Gebelikte Anne Sağlığı Okuryazarlığı ve Yenidoğan Hijyenik Bakımına Hazır Oluşluk Arasındaki İlişki

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 3, 443 - 460, 31.12.2025

Kadriye Korkmaz , Habibe Bay Özçalık

https://doi.org/10.59244/ktokusbd.1682819

Öz

Amaç: Gebelik dönemi, kadınlar için fiziksel, duygusal ve bilişsel açıdan zorlu ve karmaşık bir süreçtir. Bu süreçte anne adaylarının sağlık okuryazarlığı düzeyinin düşük olması, yalnızca kendi sağlıklarını değil, aynı zamanda doğacak çocuklarının bakım ve sağlığını da olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu çalışma, gebelikte anne sağlığı okuryazarlığı ile yenidoğana yönelik hijyenik bakım açısından hazır oluşluk düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte olup, Aralık 2023-Mayıs 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma 348 gebe ile tamamlanmıştır. Çalışma verileri Sosyodemografik Özellikleri Tanılama Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği ile toplanmıştır.
Bulgular: Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği toplam puan ortalaması 60.15±11.89, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği toplam puan ortalaması ise 107.90±16.22 olarak saptanmıştır. Gebelikte anne sağlığı okuryazarlık düzeyi ile yenidoğanın hijyenik bakımına hazır oluş düzeyi arasında pozitif ve düşük-orta düzeyde anlamlı bir ilişki olduğunu belirlenmiştir.
Sonuç: Gebelerde sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça yenidoğan hijyenik bakımına hazır oluşluk düzeyi artmaktadır. Gebelerin sağlık okuryazarlığını geliştirmeye yönelik çalışmalar gerçekleştirilerek, kazanılan bilgi ve becerilerin sağlık alanında etkin biçimde kullanılması sağlanmalı ve bu sayede yenidoğanın hijyenik bakımına yönelik hazır oluşluk düzeylerinin artırılması sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Gebe , Anne , Sağlık okuryazarlığı , Yenidoğan , Bakım

Etik Beyan

Etik beyan içermemektedir.

Destekleyen Kurum

Araştırmayı destekleyen herhangi bir kuruluş yoktur.

Proje Numarası

1

Teşekkür

Çalışmamıza katılım sağlayan tüm gebelere teşekkür ederiz.

The Relationship Between Maternal Health Literacy During Pregnancy and Readiness for Hygienic Newborn Care

Öz

Objective: Pregnancy is a physically, emotionally, and cognitively challenging and complex process for women. During this period, a low level of health literacy among expectant mothers can negatively affect not only their own health but also the care and well-being of their unborn children. This study aims to examine the relationship between maternal health literacy during pregnancy and preparedness for neonatal hygienic care.
Materials and Methods: This descriptive and relationship-seeking web-designed research was conducted between December 2023 and May 2024. The study was conducted with 348 pregnant women. The study data were collected using the Sociodemographic Characteristics Diagnostic Form, Health Literacy Scale and Pregnant Women's Readiness for Hygienic Care of the Newborn Scale.
Results: The mean total score of the Readiness for Hygienic Care of the Newborn Scale was 60.15±11.89 and the mean total score of the Health Literacy Scale was 107.90±16.22. It was determined that there was a positive and low-medium significant relationship between the level of maternal health literacy during pregnancy and the level of readiness for hygienic care of the newborn.
Conclusion: As the level of health literacy among pregnant women increases, so does their level of preparedness for hygienic care of newborns. Studies should be conducted to improve pregnant women's health literacy, and the knowledge and skills gained should be effectively utilized in the healthcare field to enhance their readiness for hygienic newborn care.

