DR. REŞİD BEY’İN DİYARBEKİR VİLAYETİNDE ERMENİ TEHCİRİNDEKİ ROLÜ

Mr.Reşid, one of the first founders of the Committee of Union and Progress, was appointed as the governor of Diyarbekir province and this is an important development which has a direct impact on the destructive consequences of the relocation in the province of Diyarbekir. Although the province of Diyarbekir was not in the first phase of the deportation program, the only agenda of Mr.Reşid in the province was the expulsion of all Armenians from the region without exception.Mr. Reşid  has often moved his agenda beyond the limits of his authority to a position above politics. Also he saw the slightest tolerance against the Armenians as betrayal and disloyalty. The attacks and massacres against the convoy of relocations in the province of Diyarbekir caused frequent warnings by Mr.Talat, Minister of Internal Affairs. While these warnings were left unanswered most of the time, it was stated that everything else in the province was carried out in accordance with the government's policy. In this study, correspondence of Mr. Reşid, governor of Diyarbekir, with Internal Affairs Ministry is discussed. This communication with the central administration sheds light on the responsibility of the local authorities in the abuse of the Armenian relocation.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ilk kurucularından biri olan Dr. Reşid Bey’in Diyarbekir vilayetine vali olarak atanması, Diyarbekir vilayetinde tehcirin yıkıcı sonuçları üzerinde doğrudan etkili olan önemli bir gelişmedir. Diyarbekir vilayeti ilk etapta tehcir programında olmamasına rağmen, Reşid Bey’in vilayetteki tek gündemi, bütün Ermenilerin istisnasız olarak bölgeden sürülmesidir. Çoğu zaman yetki sınırlarını aşıp, kendi gündemini siyaset üstü bir konuma taşıyarak vilayet sınırlarının ötesinde operasyonlara girişen Reşid Bey, Ermenilere karşı gösterilen en ufak bir müsamahayı ihanet ve sadakatsizlik olarak görmüştür. Diyarbekir vilayetinde tehcir kafilelerine yönelik olarak gerçekleştirilen saldırılar ve katliamlar, Dahiliye Nazırı Talat Bey tarafından sık sık uyarılmasına yol açmıştır. Bu uyarılar çoğu zaman cevapsız bırakılırken, diğer durumlarda vilayette gerçekleşen her şeyin hükümetin yürüttüğü siyasete uygun olarak gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Bu çalışmada Diyarbekir valisi Reşid Bey’in Dahiliye Nezareti ile yazışmaları ele alınmıştır. Merkezi idare ile yapılan bu haberleşme, Ermeni tehcirinde gerçekleştirilen suiistimallerde yerel idarecilerin sorumluluğu konusuna ışık tutmaktadır.