the framework of the 2025 Year of the Family. Drawing on national and international sources, as well as official statistics, the article provides a comprehensive discussion of the social functions of the family and its current challenges. Key trends identified include a shift from extended to nuclear and single-parent households, a rising marriage age, increasing divorce rates, and declining fertility levels. The historical development of family policies in Turkey is examined in conjunction with social services targeted at children, women, and older adults. Findings highlight that ongoing transformations in family life have profound implications for long-term social solidarity, demographic sustainability, and social welfare. The article concludes that sustainable and comprehensive family policies, the expansion of social services, and strategies to strengthen the family institution are essential for Turkey’s future social fabric.

Anahtar Kelimeler

• Family
• population policies
• social work
• modernization
• 2025 Year of the Family

Türkiye’de Aile, Nüfus Politikaları ve Sosyal Hizmetlerin Önemi: 2025 Aile Yılı Perspektifinde

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de aile kurumunun tarihsel süreçteki dönüşümünü, demografik değişimlerin aile yapısına etkilerini ve 2025 Aile Yılı kapsamında geliştirilen politikaları derleme niteliğinde ele almaktadır. Literatürde yer alan ulusal ve uluslararası kaynaklar ile resmi istatistikler ışığında, aile kurumunun toplumsal işlevleri ve güncel sorunları bütüncül bir perspektiften ele alınmış ve tartışılmıştır. Modernleşme, kentleşme, göç ve bireyselleşmenin etkisiyle geniş aile yapısının giderek çekirdek ve tek ebeveynli ailelere evrilmesi, evlenme yaşının yükselmesi, boşanma oranlarının artması ve doğurganlığın azalması gibi temel eğilimler, nedenleriyle beraber ortaya konmuştur. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından bu doğrultuda yapılan çalışmalara ve yapılması gereken önerilere de ayrıca yer verilmiştir. Çalışmada ayrıca, Türkiye’de uygulanan aile politikalarının tarihsel gelişimi incelenmiş; çocuk, kadın ve yaşlı refahına yönelik sosyal hizmet uygulamaları değerlendirilmiştir. Bulgular, aile yapısındaki dönüşümün uzun vadede sosyal dayanışma, demografik sürdürülebilirlik ve sosyal refah üzerinde kritik etkiler yaratacağını göstermektedir. Bu bağlamda, sürdürülebilir ve kapsamlı aile politikalarının geliştirilmesi, sosyal hizmetlerin yaygınlaştırılması ve aile kurumunun güçlendirilmesine yönelik stratejilerin önemine dikkat çekilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Aile
• nüfus politikaları
• sosyal hizmet
• modernleşme
• 2025 Aile Yılı

Etik Beyan

Makale derleme olarak yazıldığı için etik kurul izni gerekmemektedir.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2023). Yaşlı Nüfus İstatistikleri Bülteni. Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/media/89041/yasli_nufus_istatistik_bulteni.pdf
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025). Aileyili.gov.tr. Erişim tarihi: 1 Eylül 2025, https://aileyili.gov.tr/
3. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2016). 2016 Faaliyet Raporu.
4. Akadlı Ergöçmen, B. (2025). Türkiye nüfusu: demografik değişimler ve yaşlanan toplum. community & physician/toplum ve hekim, 40(1).
5. Akbaş, A. (2024). Türkiye toplumunda evlilik ve aile: Sosyolojik-psikolojik perspektiften yakın ilişkiler. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, (13), 131-153.
6. Akbaş, Ö. Z. ve Dursun, C. (2022). Toplumsal değişme sürecinde annelik serüveni: genç annelikten geç anneliğe geçiş. akademik hassasiyetler, 9(20), 107-128.
7. Akın, M. (2013). Aile içi şiddet. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 71(1), 27-41.
8. Aksoy, O. A. (2022). Geç modernite, riskler ve aidiyet: Bireyselleşmenin beyaz yakalı kentsel deneyimlerine ve yer duygularına etkileri [Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Anderson, C. M. (2017). Tek ebeveynli hanelerin çeşitliliği, güçlü yanları ve zorlukları. F. Walsh (Ed.), Normal aile süreçleri: Büyüyen çeşitlilik ve karmaşıklık içinde (4. baskı, ss. 145-165) içinde (M. Kaya, Çev.). Pegem Akademi.
