Morfolojik Yer Ödünçlemesinin Nurullah Genç'in Şiir Üslubuna Etkisi
Öz
Morfolojik yer ödünçlemesi kavramı, Prof. Dr. Zikri Turan tarafından geliştirilen kuramsal bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, cümlenin kuruluş düzeni ile muhatabına aktarılış düzeni arasındaki ilişkiyi açıklamayı amaçlamaktadır. Turan’a göre bu kavram, cümlede görevli anlam unsurlarını cümlenin muhatap olduğu şartlar bakımından yorumlayıcı, cümlede hükme bağlanan anlamlar arası ilişkiyi açıklama şartları nezdinde biçimlendirici elemandır (Turan,2011:913). Bu tanım çerçevesinde çalışmanın amacı, morfolojik yer ödünçlemesinin Nurullah Genç’in şiirlerinde kullanımını ve üslubuna katkısını ortaya koymaktır. Nurullah Genç’in şiirlerinde telaffuz sırası bakımından yaptığı tasarruflardan hareketle sabit kalan vurgu düzeninden nasıl faydalandığı belirlenmiş, böylelikle morfolojik yer ödünçlemesinin, Nurullah Genç’in şiirlerinde hangi biçimde kullanıldığını ve bu kullanımın şairin üslubuna katkısını ortaya koymuştur. Literatürde Nurullah Genç’in şiirleri çeşitli yönlerden incelenmiş fakat telaffuz sırasında kelimelerin kullanılma şekillerini ele alan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Cümlenin her aşamasında cümleye eşlik eden ve sabit kalan vurgu düzeninin ele alınmasıyla morfolojik yer ödünçlemesinin şairin üslubunda karakteristik özellik yaratıp yaratmadığı sorusuna cevap aranması bu çalışmanın özgün yönünü oluşturmaktadır. Çalışmada şairin yayımlanmış on sekiz şiir kitabı incelenmiş; morfolojik yer ödünçlemesi içeren cümleler, morfofonetik ve morfofonemik denklikler ve işlev-şekil karşıtlığı esası öncelenerek tespit edilmiştir. Bu, telaffuz sırası değişse de yardımcı unsur asıl unsur düzeninin değişmediğini göstermek ve sabit kalan vurgu düzeninin avantajından faydalanıldığını somutlaştırmak için yapılmıştır. Analizlerde kuruluş cümlesi ile aktarma cümlesi karşılaştırılmış; yardımcı unsur - asıl unsur ilişkisi, tamlayan – tamlanan dizilişi ve vurgu düzeni esas alınmıştır. Şairin toplam söz varlığı içerisinde, hangi kelimelerin aynı (veya farklı) telaffuz sırasıyla kullanıldığının tespit edilmesi, karakteristik üslup özellikleri ortaya çıkarıldıktan sonra grafik üzerinde belirtilmiştir. Elde edilen bulgular, morfolojik yer ödünçlemesinin şairin şiirlerinde telaffuz sırası değişse de kelimelerin görevlerinin korunduğunu buna karşılık vurgusu yüksek ve alçak yerde konumlandırdığı görevli kelime(veya kelimelerin) kullanım sıklığını ortaya çıkarmıştır. Morfolojik yer ödünçlemesinin Nurullah Genç’in üslubunun oluşumunda bariz, ayırt edici nitelikte etkisinin olup olmadığı makalenin başlıca sorusunu ortaya koymuş, bu sayede morfolojik yer ödünçlemesine uğrayan cümlelerde çalışma yapılarak telaffuz sırasına göre kelimeler gruplandırılmış ve elde edilen bulgular Nurullah Genç’in şiir üslubu hakkında yazılmış diğer çalışmalarla mukayeseli bir biçimde değerlendirilerek analiz edilmiştir. Sonuç olarak morfolojik yer ödünçlemesi, Nurullah Genç’in şiir dilinde anlamı güçlendiren, vurgu düzeni sayesinde de karakteristik üslubunun oluşumuna katkı sağlayan bir söz dizimsel kullanım özelliği olarak değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) “2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı
Proje Numarası
1919B012402938
Etik Beyan
Bu çalışma yalnızca yayımlanmış edebî eser incelemesine dayanmaktadır. İnsan veya hayvanlar üzerinde herhangi bir veri toplama süreci yürütülmediğinden etik kurul izni gerekmemektedir. Çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.
Teşekkür
Bu çalışma, TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) tarafından yürütülen “2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı” kapsamında 1919B012402938 numaralı proje olarak desteklenmiştir. Sağlanan finansal destekten dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederim.
Morphological Borrowing and Its Influence on Nurullah Genç’s Poetic Style
Öz
The concept of morphological displacement is a theoretical approach developed by Prof. Dr. Zikri Turan in Turkish linguistics. This approach explains the relationship between the structural order of a sentence and its transmission order to the addressee. According to Turan (2011:913), it is an interpretative and formative element that explains the relationships among the semantic components of a sentence according to the conditions under which it is conveyed.Within this framework, the present study aims to reveal the use of morphological displacement in the poems of Nurullah Genç and its contribution to his poetic style. By examining the poet's arrangements in terms of pronunciation order, the study determines how he benefits from a fixed stress pattern and demonstrates the role of morphological displacement in shaping his style.Although Nurullah Genç's poems have been studied from various perspectives, no previous research has examined the use of words in terms of pronunciation order. Therefore, the poet's eighteen published poetry collections were examined, and sentences containing morphological displacement were identified on the basis of morphophonetic and morphophonemic equivalences and the principle of function–form correspondence. The analyses compared the structural sentence with the transferred sentence, focusing on modifier–head relations, modifier–modified order, and stress patterns.The findings show that although the pronunciation order of words changes, their grammatical functions remain unchanged, whereas words positioned in high- and low-stress locations occur more frequently. The sentences containing morphological displacement were also evaluated comparatively with previous studies on Nurullah Genç's poetry.In conclusion, morphological displacement is evaluated as a syntactic feature that strengthens meaning through stress patterns and contributes to the formation of Nurullah Genç's distinctive poetic style.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
1919B012402938