Anahtar Kelimeler

Pregnancy , Maternal , Health literacy , Newborn , Care

Proje Numarası

1

Kaynakça

• Akça, E., Gökyıldız Sürücü, S., & Akbaş, M. (2020). Gebelerde sağlık algısı, sağlık okuryazarlığı ve ilişkili faktörler. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 8(3), 630–642. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.735467
• Alkan, N., & Top, F. Ü. (2024). Gebelerin yenidoğanın hijyenik bakımına hazır oluşu ile doğum öncesi bağlanma durumları ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 6(3), 523–533. https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1465179
• Aras, Z., & Bayık Temel, A. (2017). Evaluation of validity and reliability of the turkish version of health literacy scale. Florence Nightingale Journal of Nursing, 25(2), 85–94. https://doi.org/10.17672/fnhd.94626
• Astantekin, F. O., Erkal, Y. A., & Sema, Y. D. (2019). The effects and related factors of health literacy status and self-efficacy of pregnant women. International Journal of Caring Sciences, 12(3), 1815–1824. https://www.researchgate.net/publication/336871601
• Aydın, D., & Aba, Y. A. (2019). Annelerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile emzirme öz-yeterlilik algıları arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(1), 31-39. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfed/issue/53195/705940
• Ayran, G., Köse, S., & Turan, E. A. (2023). Gebelikte anne sağlığı okuryazarlığı envanterinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Karya Journal of Health Science, 4(1), 11–18. https://doi.org/10.52831/kjhs.1171554
• Çaka, S. Y., & Çınar, N. (2020). Gebelerin yenidoğanın hijyenik bakımına hazır oluş ölçeğinin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(1), 10–18. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfed/issue/51865/555030?utm_source=chatgpt.com#article_cite
• da Cunha, A. F. S., de Brito Brandão, M., Gontijo, A. P. B., de Miranda, D. M., de Melo Mambrini, J. V., & Mancini, M. C. (2022). Parental priorities in the home care of preterm and full term newborns. Early Human Development, 173, 105658. https://doi.org/10.1016/j.earlhumdev.2022.105658
• Eser, N., & Çelik, N. (2022). Association between rational drug use and health literacy among pregnant women: a cross-sectional study. Women & Health, 62(7), 612–620. https://doi.org/10.1080/03630242.2022.2100033
• Gaupšienė, A., Vainauskaitė, A., Baglajeva, J., Stukas, R., Ramašauskaitė, D., Paliulytė, V., & Istomina, N. (2023). Associations between maternal health literacy, neonatal health and breastfeeding outcomes in the early postpartum period. European Journal of Midwifery, 7, 25. https://doi.org/10.18332/ejm/170161
• Ghotbizadeh, F., Panahi, Z., Tarafdari Manshadi, A., Soltani, S., Akbari, R. and Parsapur, M. (2022). Maternal health literacy and pregnancy outcomes: does any association exist. Journal of Obstetrics, Gynecology and Cancer Research, 8(1), 68-75. https://doi.org/10.30699/jogcr.8.1.68 Gök, M. Ş., Küçük, K., & Kanbur, A. (2022). Gebelerde sağlık okuryazarlığı ile sağlık uygulamaları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 31(6), 409–417. https://doi.org/10.17942/sted.1021910
• Harman, G., & Çelikler, D. (2012). Eğitimde hazır bulunuşluğun önemi üzerine bir derleme çalışması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi. 1(3), 140–149. http://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/16z.harman.pdf
• Karakayalı Ay, Ç., Benli, T. E., & Özşahin, Z. (2023). Doğum sonu dönem kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve ilişkili faktörler. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 11(1), 1068-1080. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.1170060
• Khan, M., Dave, A., Benton, M., Moss, N., & Kaler, M. K. (2024). Health literacy interventions for pregnant women with limited language proficiency in the country they live in: a systematic review. BMC Public Health, 24(1), 3287. https://doi.org/10.1186/s12889-024-20747-8
• Nawabi, F., Krebs, F., Vennedey, V., Shukri, A., Lorenz, L., & Stock, S. (2021). Health literacy in pregnant women: a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(7), 3847. https://doi.org/10.3390/ijerph18073847
• Sarikhani, Y., Najibi, S.M. & Razavi, Z. (2024). Key barriers to the provision and utilization of maternal health services in low-and lower-middle-income countries; a scoping review. BMC Women's Health 24, 325. https://doi.org/10.1186/s12905-024-03177-x
• Solhi, M., Abbasi, K., Ebadi Fard Azar, F., & Hosseini, A. (2019). Effect of health literacy education on self-care in pregnant women: a randomized controlled clinical trial. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery, 7(1), 2–12. https://doi.org/10.30476/IJCBNM.2019.40841
