Siyasi Parti Programlarında Katılım İlkesi: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışmanın amacı demokrasinin temel aktörlerinden olan siyasi partilerin, parti programlarında katılım ilkesini ele almaktır. Katılım ilkesi geçmişten günümüze mevcut olan ancak 1970’lerle birlikte değişmeye başlayan yönetim anlayışları kapsamında daha önemli hale gelen bir ilkedir. Bu kapsamda ülkeler özelinde katılım hususu konusunda çok çeşitli adımların atıldığı bilinmekle birlikte ülke yönetimlerinde ve demokratik yönetimlerde çok önemli bir yere sahip olan siyasal partiler de katılım hususuna kendi belge ve dokümanlarında yer vermektedirler. Çalışma kapsamında bu belge ve dokümanlar içerisinde partilerin kimliği olarak ifade edilebilecek olan ve genel anlamda bir siyasi partiyi diğerinden ayıran, iktidarın elde edilmesi sonrasında vatandaşların hangi ve ne tür istek, ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanacağının genel çerçevesini çizen eylem planı olarak değerlendirilen parti programları ele alınmıştır. Bu bağlamda 28. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yer alan partilerin programları nitel araştırma tekniklerinden olan doküman analizi ile incelenmiştir. Yapılan inceleme sonrasında partilerin katılım noktasındaki çoğu temel konuda ortak ifadelere yer vermekle birlikte, belirli noktalarda ayrıştıkları görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Katılım
• Siyasi partiler
• Parti programları

The Principle of Participation in Political Party Programs: A Comparative Analysis

Öz

The aim of this study is to examine the principle of participation in the party programs of political parties, which are among the main actors of democracy. The principle of participation is a principle that has existed from the past to the present, but has become more important in the context of the changing understanding of administration since the 1970s. In this context, it is known that a wide range of steps have been taken on the issue of participation in specific countries, and political parties, which have a very important place in country administrations and democratic governments, also include the issue of participation in their own documents. Within the framework of this study, party programs, which can be expressed as the identity of the parties among these documents, and which are generally considered as the action plan that distinguishes one political party from another and draws the general framework of which and what kind of wishes, needs and expectations of the citizens will be met after gaining power, are discussed. In this context, the programs of the parties in the 28th Term of the Grand National Assembly of Türkiye were examined through document analysis, one of the qualitative research techniques. After the examination, it is seen that although the parties include common statements on most basic issues on participation, they differ at certain points.

Anahtar Kelimeler

• Participation
• Political parties
• Party programs

Kaynakça

1. Adalet ve Kalkınma Partisi Parti Programı, https://www.akparti.org.tr/media/0auje2sn/partiprogrami.pdf (20.11.2025).
2. Aldemir, C. ve Hameş, Ö. (2018). Katılımcı yönetim ve avustralya seçim sistemi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(1), 99-116.
3. Ateş, H. ve Buyruk, G. C. (2018). Bir iyi yönetişim ilkesi olarak katılımcılık ve Türk kamu yönetiminde katılımcılığın konumu. Ombudsman Akademik, (1), 81-98.
4. Balun, B. (2022). CHP ve AK Parti siyasi programlarının sosyal politika kapsamında değerlendirilmesi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 27-61.
5. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/07/Kamu-Bilgi-ve-Iletisim-Teknolojileri-2024-Yili-Yatirim-Programi.pdf (28.10.2025).
6. Cumhuriyet Halk Partisi Parti Programı, https://content.chp.org.tr/1d48b01630ef43d9b2edf45d55842cae.pdf (25.11.2025).
7. Demokrasi ve Atılım Partisi, https://cdn.devapartisi.org/14/DEVA-PARTI%CC%87SI%CC%87-PROGRAMI2.pdf (07.12.2025).
8. Demokratik Sol Parti Parti Programı, https://www.dsp.org.tr/program (15.12.2025).

