Türk Romanında İspritizma ve İnanç Krizi: Reşat Nuri Güntekin ile Peyami Safa’nın Romanlarına Karşılaştırmalı Bir Bakış

Öz

İspritizma on dokuzuncu yüzyıldan itibaren insanların ilgisini çeken bir alan haline gelir. Bilimsel gerçeklere ters düştüğü için insanlar önce gizli gizli yaptıkları ruh çağırma seanslarıyla meraklarını gidemeye, öte dünyadan haberler almaya çalışırlar. Sonraları bilimle uğraşan kişiler de ruh ve madde ilgisi üzerine yaptıkları çalışmalarla ispritizma konusunu gündeme getirirler. Çeşitli üniversitelerde konuyla ilgili alanlar açılırken bilimsel yayınlar da yayımlanır. Bunun yanı sıra ispritizmanın zihnin bir oyunu olduğunu ve bu alanı kullanan kişilerin bulunduğunu savunanların sayısı da az değildir. Cumhuriyet’in özellikle ilk dönem romanlarında toplumdaki değişmeler işlenirken inanç konusu da gündeme gelir. İspritizma konusu, Cumhuriyet’in ilk yıllarında eser veren iki önemli romancımızın eserlerinde karşımıza çıkmaktadır. Peyami Safa’nın Matmazel Noraliya’nın Koltuğu ve Canan romanları ile Reşat Nuri Güntekin’in Gökyüzü romanı konuyu farklı açılardan ele alan eserlerdir. Eserlerde ispritizma hem ülkemizdeki hem de dünyadaki gelişimi dikkate alınarak işlenmiştir. Peyami Safa’da konunun bilimsel yönü üzerinde durulurken Reşat Nuri Güntekin’de ispritizma; cin, peri masallarının yerini alan modern bir hurafe olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyet
• İspritizma
• roman
• Peyami Safa
• Reşat Nuri Güntekin.

Spiritualism and the Crisis of Faith in Turkish Fiction: A Comparative Reading of Reşat Nuri Güntekin and Peyami Safa

Öz

Spiritism becomes a field of interest for people worldwide, starting from the nineteenth century. Initially, due to its contradiction with scientific facts, individuals secretly conduct séances to satisfy their curiosity and obtain news from the other world. Later, scientists also bring the topic of spiritism into discussion in accordance with their studies on the relationship between spirit and matter. Not only are academic fields established on this subject in various universities, but scientific publications are also produced. Moreover, the number of individuals who claim that spiritism is merely a mental illusion and that there are people exploiting this field is large in amount. Following the proclamation of the Republic, efforts have been made to combat institutions and practices that deviate from their original purposes. In the early Republican period, particularly novels often reflect societal changes, and issues related to faith also emerge as a subject. The topic spiritism is evident in the works of two prominent novelists of the early Republic. Peyami Safa’s Matmazel Noraliya’nın Koltuğu and Canan, along with Reşat Nuri Güntekin’s Gökyüzü, are novels that approach the topic from different perspectives. In these novels, spiritism has been used to provide information about its development both in Turkey and globally. While Peyami Safa delves into the scientific aspects of the subject, Reşat Nuri Güntekin views spiritism as a modern superstition that has replaced traditional tales of genies and fairies.

Anahtar Kelimeler

• Novel
• spiritualism
• republic
• Peyami Safa
• Reşat Nuri Güntekin.

Kaynakça

1. Ağaoğlu, S. (2013). İlk Köşe. Yapı Kredi Yayınları. Akay, A. & Kuday İ. (1949). Spiritizm, Fakirizm, Manyetizm. Gayret Kitabevi.
2. Ayvazoğlu, B. (2008). Peyami Safa. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), 35, 437-440.
3. Çelik, H. (1996). Reşat Nuri Güntekin. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), 14, 307-309.
4. Çelik, Y. (2019). Cumhuriyet Dönemi: Roman (1920-1960), Türk Edebiyatı Tarihi. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
5. Fedai, Ö. (2011). Romanı konuştular. Sütun Yayınları.
6. Güntekin, R.N. (1991). Gökyüzü. İnkılap Kitabevi.
7. Lodge, O. (1916). Raymond or Life and Death. George H. Doran Company.
8. Moran, B. (2002). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış. İletişim Yayınları.

9. Öztürk, Y.N. (1994). Kur’an-ı Kerim Meali. Yeni Boyut Yayınları.
10. Safa, P. (2022a). Matmazel Noraliya’nın Koltuğu. Ötüken Neşriyat.
11. Safa, P. (2022b). Canan. Ötüken Neşriyat.
12. Rodhe, E. (2020). Psykhe Yunanlılarda ruhlar kültü ve ölümsüzlük inancı. Pinhan Yayıncılık.
13. Ruhselman, B. (1950). İlâhî nizam ve kâinat. MTİAD Yayınevi.
14. Temizel, M.S. & Tarlacı, S. (2020). Dr. Bedri Ruhselman’dan medyumluk. Arıtan Yayınevi.
15. Tuzcuoğlu, N. (1995). Psikanaliz kuramı ve özellikleri. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7, 275-285.
16. Yavuz, Y.Ş. (2018). Ruh. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), 35, 187-192.
17. Yetiş, K. (2012). Peyami Safa’nın Türk romancılığındaki yeri. Erdem İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 62, 289-298.