Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli

Arkun Tatar; Gaye Saltukoğlu; Hüdanur Özdemir

doi:10.35365/ctjpp.20.2.1

Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli

Öz

Bu çalışmada kişilik özelliklerinin, fikir birliği çerçevesinde evlilik uyumuyla ilişkilerinin incelenmesi düşünülmüştür. Bu doğrultuda çalışmada, a) HEXACO Kişilik Envanteri’nin gözlemci formunun kullanılması ve test edilmesi, b) evlilik uyumu açısından HEXACO kişilik modelinin incelenmesi, c) evlilik uyumunda eşler arası fikir birliğinin rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya bir yıl ve daha uzun süre ile evli olan 296 kadın, 253 erkek olmak üzere 549 kişi ile bunların eşleri olmak üzere toplam 1098 kişi katılmıştır. Çiftlerden biri, Çift Uyum Ölçeği’nin Fikir Birliği alt boyutu ve HEXACO Kişilik Envanteri öz bildirim formuyla kendini, eşlerden diğeri ise HEXACO Kişilik Envanteri gözlemci formuyla eşini değerlendirmiştir. Sonuçlara göre HEXACO Kişilik Envanteri’nin gözlemci formunun 0,74-0,81 arasında iç tutarlılık güvenirlik katsayıları ve öz bildirim formuyla da 0,56 ile 0,71 arasında korelasyon gösterdiği hesaplanmıştır. HEXACO kişilik modeli açısından bakıldığında, bireylerin kendilerini değerlendirmesi ile eşlerinin değerlendirmeleri arasında sadece Deneyime Açıklık faktöründe farklılık görülmüş, diğer faktörlerde farklılık tespit edilememiştir. Fikir birliği düşük ve yüksek olan gruplar arasında ise Sorumluluk ve Deneyime Açıklık faktörleri açısından farklılık görülmüştür. Elde edilen sonuçlar öz bildirim-gözlemci formu farklılıkları, kişilik özellikleri, eş uyumu ve fikir birliği çerçevesinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kişilik,HEXACO Kişilik Modeli,Evlilik Uyumu,Fikir Birliği

Kaynakça

Ashton, M. C., & Lee, K. (2001). A theoretical basis for the major dimensions of personality. European Journal of Personality, 15(5), 327-353.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2002). Six independent factors of personality variation: a response to Saucier. European Journal of Personality, 16(1), 63-75.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2005). Honesty-humility, the Big Five, and the Five-Factor Model. Journal of Personality, 73(5), 1321-1354.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2007). Empirical, theoretical, and practical advantages of the HEXACO model of personality structure. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 150-166.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2008a). The HEXACO model of personality structure and the importance of the H factor. Social and Personality Psychology Compass, 2(5), 1952-1962.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2008b). The prediction of Honesty-Humility-related criteria by the HEXACO and Five-Factor Models of personality. Journal of Research in Personality, 42(5), 1216-1228.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2009a). An investigation of personality types within the HEXACO personality framework. Journal of Individual Differences, 30(4), 181-187.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2009b). The HEXACO-60: a short measure of the major dimensions of personality. Journal of Personality Assessment, 91(4), 340-345.