9. Demokrat Parti Parti Programı, https://www.dp.org.tr/storage/DP.Yeni.Program.pdf (20.12.2025).
10. Dilaveroğlu, A. (2020). Yönetişim ilkeleri ve yerel yönetimler mevzuatına yansımalar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 45-63.
11. Doğanay, T. C. (2025). Türkiye’de siyasi parti kurumsallaşmasının yapısal analizi: 1961-2023 genel seçim dönemlerinde ideal katılım, kolektif temsil ve temsilde adalet düzeyi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (85), 10-120.
12. Emek Partisi Parti Programı, https://www.emep.org/emek-partisi-program-ve-tuzugu (07.12.2025). Ertekin, Ş. (2015). Türkiye'de siyasi parti programlarında vergi, Vergi Raporu, 189, 211-228.
13. Esen, Ş. ve Çetin, S. (2012). Siyasi parti ve hükümet programlarında girişimcilik ve inovasyon. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 71-82.
14. Evren, M. B. (2023). Türk siyasi parti tüzük ve programlarında bütünleşik afet yönetimi bilinci. Resilience, 7(2), 221-251.
15. Firidin, E. ve Uzun, A. (2018). İyi yönetişim ilkelerinden katılımın uygulanması hususunda teorik bir değerlendirme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 8(1), 180-197.
16. Gelecek Partisi Parti Programı, https://gelecekpartisi.org.tr/uploads/kurumsal/Gelecek_Partisi_Program.pdf (04.12.2025).
17. Gökçe, A. F. (2013). Siyasi partilerde parti içi demokrasi ve disiplin algısı: Türkiye. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 5(9), 65-79.
18. Halkların Demokratik Partisi Parti Programı, https://www.hdp.org.tr/tr/parti-programi/8/ (28.11.2025). Hür Dava Partisi Parti Programı, https://hudapar.org/yayin-detay/4cfk2bgfs5ssmy1r0qwq917m4c-PartiProgram%C4%B1-T%C3%9CRK%C3%87E (01.12.2025).
19. İyi Parti Parti Programı, https://iyiparti.org.tr/storage/img/doc/iyi-parti-guncel-parti-program.pdf (30.11.2025).
20. Kama-Işık, S. ve Işık, A. (2021). Yeni bir siyasi parti türü olarak elektronik siyasi partiler. İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(2), 673-698.
21. Küçük, Ü. ve Durna, Ö. (2021). Kavramsal açıdan katılımcılık ilkesi ve değişen kamusal hizmet sunumundaki yeri. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 17(1), 209-219.
22. Milliyetçi Hareket Partisi Parti Programı, https://www.mhp.org.tr/usr_img/_mhp2007/kitaplar/mhp_partiprogrami_2024.pdf (29.11.2025).
23. Önder, Ö. (2013). Yerelleşme ve yerel demokrasinin güçlendirilmesi bağlamında yerel katılım. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 9(18), 311-326.
24. Saadet Partisi Parti Programı, https://saadet.org.tr/upload/file/992649b84c8d390c3ba07fdb6c403965.pdf (10.12.2025).
25. Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö. ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256.
26. Sezgin, S. (2024). 28. Yasama Döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde temsil edilen siyasi partilerin parti programlarında kent kavramı. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(3), 226-237.
27. Şentürk, İ. H. (2014). Türk hukukunda siyasi parti sicillerinin tutulması. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (4), 459-495.
28. Turgut, N. (2006). Çevre hukukunun temel kavram ve ilkeleri. Çevre Hukuku Sempozyumu, 10-11.
29. Türkiye İstatistik Kurumu, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492 (28.10.2025).
30. Türkiye İşçi Partisi Parti Programı, https://tip.org.tr/program/ (02.12.2025).
31. Usta, M. E. (2015). Siyasi parti programlarına göre eğitim politikaları. TYB AKADEMİ Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi, 13, 55-73.
32. Yeniden Refah Partisi Parti Programı, https://yenidenrefahpartisi.org.tr/page/parti-programi/14 (01.12.2025).
33. Yılmaz, M. (2009). Yönetimden yönetişime: Trabzon ilçe belediyeleri üzerine bir inceleme. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (5), 85-100.
34. Yılmaz, V. ve Telsaç, C. (2021). Yerel yönetimler ve katılım. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 235-254.
35. 1982 Anayasası, https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2709.pdf (30.10.2025).
36. 1961 Anayasası, https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1961-anayasasi/ (01.11.2025).
37. 1921 Anayasası, https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1921-anayasasi/ (01.11.2025).
38. 1924 Anayasası, https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1924-anayasasi/ (01.11.2025).
39. 2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanunu, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2820&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (01.11.2025).
40. https://www.mevzuat.gov.tr/ (28.10.2025).
41. https://www.tbmm.gov.tr/sandalyedagilimi (03.02.2026).