10. Aydın, K. (2020). Avrupa birliği ve Türkiye’de aile ve hane yapısında demografik dönüşüm. Nüfusbilim Dergisi, 42(1), 92-116.
11. Aysan, M. F. (2014). Türkiye’nin demografik dönüşümü ve yeni meydan okumalar. Türkiye’de Toplumsal Değişim, Lütfi Sunar ed., Nobel Yayınevi, İstanbul, 67, 87.
12. Bayer, A. (2013). Değişen toplumsal yapıda aile. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(4), 102-129.
13. Beck, U. and Beck‐Gernsheim, E. (2004). Families in a Runaway World. The Blackwell Companion to the Sociology of Families, 499-514.
14. Beck, U., & Beck-Gernsheim, E. (2002). Individualization: Institutionalized individualism and its social and political consequences. Sage Publications.
15. Berktaş, S. (2024). Çocukluğun tarihsel ve toplumsal arka planı. Çocuk ve Medeniyet, (15), 119-141.
16. Burkhardt, C., Martin, R., Mau, S., and Taylor-Gooby, P. (2011). Differing notions of social welfare? Britain and Germany are compared. Converging worlds of welfare, 15-32.
17. Castells, M. (2006). Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür, 2. Cilt, (Çev.: Ebru Kılıç), İstanbul Bilgi Üniv. Yay, İstanbul.
18. Chakraborty, G. (2022). Challenges Before the Institution of Marriage in the Era of Globalisation. Indian Journal of Law and Justice, 13(1), 65-77.
19. Cherlin, A.J. (2004), The deinstitutionalization of American marriage. Journal of Marriage and Family, 66: 848-861.
20. Connell, R. (2009). Gender in world perspective (2nd ed.). Polity Press. ISBN 978-0-7456-4567-4.
21. Çağlar, T. (2015). Refah devleti bağlamında Almanya’da yaşlılara ilişkin temel haklar. Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 39(2), 225-243.
22. Çapçıoğlu, İ. (2018). Sekürleşen Toplumda Bireyselleşen Aile. Turkish Studies, 13(2), 19- 34
23. Çeki̇lmez, M. Y. (2023). Ai̇le olgusu bağlaminda Tolga karaçeli̇k si̇nemasi, Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Celebi Üniversitesi.
24. Çelik, S. (2020). Günümüzde Türkiye’nin jeopolitik konumu.. Journal of International Social Research, 13(74).
25. Çoşan, B. (2018). Dünyada ve Türkiye’de sosyo-ekonomik bir problem olarak tek ebeveynli aile olgusunun çok boyutlu değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(41), 259-294.
26. Dama, N. (2016). Türkiye’de sosyal yardımların sosyal refah üzerindeki etkisi. Nobel Bilimsel Eserler.
27. Doğan, Ş. (2016). Boşanma Nedenlerine Yönelik Tutumlar: Boşanmayı Artırıcı veya Engelleyici Faktörlere Yönelik Tutum Ölçeği Geliştirme Çalışması I. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(4), 991-1011.
28. Duran, R. (2022). Türkiye Aile Yapısının Geleceğine Yönelik Çıkarımların Değerlendirilmesi" Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi 2(1), 147-164.
29. Dündar, Ö. Z. (2022). Değişen ve Değiş(e)meyen Yönleriyle Aile: Yapısı, Türleri, İşlevleri. N. Adak, (Ed.), Değişen Toplumda Değişen Aile içinde (s. 39-64). Ankara: Siyasal Kitabevi.
30. Erdem, I. (2006). Avrupa'da asgari gelir uygulamaları (Araştırma Raporu). Boğaziçi University. İstanbul.
31. Gauthier, A. H., and Hatzius, J. (1997). Family Benefits and Fertility: An Econometric Analysis. Population Studies, 51 (3): 295-306.