Ashton, M. C., & Lee, K. (2010). Trait and source factors in HEXACO-PI-R self- and observer reports. European Journal of Personality, 24(3), 278-289.
Ashton, M. C., Lee, K., & de Vries, R. E. (2014). The HEXACO Honesty-Humility, Agreeableness, and Emotionality factors: a review of research and theory. Personality and Social Psychology Review, 18(2), 139-152.
Ashton, M. C., Lee, K., & Goldberg, L. R. (2004). A hierarchical analysis of 1,710 English personality-descriptive adjectives. Journal of Personality and Social Psychology, 87(5), 707-721.
Ashton, M. C., Lee, K., de Vries, R. E., Perugini, M., Gnisci, A., & Sergi, I. (2006). The HEXACO model of personality structure and indigenous lexical personality dimensions in Italian, Dutch, and English. Journal of Research in Personality, 40(6), 851-875.
Ashton, M. C., Lee, K., Marcus, B., & de Vries, R. E. (2007). German lexical personality factors: relations with the HEXACO model. European Journal of Personality, 21(1), 23-43.
Ashton, M. C., Lee, K., Perugini, M., Szarota, P., de Vries, R. E., di Blas, L. ... de Raad, B. (2004). A six-factor structure of personality-descriptive adjectives: solutions from psycholexical studies in seven languages. Journal of Personality and Social Psychology, 86(2), 356-366.
Babarović, T., & Šverko, I. (2013). The HEXACO personality domains in the Croatian sample. Društvena Istraživanja: Časopis Za Opća Društvena Pitanja, 22(3), 397-411.
Block, J. (1995). A contrarian view of the Five-Factor Approach to personality description. Psychological Bulletin, 117(2), 187-215.
Bouchard, G., Lussier, Y., & Sabourin, S. (1999). Personality and marital adjustment: utility of the Five-Factor Model of personality. Journal of Marriage and the Family, 61(3), 651-660.
Buss, D. M. (1991). Conflict in married couples: personality predictors of anger and upset. Journal of Personality, 59(4), 663-703.
Casale, S., Fioravanti, G., Baldi, V., Flett, G. L., & Hewitt, P. L. (2019). Narcissism, perfectionistic self-presentation, and relationship satisfaction from a dyadic perspective:narcissism and relationship satisfaction. Self and Identity, 1-19.
Chen, Z., Tanaka, N., Uji, M., Hiramura, H., Shikai, N., Fujihara, S., & Kitamura, T. (2007). The role of personalities in the marital adjustment of Japanese couples. Social Behavior and Personality, 35(4), 561-572.
Davis, D. E., Hook, J. N., Worthington Jr, E. L., van Tongeren, D. R., Gartner, A. L., Jennings, D. J., & Emmons, R. A. (2011). Relational humility: conceptualizing and measuring humility as a personality judgment. Journal of Personality Assessment, 93(3), 225-234.
Davis, D. E., Worthington Jr, E. L., Hook, J. N., Emmons, R. A., Hill, P. C., Bollinger, R. A., & van Tongeren, D. R. (2013). Humility and the development and repair of social bonds: two longitudinal studies. Self and Identity, 12(1), 58-77.
De Raad, B. & Mlacic, B. (2017). The lexical foundation of the big five factor model. The Oxford Handbook of The Five Factor Model, 191-216.
De Vries, R. E., Lee, K., & Ashton, M. C. (2008). The Dutch HEXACO Personality Inventory: psychometric properties, self-other agreement, and relations with psychopathy among low and high acquaintanceship dyads. Journal of Personality Assessment, 90(2), 142-151.
Donnellan, M. B., Conger, R. D., & Bryant, C. M. (2004). The Big Five and enduring marriages. Journal of Research in Personality, 38(5), 481-504.
Farrell, J. E., Hook, J. N., Ramos, M., Davis, D. E., van Tongeren, D. R., & Ruiz, J. M. (2015). Humility and relationship outcomes in couples: the mediating role of commitment. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 4(1), 14-26.
Fişiloğlu, H., & Demir, A. (2000). Applicability of the Dyadic Adjustment Scale for measurement of marital quality with Turkish couples. European Journal of Psychological Assessment, 16(3), 214-218.
Gattis, K. S., Berns, S., Simpson, L. E., & Christensen, A. (2004). Birds of a feather or strange birds? Ties among personality dimensions, similarity, and marital quality. Journal of Family Psychology, 18(4), 564-574.
Ghasemi, F., Askarizadeh, G., & Mosavi-nasab, S. M. H. (2020). Relationship of personality traits, religious attitude and sexual satisfaction with tendency towards divorcee in paramedic females. Journal of Research on Religion and Health, 5(4), 20-33.
Gorbaniuk, O., Budzinska, A., Owczarek, M., Bozek, E., & Juros, K. (2013). The factor structure of Polish personality-descriptive adjectives: an alternative psycho-lexical study. European Journal of Personality, 27(3), 304-318.
Jessee, A., Mangelsdorf, S., Brown, G., Schoppe-Sullivan, S., Shigeto, A., & Wong, M. (2010). Parents’ differential susceptibility to the effects of marital quality on sensitivity across the first year. Infant Behavior and Development, 33(4), 442-452.
Karney, B. R., & Bradbury, T. N. (1995). The longitudinal course of marital quality and stability: a review of theory, methods, and research. Psychological Bulletin, 118(1), 3-34.
Kelly, E. L., & Conley, J. J. (1987). Personality and compatibility: a prospective analysis of marital stability and marital satisfaction. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 27-40.
Krishnaswamy, S., & Mantri, P. R. (1997). Psychological correlates of marital adjustment among working women. International Journal of Sociology of the Family, 27(1), 127-138.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2004). Psychometric properties of the HEXACO Personality Inventory. Multivariate Behavioral Research, 39(2), 329-358.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2006). Further assessment of the HEXACO Personality Inventory: two new facet scales and an observer report form. Psychological Assessment, 18(2), 182-191.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2017). Acquaintanceship and self/observer agreement in personality judgment. Journal of Research in Personality, 70, 1-5.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2018). Psychometric properties of the HEXACO-100. Assessment, 25(5), 543-556
Malouff, J. M., Thorsteinsson, E. B., Schutte, N. S., Bhullar, N., & Rooke, S. E. (2010). The Five-Factor model of personality and relationship satisfaction of intimate partners: a meta-analysis. Journal of Research in Personality, 44(1), 124-127.
McCrae, R. R., & Costa Jr, P. T. (1997). Personality trait structure as a human universal. American Psychologist, 52(5), 509-516.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). Validation of the Five-Factor Model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81-90.
Mousavi, R. (2017). Relationship between Big Five personality factors neuroticism, extraversion, agreeableness, openness, loyalty and marital adjustment. NeuroQuantology, 15(4), 63-68.
Nemechek, S., & Olson, K. R. (1996). Personality and marital adjustment. Psychological Reports, 78(1), 26-26.
Oh, I. S., Wang, G., & Mount, M. K. (2011). Validity of observer ratings of the Five-Factor Model of personality traits: a meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 96(4), 762.
Saucier, G., Ostendorf, F., & Peabody, D. (2001). The non-evaluative circumplex of personality adjectives. Journal of Personality, 69(4), 537-582.
Sohrabi, Z., & Narimani, M. (2018). The roles of HEXACO personality dimensions and affects control in prediction of marital satisfaction. Journal of Fundamentals of Mental Health, 20(3), 219-227.
Spanier, G. B. (1976). Measuring dyadic adjustment: a new scale for assessing the quality ofmarriage and similar dyads. Journal of Marriage and the Family, 38, 15-28.
Tatar, A. (2018). Gözden Geçirilmiş Uzun ve Kısa Form Altı Faktörlü Kişilik Envanteri (HEXACO-PI-R) Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19(1), 5-13.
Tatar, A., Özdemir, H., & Çamkerten, S. (2019). Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-I: 3600 Değerlendirme Tekniği. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(3), 180-188.
Van Tongeren, D. R., Davis, D. E., & Hook, J. N. (2014). Social benefits of humility: initiating and maintaining romantic relationships. The Journal of Positive Psychology, 9(4), 313-321.
Watson, D., Hubbard, B., & Wiese, D. (2000). General traits of personality and affectivity as predictors of satisfaction in intimate relationships: evidence from self-and partner-ratings. Journal of Personality, 68(3), 413-449.
Wollny, A., Jacobs, I., & Pabel, L. (2020). Trait emotional intelligence and relationship satisfaction: the mediating role of dyadic coping. The Journal of Psychology, 154(1), 75-93.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Psikoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Arkun Tatar Bu kişi benim
Türkiye

