İSTANBUL VİLAYETİNİN 1333 (1917) YILI BÜTÇESİ
Öz
Tanzimat’tan sonra Osmanlı imparatorluğunun idari yapısında sürekli bir arayış ve değişim görülmektedir. Peş peşe yayınlanan vilayet nizamnameleri ve talimatnameler bu arayışın önemli bir göstergesi olmuştur.1846 da çıkarılan Vilayet nizamnamesi İstanbul’u kapsamamaktaydı. Çünkü İstanbul’un özel bir statüsü vardı.1876 da çıkarılan yeni bir nizamname ile ülkedeki vilayetlerin sancak ve kazaların durumu tekrar düzenlenmişti. Buna göre İstanbul’da özel yönetime sahip bir vilayet haline gelmiştir. İdari ve mülki yapı bir değişim geçirirken 1854 yılında İstanbul şehremaneti (belediye) kurulmuştur. 1876 da Meşrutiyetin ilanından sonra İstanbul’un yönetimi için arayışlar devam etmiştir.1908 yılında II. Meşrutiyetin ilanı sonrasında İstanbul’un idari yapısı ve statüsü tekrar tartışmaya açılmıştır. Benimsenen İstanbul’a tanınan ayrıcalıkların kaldırılması yönündeydi. Durum 1918 de netlik kazanmak zorunda kalmıştır. Bir komisyon kurularak Valilik makamının şehrin en üst yönetim birimi olması yönünde karar alınmıştır.
İstanbul büyükşehir belediyesi kütüphanesi Osmanlı arşivinden temin edilen İstanbul vilayetinin 1333 (1917) tarihli İstanbul vilayeti (adi ve fevkalade) bütçesi yukarıda sözü edilen döneme rastlamaktadır. Çalışmada İstanbul vilayetinin 1333 (1917) tarihli (adi ve fevkalade) bütçesi incelenmiştir.
Bütçede vilayet hususi idarelerinin vilayet için yapmış oldukları hizmetler ve bu hizmetlerin gerçekleştirilebilmesi için bütçeden ayrılan rakamsal tutarlar incelenmiştir. Bütçe ve içeriği incelendiğinde; ülkenin İstanbul vilayeti açısından sosyal ve iktisadi yapısını tanımlayan birincil kaynak olması ve imparatorluğun iktisadi yapısının gelir ve gider grupları açısından dönemi hakkında yapılacak yorumlara iktisat tarihçilerine katkıda bulunacağı görülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ağar, Serkan (2007). Geçmişten bugüne mali idare. TBB Dergisi, (73), 372-432.
- Akdağ, Mustafa (1996). Genel çizgileriyle XVII. yüzyıl Türkiye Tarihi. Tarih Araştırmaları Dergisi, 4 (6), 201-247.
- Akdemir, Tekin ve Yeşilyurt, Şahin (2018). Tanzimat sonrası Osmanlıda bütçe açıkları sorunu ve mali konsolidasyon uygulamaları. Maliye Dergisi,174, 240-269. Akkuş, Yakup (2011). Osmanlı taşra maliyesinde reform: merkez taşra arasındaki idari-mali ilişkiler ve vilayet bütçeleri (1864-1913). Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
- Akkuş, Yakup (2013). Osmanlı Devlet ve Vilayet bütçeleri (1842-1913) nasıl okunmalıdır? ODTÜ Geliştirme Dergisi, 40, 147-178.
- Akkuş, Yakup (2018). Modern dönem Osmanlı maliyesine analitik bir bakış. İstanbul İktisat Dergisi, 68, 113-160. ISSN:2602-4152 E-ISSN: 2602-3954.
- Aktel, Mehmet (1998).Tanzimat fermanının toplumsal yansıması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3 (3), 177-184.
- Akyüz Orat, Jülide (2012). Avarız vergisi üzerine bir çalışma: 18. yüzyıl başlarında Ankara uygulamaları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5 (22), 219-232. ISSN: 1307-9581.
- Alper, Değer ve Anbar, Adem (2010). Osmanlı İmparatorluğu’nun iç borçlanmada kullandığı yöntem ve araçlar. Maliye Finans Yazıları, (87), 27-49.
- Arslan, Cem Barlas (2016). Birinci Dünya Savaşı ve harp vergisi. Akademik Bakış Dergisi, (57), 73-83. ISSN: 1694-528X
- Arslan, Zehra (2013). Senedi İttifakın ortaya çıkışı ve insan hakları bakımından değerlendirilmesi, The journal of Academic Social Science Studies, 6 (8), 77-91. Doi numarası: http//dx.doi.org/10.9761/JASSS1971.