Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri

Esra Savaş

doi:10.35365/ctjpp.20.02.17

Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri

Öz

Yas, kişinin yaşamında yer olan herhangi bir şeyin kaybıyla ortaya çıkabilen doğal bir süreçtir. Yas süreci, sevilen eşyanın kayboluşu gibi bir nesnel geçişle de sağlık tehdidiyle de başlayabiliyor. Kanser hastalığının teşhisini kişi duyduğu an itibariyle, hastanın yaşamındaki birçok fiziksel ve duygusal değişikliğe yol açarak yas sürecini tetikleyebiliyor. Hatta bu süreç benzer şekilde hasta yakınlarında da gelişebiliyor. Yas süreci birçok durumla “normal yas” sürecinden çıkıp “çözümlenmeyen yas” sürecine dönüşebiliyor. Yas sürecindeki yaşanan duyguların ve zorlanmaların, sağlıkla yönetilebilmesi için yas sürecini tanımak ve etkili psikolojik yaklaşımlardan yararlanıyor olmak önemlidir. Tedavi ekibinin en önemli üyelerinden birisi onkologlardır. Hastalara verimli olabilmek ve hasta yakınlarıyla iyi iletişim kurabilmek için, onkologların olası tükenmişlik sendromunun farkında olması ve iyi baş etmesi önemlidir. Bu derlemedeki amaç, kanser hasta yakınlarına yönelik, hastanın vefatıyla yaşayabilecekleri normal ve çözümlenmeyen yas süreçleri açıklayıp etkili yaklaşımlarla ilgili bilgilendirmektir. Derlemenin onkologlara yönelik olan bilgilerindeki amaç; mesleki performanslarını etkileyebilecek olan tükenmişlik sendromuyla ilgili farkındalık oluşturmak ve olası durumda bahsedilen etkili tekniklerden yararlanabilmelerini sağlamaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Altilio, T., Gardia, G., & Otis-Green, S. (2008). Social Work Practice In Palliative and End-of-Life Care: A Report From The Summit. Journal Of Social Work İn End Of Life & Palliative Care, 3(4), 68-86. Doi:10.1080/15524250802003513
American Cancer Society. Symptoms of Major Depression and Complicated Grief. Atlanta: American Cancer Society; 2019.
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Amerikan Psikiyatri Birliği (2014). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı Beşinci Baskı (DSM-5). Köroğlu, E. (Çeviri editörü), Ankara: Hekimler Yayın Birliği, 1094-1098
Beck, J. (2001). Bilişsel Terapi Temel İlkeler ve Ötesi. Çev: Şahin, N. H. Türk Psikologlar Derneği Yayınları
Boelen, P. A. (2013). Symptoms of prolonged grief, depression, and adult separation anxiety: Distinctiveness and correlates. Psychiatry research, 207(1–2), 68–72. https://doi-org.ezp.waldenulibrary.org/10.1016/j.psychres.2012.09.021
Boelen, P. A., de Keijser, J., Van Den Hout, M. A., & Van Den Bout, J. (2007). Treatment of complicated grief: A comparison between cognitive-behavioral therapy and supportive counseling. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 75(2), 277–284. https://doi.org/10.1037/0022-006X.75.2.277
Boelen, P. A. & Prigerson, H.G. (2007). The influence of symptoms of prolonged grief disorder, depression, and anxiety on quality of life among bereaved adults: a prospective study. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, 257, 444-452

