AKLÎ, AKÎLÎ, ÂKİLÎ, ÂKİL MAHLASLI ŞAİRLER ÜZERİNE ANALİTİK BİR DEĞERLENDİRME VE AKLÎ'NİN KÂSIMÎ MECMUASI’NDAKİ ŞİİRLERİ
Öz
Müelliflerin ve eserlerinin değerlendirildiği, edebiyat/sanat algılarının, eğilimlerinin sunulduğu, üslup ve sanat anlayışlarının tespit edildiği tezkireler ve benzer yapıdaki eserler, edebiyat tarihine katkı sunan önemli kaynaklar arasındadır. Çeşitli nedenlerle tezkirelerde adına rastlanmayan veya isimleri tezkirelere alınmayan şairler olabilmektedir. Bu eksikliğin kimi zaman mecmualar tarafından kapatıldığı görülmektedir. Şiir mecmualarının, şairlerin görünürlüğünü sağlayan önemli kaynaklar arasında yer aldığı söylenebilir. Ancak mecmuaların tam anlamıyla bu görevi üstlendiği söylenemez. Çünkü mecmualar da derleyicilerin bilgi, birikim, araştırma, algı ve zevkine göre şekillenmektedir. Tezkirelerde madde başı olarak geçmeyen bir şairin bilgisinin, herhangi bir tezkirede satır aralarında geçmesi olağan bir durumdur. Başka bir eserde veya şiirde bir şair (müellif) hakkında yapılan değerlendirmeler, o şairin varlığına işaret eden hususlardandır. Divan edebiyatında Aklî mahlasıyla şiirleri olup tezkirelerde madde başı olarak yer alan şairler söz konusudur. Ayrıca tezkireler dışında, Aklî’ye dair bilgilerin verildiği ve atıfların yapıldığı bazı şiirler söz konusudur. Çeşitli mecmualarda Aklî mahlaslı şiirlere ve bu şairler hakkında küçük de olsa kimliklerine dair bilgilere ulaşılabilmektedir. Çalışmamız, Aklî mahlaslı şairlerin değerlendirilmesi ve tasnifiyle birlikte, Kâsımî’nin derlediği Bahru’l-Maârif olarak da adlandırılan şiir mecmuasında geçen Aklî’nin şiirlerinin yayımı çerçevesindedir. Çalışmamızda, şiirlerinin çeviri yazısı verilen Aklî, tezkirelerin bugüne kadar incelenen ve yayınlanan nüshalarına göre madde başı olarak tanıtılmamıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ, Nuhbetü'l-Âsâr Li Zeyli Zübdetü'l-Eş'ar. Ankara: AKM Yayınları.
- Aksoyak, İsmail. Hakkı (2005). Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Bağdatlı Rûhî’ye Etkisi. Bilig, Bahar / 2005, sayı 33: 137-147.
- Aksoyak, İsmail Hakkı (2014) Akli, Mehmed Akli Efendi, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Erişim Tarihi 12.12.2023, Erişim linki: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/akli-mehmed-akli-efendi
- Aksoyak, İsmail Hakkı (2014), Aklî, Bağdatlı, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Erişim Tarihi 12.12.2023, Erişim linki: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/akli-bagdatli
- Altun, Kudret (hzl.) (1997). Tezkire-i Mucîb: İnceleme, Tenkidli Metin, Dizin, Sözlük. Ankara: AKM Yayınları
- Aydemir, Yaşar (2001). “Şiir Mecmuaları ve Metin Teşkilinde Mecmuaların Rolü” Bilig, 19, s. 147-156, Ankara
- Aydemir, Yaşar (2007). “Metin Neşrinde Mecmuaların Rolü ve Karşılaşılan Problemler” Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları, Volume 2/3 Summer, s. 123-137, Ankara.
- Aydemir, Yaşar (2011). “Biyografi Kaynağı Olarak Mecmualar”, Prof. Dr. Mustafa İsen Adına Uluslararası Klasik Türk Edebiyatında Biyografi, Sempozyumu Bildirileri Kitabı, s. 87-100, Atatürk Kültür Merkezi, Ankara.
- Aynur, Hatice ve Schmidt Jan, (2007) “A Debate Between Opium, Berş, Hashish, Boza, Wine and Coffee: the Use and Perception of Pleasurable Substances among Ottomans”, Journal of Turkish Studies, In Memoriam Şinasi Tekin I, 31/1, s. 51-117.
- Büyükkarcı Yılmaz Fatma (2013), Nidayî El-Ankaravî’nin Bilinmeyen Bir Eseri Mübâhasât-ı Mükeyyifât ve Aynı Konudaki Diğer Eserler, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/3, Winter 2013, p .681-704, ANKARA-TURKEY, s.