32. Giddens, A. (2012). Sosyoloji (1. bs.). Kırmızı Yayınları. ISBN 978-975-9169-41-X.
33. Greene, S.M., Anderson, E.R., Forgatch, M.S., Degarmo, D.S., and Hetherington, E.M. (2017). Boşanmadan sonra risk ve dayanıklılık. F.Walsh (Ed.). (Çev. M. Kaya). Normal aile süreçleri: büyüyen çeşitlilik ve karmaşıklık içinde (115-143. ss.). (4. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
34. Gürsoy, N. (2025). Kadın ve aile politikaları açısından siyasi parti seçim beyannameleri: 20218-2023 seçimlerinin karşılaştırılması.
35. Güvendi, M. A. (2018). Karşılaştırmalı bir perspektiften türkiye’de aile politikaları. ilke politika notu, 8, 1-26.
36. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2010). Doğurganlık, aile planlaması, anne ve çocuk sağlığı beş yaş altı ölümlerdeki değişimler: 1968-2008. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü.
37. İçağasıoğlu Çoban, A. ve Özbesler, C. (2009). Türkiye’de aileye yönelik sosyal politika ve hizmetler. Aile ve Toplum Dergisi, 11(5), 31-41.
38. Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Benlik, Aile ve İnsan Gelişimi: Kültürel Psikoloji. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
39. Kalkınma Bakanlığı. (2015). 2015 Yılı Programı. Ankara: Kalkınma Bakanlığı. Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/2015_Yili_Programi.pdf
40. Kaplan, A. (2021). Türkiye’de aile yapısında ve kültüründe yakın gelecekte önem kazanacak gelişmelerin değerlendirilmesi, Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(2), 69-81.
41. Kılınç, G. M. (2023). Doğuma Bağlı İzinler ve Kısmi Süreli Çalışma Uygulaması. Eskişehir Barosu Dergisi, 8(1), 121-135.
42. Koç, İ. ve Saraç, M. (2018). Türkiye’de ilk evlilik yaşının ve evliliğe ilişkin pratiklerin değişimi ve boşanma ile ilişkisi (2006-2016). Türkiye aile yapısı ileri istatistik analizi, (88-133. ss.).
43. Koçak, S., ve Demir, B. (2023). Türkiye’de Aile Politikalarının Sürdürülebilir Kalkınma ve Sosyal Hizmetler Açısından Değerlendirilmesi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (85), 65-77.
44. Köse, M., ve Doğan, Ö. S. (2022). Nüfus politikaları bağlamında Türkiye nüfusunun demografik dönüşümü, yapısal değişimi ve geleceği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (74), 247-267.
45. Kuzu, A., Aydın, C., Yıldız, M., Erik, H. E., Keskinkılıç, H. G., Aslan, D. İ. L. E. K., ve Şengelen, M. (2019). Dünya sağlık örgütü Avrupa Bölgesi’nde yaşlanma ile ilgili seçilmiş bazı ölçütlerin değerlendirilmesi. STED, 28(1), 17-27.
46. Mayowa, I. O. and Ekiti, A. (2019). Family Institution and Modernization: A Sociological Perspective. International Journal of Humanities and Sciences, 9(8), 99-105.
47. McCroskey, J., ve Meezan, W. (1998). Family-centered services: Approaches and effectiveness. The Future of Children, 54-71.
48. Oktay, E. Y. (2014). Türkiye’de Cumhuriyet’in ilanından günümüze uygulanan nüfus politikaları. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7).
49. Ozan, M. S. (2025). Türkiye’de aile politikalarının (2011-2025) dönüşümü: yeni kamu hizmeti yaklaşımı bağlamında nitel bir değerlendirme. içtimaiyat, (aile özel sayısı), 238-260.
50. Özkan, P., ve Kılıç, E. (2013). Ailenin psiko-sosyal destek ihtiyacını karşılamada yeni bir model önerisi: Aile sağlığı merkezlerinde aile psiko-sosyal destek birimi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi; Sayı: 30.
