SEYYİDÎ’NİN MANZUM AVÂMİL TERCÜMESİ

Çeşitli sahalarda eser veren büyük Türk âlimi Birgivî Mehmed Efendi (öl. 981/1573)’nin nahiv ilmine dair Arapça olarak kaleme alınan el-Avâmilü’l-cedîd adlı eseri, Osmanlı medrese geleneğinde Arapça gramer öğretiminin en temel metinlerinden biri olarak asırlarca okutulmuş hem nahiv ilminin özlü bir özeti hem de dil öğretiminde vazgeçilmez bir kaynak olmuştur. Eser, özellikle anlaşılır üslubu ve sistematik yapısıyla şerh, haşiye ve tercüme faaliyetlerine konu olmuş, ezber kolaylığı sağlamak amacıyla manzum formlara da aktarılmıştır. Bu çalışma, XVII. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Seyyidî mahlasıyla eserler veren Seyyid Abdullah Efendi’nin Birgivî Mehmed Efendi’nin el-Avâmilü’l-cedîd’ine yaptığı manzum tercümeyi ele almaktadır. Çalışmada öncelikle el-Avâmil literatürü ve manzum tercüme geleneği hakkında bilgi verilmiş, ardından Seyyid Abdullah Efendi’nin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri değerlendirilmiştir. Makalenin esas kısmında, Seyyidî’nin Manzum Avâmil Tercümesi’nin yazma nüshaları tanıtılmış, şekil ve içerik özellikleri incelenmiştir. Tercümede didaktik kaygının ön planda olduğu, üslupta sadelik ve açıklığın gözetildiği, vezin ve kafiyede ise dikkatli bir kullanım sergilendiği tespit edilmiştir. Ayrıca, eserin nahiv öğretiminde pedagojik katkısı ve Osmanlı eğitim geleneği içindeki yeri vurgulanmıştır. Bu yönüyle Seyyidî’nin tercümesi hem dil öğretiminde hem de klasik Türk edebiyatında şiirin işlevsel kullanımını yansıtan önemli bir örnek niteliği taşımaktadır. Çalışmanın sonunda, söz konusu manzumenin tespit edilen dokuz nüshadan hareketle karşılaştırmalı metni neşre hazırlanmış ve literatüre kazandırılmıştır.