• Sorensen, K., Broucke, S. V., Pelikan, J. M., Fullam, J., Doyle, G., Slonska, Z., Kondilis, B., Stoffels, V., Osborne, R. H., & Brand, H. (2013). Measuring health literacy in populations: ılluminating the design and development process of the european health literacy survey questionnaire (HLS-EU-Q). BMC Public Health, 13(948), 1–10. https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-948
• Sousa, L. B., Braga, H. F. G. M., Alencastro, A. S. A., Silva, M. J. N. D., Oliveira, B. S. B., Santos, L. V. F. D., & Melo, E. S. J. (2021). Effect of educational video on newborn care for the knowledge of pregnant and postpartum women and their families. Revista Brasileira De Enfermagem, 75Suppl 2(Suppl 2), e20201371.https://doi.org/10.1590/0034-7167-2020-1371
• Sönmez, E., & Akgül, H. (2015). Üniversite öğrencilerinin teknolojiye hazır bulunuşluk düzeyi ve kişilik özellikleri arasındaki ilişki: Erciyes Üniversitesi örneği. ÇOMÜ Yönetim Bilimleri Dergisi, 13(26), 305–327. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/660421 Şahin, E., Yesilcinar, I., Geris, R., Pasalak, S.I., Seven, M. (2021). The impact of pregnant women’s health literacy on their health-promoting lifestyle and teratogenic risk perception. Health Care Women Int, 42(4–6):598–610. http://dx.doi.org/10.1080/07399332.2020.1797036 Şantaş, G., Şantaş, F., & Kaya, S. (2023). Sağlık okuryazarlık düzeyi ile sağlık arama davranışı arasındaki ilişki: Bir alan araştırması. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 781–796. https://dergipark.org.tr/en/pub/hacettepesid/issue/80040/1262135
• T.C. Sağlık Bakanlığı. (2022). Türkiye sağlık okuryazarlığı düzeyi araştırması: Genel rapor. Erişim adresi: https://www.saglik.gov.tr Erişim tarihi: 19.11.2023
• Toçi, E., Burazeri, G., Kamberi, H., Jerliu, N., Ramadani, N., & Roshi, E. (2013). Socio-economic correlates of functional health literacy among primary health care users in Kosovo. Public Health, 127(9), 808–813.https://doi.org/10.1016/j.puhe.2013.05.002
• Toksoy, K.H., &Cesur, B. (2020). The relationship between health literacy and breastfeeding attitude in primiparous women. International Journal of Caring Sciences,13(3),1930. Erişim adresi: https://internationaljournalofcaringsciences.org/docs/45_cesub_original_13_3_2.pdf
• Toksöz, F. (2023). Sağlıklı yenidoğanın doğum sonrası temel hijyenik bakım gereksinimleri. Hitit Medical Journal, 5(2), 117-121. https://doi.org/10.52827/hititmedj.1277925
• Tripathi, P., & Singh, N. (2019). A need for maternal health literacy to promote maternal and neonatal health: a review. IJHSR, 9(8), 467-472. https://www.ijhsr.org/IJHSR_Vol.9_Issue.8_Aug2019/IJHSR_Abstract.066.html
• Türk Neonatoloji Derneği. (2023). Yenidoğan enfeksiyonları tanı ve tedavi rehberi (2023 güncellemesi). Erişim adresi: https://neonatology.org.tr/tani-tedavi-protokolleri Erişim tarihi: 19.11.2023
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). Ulusal eğitim istatistikleri. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ulusal-Egitim-Istatistikleri-2023-53444 Erişim tarihi: 19.11.2023
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2013). Adult and youth literacy: National, regional and global trends, 1985-2015. Erişim adresi: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000217409 . Erişim tarihi: 19.11.2023
• World Health Organization. (2013). Health literacy: The solid facts (R. Kickbusch, J. Pelikan, F. Apfel, & A. Tsouros, Eds.). WHO Regional Office for Europe. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/128703/e96854.pdf.
• World Health Organization. (2014). Every newborn: An action plan to end preventable deaths. World Health Organization. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/127938 Erişim tarihi: 19.11.2023 Yee, L. M., Silver, R., Haas, D. M., Parry, S., Mercer, B. M., Wing, D. A., Reddy, U., Saade, G. R., Simhan, H., & Grobman, W. A. (2021). Association of health literacy among nulliparous ındividuals and maternal and neonatal outcomes. JAMA Network Open, 4(9), e2122576. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.22576
• Yıldırım, M., & Karakayalı Ay, Ç. (2024). Primipar gebelerin anksiyete düzeylerinin yenidoğanın hijyenik bakımına hazır oluşlarına etkisi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(2), 126-138. https://doi.org/10.46971/ausbid.1551309
• Yıldız, H., & Boyacı, B. (2019). Postpartum dönemde annelerin taburculuk öncesi yenidoğan bakımına ilişkin bilgi düzeyleri, gereksinimleri ve ilişkili faktörler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 1-10.https://doi.org/10.26559/mersinsbd.396373