Gaye Saltukoğlu Bu kişi benim
Türkiye

Hüdanur Özdemir Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

4 Nisan 2020

Gönderilme Tarihi

9 Ekim 2019

Kabul Tarihi

20 Mart 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 2 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.2.1

IZ

https://izlik.org/JA72PS48KX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Tatar, A., Saltukoğlu, G., & Özdemir, H. (2020). Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 2(1), 5-13. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.2.1

AMA

1.Tatar A, Saltukoğlu G, Özdemir H. Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli. KTPP Dergisi. 2020;2(1):5-13. doi:10.35365/ctjpp.20.2.1

Chicago

Tatar, Arkun, Gaye Saltukoğlu, ve Hüdanur Özdemir. 2020. “Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 2 (1): 5-13. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.2.1.

EndNote

Tatar A, Saltukoğlu G, Özdemir H (01 Nisan 2020) Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 2 1 5–13.

IEEE

[1]A. Tatar, G. Saltukoğlu, ve H. Özdemir, “Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli”, KTPP Dergisi, c. 2, sy 1, ss. 5–13, Nis. 2020, doi: 10.35365/ctjpp.20.2.1.

ISNAD

Tatar, Arkun - Saltukoğlu, Gaye - Özdemir, Hüdanur. “Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 2/1 (01 Nisan 2020): 5-13. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.2.1.

JAMA

1.Tatar A, Saltukoğlu G, Özdemir H. Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli. KTPP Dergisi. 2020;2:5–13.

MLA

Tatar, Arkun, vd. “Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, c. 2, sy 1, Nisan 2020, ss. 5-13, doi:10.35365/ctjpp.20.2.1.

Vancouver

1.Arkun Tatar, Gaye Saltukoğlu, Hüdanur Özdemir. Evli Çiftlerin Kişilik Profillerinin Karşılaştırılması-II: HEXACO Kişilik Modeli. KTPP Dergisi. 01 Nisan 2020;2(1):5-13. doi:10.35365/ctjpp.20.2.1