MUHAMMED MAZLUMZÂDE EL-HASEKÎ VE TEFSİR-İ CÜZ-İ NEBE İSİMLİ TEFSİRİ

Muhammed Mazlumzâde el-Hasekî is a 17th century scholar. As he mentioned in the introduction of his book called Tefsir-i Cüz-i Nebe which he wrote in Ottoman Turkish, he is an Ottoman statesman and intellectual who completed his education in Enderun. Quranic exegesis being his main field, he was active in different fields of Islamic science. Tefsir-i Cüz’i Nebe is the only written work of him that we have today. There isn’t much information about his life in historical resources. The research that we are working on is about one of his works that deal with the Quran’s last part called Amme. In this research of the 30th juz of the Quran, we indicated Meccan and Medinian surahs, numbers of the words and letters of ayats, dictionary meanings of some words and different recitation styles of the imams of kiraat. As well as this, the information on the revelation reasons, sayings of sahabe and tabiun are some aspects of riwaya in the exegesis. As well as narrating from exegetes like Zemahşerî, Kevâşî, Beydâvî, Beğâvî and Sülemî, there are narrations with phrases like “some exegetes” or “most exegetes” without mentioning any name. In the research, the method of exegesis was studied, both riwaya and diraya methods are present. However, it was obvious that riwaya method is used more in this work. 

17. yy. âlimlerinden Muhammed Mazlumzâde el-Hasekî, Tefsir-i Cüz-i Nebe isimli Osmanlı Türkçesi ile kaleme aldığı eserinin mukaddimesinde belirttiği üzere tahsilini Enderun’da ikmal etmiş bir Osmanlı devlet adamı ve aydınıdır. Başta tefsir olmak üzere bir çok ilim alanında hizmet etmiştir. Fakat kayıtlarda günümüze ulaşan başka eseri bulunmamaktadır. Hayatı hakkında kaynaklarda pek bilgi bulunmamaktadır. Üzerinde çalıştığımız yazma eseri, Kur’ân’ın son cüzü olan Amme cüzünü kapsayan bir çalışmasıdır. Çalışmada, 30. cüzde mevcut olan sûrelerin Mekkî-Medenî bilgisi, ayetlerin kelime ve harf sayıları, bazı kelimelerin lügavî manaları ve kırâat imamlarının farklı okuyuşları belirtilmiştir. Yine, esbâb-ı nüzûl bilgileri, sahâbe ve tabiûn kavilleri tefsirde bulunan rivâyet unsurlarından bazılarıdır. Ayrıca eserde Zemahşerî, Kevâşî, Beydâvî, Beğâvî ve Sülemî gibi müfessirlerden nakillerin yanında, “bazı müfessirîn” veya “ekserî müfessirîn” gibi ifadelerle isim verilmeden de nakiller yapılmıştır. Çalışmada, tefsirin metodu incelenmiş rivâyet ve dirâyet yönünden zengin olduğu, ancak rivâyet yönü ön planda olan tefsirlerden olduğu görülmüştür.