NÂBÎ’NİN TEVHİD’İNİN GAYE VE NİZAM DELİLİ IŞIĞINDA İNCELENMESİ

Tevhidlerde Allah’ın zat, sıfat ve fiillerinden bahsedilerek O’nun varlığı, birliği, tek ve eşsiz oluşu, yüceliği gibi konular üzerinde durulur. Kelam ilminin inceleme sahasına giren bu mevzular, şiir dairesinde vezin, kafiye ve sanat endişesinden kaynaklı olarak ilmî olmaktan ziyade edebî bir hüviyet kazanmakta, her biri müstakil birer madde gibi beyitlere dağılmaktadır. Birçok tevhid manzumesinde ilmî bir plan dairesinde olmasa da edebî bir form içerisinde Allah’ın varlığının ispatına dönük ifadelere sıkça yer verildiği gözlenmektedir. Kelam âlimlerinin isbat-ı vacib için başvurdukları kanıtlardan biri olan gaye ve nizam delili de bunlardan biridir. Bu çalışmada 17. Yüzyıl klasik Türk edebiyatının önde gelen temsilcilerinden Nâbî’nin Halep Valisi İbrahim Paşa’ya ithafen yazdığı tevhidine gaye ve nizam delilinin ne şekilde yansıdığı üzerinde durulacaktır.

In tawhids, God’s personality, attributes and actions are mentioned and subjects such as His existence, unity, uniqueness and exaltation are emphasized. These subjects, which are in the field of study of the science of kalam, gain a literary identity rather than a scientific one due to the concern of meter, rhyme and art in poetry, and they are scattered into couplets, each of which is like a separate article. It is observed that in many tawhid poems, expressions aimed at proving the existence of God are frequently included in a literary form, although not in a scientific plan. The proof of teleological argument, which is one of the proofs used by the scholars of kalam for proof of the existance of God, is one of them. In this study, it will be focused on how the proof of teleological argument is reflected in the tawhid written by Nâbî, one of the leading representatives of 17th century classical Turkish literature, dedicated to the Governor of Halab, İbrahim Pasha.