Carlo, L., Massimiliano, L., Federico, G., Emanuela, M., Roberta, C., Italo, P., & Luigi, L. (2015). Attachment style dimensions can affect prolonged grief risk in caregivers of terminally ill patients with cancer. American Journal of Hospice & Palliative Medicine,8, 855. doi:10.1177/1049909114547945
Chiu, Y.W., Huang, C.T., & Yin, S.M. (2010). Determinants of complicated grief in caregivers who cared for terminal cancer patients. 18, 1321. https://doi.org/10.1007/s00520-009-0756-6
Correspondence and Comments-Cautioning Health-Care Professionals: Bereaved Persons Are Misguided Through the Stages of Grief (Omega-Journal of Death and Dying, 74.4). (2017). Omega, 75(1), 92–94. https://doi-org.ezp.waldenulibrary.org/10.1177/0030222817701499
Cruse (2017). Current Issues in Grief Therapy: Complicated Grief. Retrieved from http://www.cruse.org.uk/sites/default/files/default_images/pdf/Events/ColinMPcomplicatedgrief.pdf van
Doorn, C., Kasl, S. V., Beery, L. C., et al. (1998). The influence of marital quality and attachment styles on traumatic grief and depressive symptoms. J Nerv Ment Dis 186 (9): 566-73, 1998
Ergin, C. (1992). Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin uyarlanması, VII. Ulusal Psikoloji Kongresi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Glajchen, M. (2004). The emerging role and needs of family caregivers in cancer care. Journal of supportive oncology, 2, 145–155.
Grimby, A. (1993). Bereavement among elderly people: grief reactions, post‐bereavement hallucinations and quality of life. Acta Psychiatrica Scandinavica, 87: 72-80. doi:10.1111/j.1600-0447.1993.tb03332.x
Gorman, L. M. (n.d.). The Psychosocial Impact of Cancer on the Individual, Family, and Society. Retrieved from https://www.ons.org/sites/default/files/publication_pdfs/Sample%20Chapter%200554%20PsyNsgCare2nd.pdf
Jordan, A. H., & Litx, B. T. (2014). Prolonged Grief Disorder: Diagnostic, Assessment, and Treatment Considerations. Professional Psychology, Research and Practice, 45(3), 180–187.
Kubler-Ross, E. & Kessler, D. (2009). On grief and grieving: finding the meaning of grief through the five stages of loss [Ölüm ve ölmek üzerine]. NewYork, NY: Simon and Schuster.
Langenaeken, C., & Rombouts, W. (2014). Caring for the oncologist: caregiver stress and staff support in oncology. Belgian Journal of medical oncology, 8(2), 38-43.
Latham, A., E. & Prigerson, H.,G. (2004). Suicidality and bereavement: complicated grief as psychiatric disorder presenting greatest risk for suicidality. Suicide Life Threating Behavior, 34(4), 350-362
Lederberg, M. S. (1998). The family of the cancer patient. In J.C. Holland (Ed.), Psycho-oncology (pp. 982–993). New York: Oxford University Press
Lima, J., Cavaliere, R., & Porensky, E. (2014). Closing the Gap: Bereavement Support for Families, Caregivers, and Medical Staff. Neuro-oncology,16.https://doi-org.ezp.waldenulibrary.org/10.1093/neuonc/nou269.17
Maslach, C., Jackson S., & Leiter, M. (1996). Maslach Burnout Inventory Manual. 3rd ed. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.
Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397-422.
Nanni, M. G., Biancosino, B., & Grassi, L. (2014). Pre-loss symptoms related to risk of complicated grief in caregivers of terminally ill cancer patients. Journal of affective disorders, 160, 87-91. doi:10.1016/j.jad.2013.12.023
National Cancer Institute (2017). Grief, bereavement, and coping with loss (PDQ®)–health professional version. Retrived from https://www.cancer.gov/about-cancer/advanced-cancer/caregivers/planning/bereavement-hp-pdq
National Institutes of Health (2014). Caring for caregiver. 14-6219. Retrieved from https://www.cancer.gov/publications/patient-education/caring-for-the-caregiver.pdf
Nolan, R. D. & Hallam, J. S. (2019a). Construct validity of the theory of grief recovery (TOGR): A new paradigm toward our understanding of grief and loss. American Journal of Health Education 50:2, pages 88-98.
Nolan, R. D. & Hallam, J. S. (2019b). Measurement development and validation for construct validity of the treatment: The grief recovery method instrument (GRM-I). American Journal of Health Education 50:2, 99-111.
Northouse, L. L. (2005). Helping families of patients with cancer. Oncology Nursing Forum, 32, 743–750.
Ott, C. H. (2003). The impact of complicated grief on mental and physical health at various points in the bereavement process. Death Studies, 27(3), 249–272. Retrieved from https://ezp.waldenulibrary.org/login?url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=mnh&AN=12703505&site=eds-live&scope=site Özer, Ü., & Yıldırım, E., A. (2015). Komplike yas ve komplike yas tedavisi. The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 28, 281-282.
Prigerson, H. G., Bierhals, A. J., Kasl, S. V., Reynolds, C. F., 3rd, Shear, M. K., Day, N., … Jacobs, S. (1997). Traumatic grief as a risk factor for mental and physical morbidity. The American Journal Of Psychiatry, 154(5), 616–623. Retrieved from https://ezp.waldenulibrary.org/login?url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=mnh&AN=9137115&site=eds-live&scope=site
Prigerson, H., G., Horowitz, J., M., Jacobs, S.,C., Parkes, C., M., Aslan, M., Goodkin, K. … Maciejewski, P.K. (2009). Prolonged grief disorder: Psychometric validation of criteria proposed for DSM-V and ICD-11. PLoS Medicine, 6(8). https://doi-org.ezp.waldenulibrary.org/10.1371/journal.pmed.1000121
Schroepfer, T. A., & Noh, H. (2010). Terminally ill elders’ anticipation of support in dying and in death. Journal of social work in end-of-life & palliative care, 6(1–2), 73–90. https://doi-org.ezp.waldenulibrary.org/10.1080/15524256.2010.489223
Schulz, R., Hebert, R., & Boerner, K. (2008). Bereavement after caregiving. Geriatrics, 63(1), 20–22.
Shanafelt, T. & Dyrbye, L. (2012). Oncologist burnout: causes, consequences, and responses. Journal of Clinical Oncology, 30, 1235-41.
Shear, K., Frank, E., Houck, P. R., & Reynolds, C. F., 3rd (2005). Treatment of complicated grief: a randomized controlled trial. JAMA, 293(21), 2601–2608. doi:10.1001/jama.293.21.2601
Shell, J.A., & Kirsch, S. (2001). Psychosocial issues, outcomes, and quality of life. In S.E. Otto (Ed.), Oncology nursing (4th ed., pp. 948–972). St. Louis, MO: Mosby
Stajduhar, K. I., Martin, W., & Cairns, M. (2010). What makes grief difficult? perspectives from bereaved family caregivers and healthcare providers of advanced cancer patients. Palliative & SupportiveCare, 8(3),277-89. doi:http://dx.doi.org.ezp.waldenulibrary.org/10.1017/S147895151000007
Stuart, M. R., & Lieberman, J. A. (2002). The fifteen minute hour: practical therapeutic interventions in primary care. 3rd ed. Philadelphia: Saunders.
Tomarken, A., Holland, J., Schachter, S., Vanderwerker, L., Zuckerman, E., Nelson, C., Prigerson, H. (2008). Factors of complicated grief pre-death in caregivers of cancer patients. Psycho-Oncology, 17(2), 105–111. Retrieved from https://ezp.waldenulibrary.org/login?url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=mnh&AN=17443644&site=eds-live&scope=site
Trautmann, F. (2010). Intervision guidelines. Retrieved from https://www.unodc.org/documents/balticstates/Library/PharmacologicalTreatment/IntervisionGuidelines/IntervisionGuidelines.pdf
Türkçapar, H. (2007). Bilişsel Terapi Temel İlkeler ve Uygulama. HYB Yayıncılık.
Weiskittle, R. E., & Gramling, S. E. (2018). The therapeutic effectiveness of using visual art modalities with the bereaved: a systematic review. Psychology research and behavior management, 11, 9–24. doi:10.2147/PRBM.S131993
Zisook, S., & Shear, K. (2009). Grief and bereavement: what psychiatrists need to know. World Psychiatry 8: 67–74.
Zisook, S., & Shuchter, S. R. (1993). Uncomplicated bereavement. J Clin Psychiatry. 1993;54(Suppl):365–372.
Zisook, S., & Shuchter, S. R. (1996). Psychotherapy of the depression in spousal bereavement. Psychotherapy in Practice, 2, 31-45.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Psikoloji