51. Özpolat, A O. (2022). Sosyal Hizmetlerin Sunumunda Yeni Bir Model Olan Aile Sosyal Destek Programının (ASDEP) İncelenmesi, 22(54), 141-167
52. Özpolat, A. O. (2021). Türkiye’de Risk Altındaki Ailelerin Psikososyal Destek İhtiyaçlarının Analizine Yönelik Bir Model Önerisi. (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
53. Powell, M., and Barrientos, A. (2004). Theory and Method in the Welfare Modelling Business. Paper presented at the 2nd COST 15 Conference on Welfare Reforms for the 21st Century, 1-18.
54. Sadıkoğlu, Z. Z. (2019). 1920-1960 Yılları Arasında ABD’de Aile Sosyolojisi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 2(1), 215-253.
55. Sadıkoğlu, Z. Z. (2021). Modern Türk Aile Yapısında ve Kadınların Uğraşlarında Değişme1. Tesam Akademi Dergisi, 9(1), 317-347.
56. Sezen, L. (2005). Türkiye'de Evlenme Biçimleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11(27), 185-195.
57. Subaşı, N. (2014). Toplumsal değişme, aile ve yeni risk alanları. M. Aydın (Ed.). Aile sosyolojisi (101-117. ss.). İstanbul: Açılım Kitap.
58. Şeker, A., ve Kurt, G. (2018). Bir sosyal politika alanı olarak yaşlılık ve sosyal hizmet uygulamaları. Nüfusbilim Dergisi, 40, 7-30.
59. Şentürk, Ü. (2008). Aile kurumuna yönelik güncel riskler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(14), 7-32.
60. Şentürk, Ü. (2019). Aile sosyolojisine bir katkı. Bursa: Dora Yayınevi. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2015). Ailenin ve dinamik nüfus yapısının korunması programı eylem planı (Onuncu Kalkınma Planı 2014–2018) (Yayın No. 752). T.C. Başbakanlık.
61. Turgut, A. E. (2019). Türkiye’de neoliberalizm ve sosyal devletin dönüşümü. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi.
62. Tutgun, Ö. Ü. S. (2022). Yoksulluk ve ekonomik büyüme: Brics-t ülkeleri üzerine ampirik bir inceleme. Sosyo- Ekonomik boyutlarıyla. Ekin Yayınevi.
63. Türkiye Cumhuriyeti. (2016). 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu. Resmî Gazete, 23/07/1965 tarih ve 12056 sayılı. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?
64. Türkiye İstatistik Kurulu. (2022). Türkiye aile yapısı araştırması 2021 (Yayın No. 4654). https://www.tuik.gov.tr
65. Türkiye İstatistik Kurumu. (2017). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2016: Kurumsal kalite raporu. https://www.tuik.gov.tr
66. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024, 27 Mart). İstatistiklerle Yaşlılar, 2023: Yaşlı nüfus 8 milyon 722 bin 806 kişi oldu. Haber Bülteni. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2023-53710
67. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2025. Türkiye İstatistik Kurumu. World Population Review (WPR) (2023). Divorce Rates by County.
68. Yaman, S. (2025). Erken yaşta ve zorla yapılan evliliklerin ekonomik, sosyal ve kültürel dinamikleri: şanlıurfa örneği (doctoral dissertation).
69. Yeri, R. S. ve Armutlu, A. (2023). Aile Sosyal Destek Programı (ASDEP): Kapsamı, uygulamaları ve sosyal hizmet. BİDGE Yayınları.
70. Yıldırım, E. (2019). Toplumsal Değişme Sürecinde Aile. K. Canatan ve E. Yıldırım (Ed.). Aile sosyolojisi (31-50. ss.). (8. Baskı). İstanbul: Açılım Kitap.
71. Yolcu, S. (2025) Aileye Yönelik Sosyal Politikalarda Yerel Yönetimlerin Rolü: Türkiye ve İskandinav Ülkeleri Arasında Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(69), 1078-1108. DOI: 10.21560/spcd. vi.1649125.
72. Yolcuoğlu, İ. G. (2012). Türkiye’de sosyal politika ve sosyal hizmetlerin geliştirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(2), 145-158.