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Esra Savaş Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Ağustos 2020

Gönderilme Tarihi

14 Şubat 2020

Kabul Tarihi

23 Temmuz 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 2 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.02.17

IZ

https://izlik.org/JA56JG79YM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Savaş, E. (2020). Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 2(2), 120-125. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.02.17

AMA

1.Savaş E. Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri. KTPP Dergisi. 2020;2(2):120-125. doi:10.35365/ctjpp.20.02.17

Chicago

Savaş, Esra. 2020. “Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 2 (2): 120-25. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.02.17.

EndNote

Savaş E (01 Ağustos 2020) Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 2 2 120–125.

IEEE

[1]E. Savaş, “Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri”, KTPP Dergisi, c. 2, sy 2, ss. 120–125, Ağu. 2020, doi: 10.35365/ctjpp.20.02.17.

ISNAD

Savaş, Esra. “Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 2/2 (01 Ağustos 2020): 120-125. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.02.17.

JAMA

1.Savaş E. Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri. KTPP Dergisi. 2020;2:120–125.

MLA

Savaş, Esra. “Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, c. 2, sy 2, Ağustos 2020, ss. 120-5, doi:10.35365/ctjpp.20.02.17.

Vancouver

1.Esra Savaş. Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri. KTPP Dergisi. 01 Ağustos 2020;2(2):120-5. doi:10.35365/ctjpp.20.02.17