ANADOLU KÖKENLİ YİTİK ESKİ ESERLERİN ANAVATANINA DÖNÜŞÜ (TARİHÎ SÜREÇTE ÖRNEK OLAY İNCELEMELERİ)

Öz

Birçok medeniyete ev sahipliği yapan Anadolu Coğrafyası bu medeniyetlerin bakiyeleri durumunda olan kıymetli eserlere sahiptir. Bu zenginlik, eski eser kaçakçıları için de cezbedici olmuş ve bu eserler alınan türlü tedbirlere rağmen tahrip, yağmalanma, çalınma ve kaçırılma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. 19. yy. başlarından itibaren artış gösteren bu olayların önlenmesi hususu kültür politikaları çerçevesinde gerek Osmanlı gerekse Türkiye Cumhuriyeti Dönemi’nde önem arz eden bir konu olarak gündemdeki yerini korumuştur. Bu çalışma münasebetiyle güncelliğini koruyan örnek olaylar çerçevesinde arkeolojik özelliğe sahip eski eserlerin yurt dışına kaçırılış, bulunma ve anavatanlarına getirilme süreçleri tarihî bağlamında birincil elden kaynaklar marifetiyle incelenmiştir. Çalışma, eski eser kaçakçılığının önlenmesi hususunda ulusal ve uluslararası mecrada devam eden idari, hukuki, siyasi, sosyal ve kültürel ilişkilere dair sunduğu özgün bilgi ve belgeler nedeniyle alan çalışmalarına katkı sağlayacak mahiyettedir. Bu vesilesiyle kültür varlıklarının korunması konusunda ülke adına ders teşkil eden ve tecrübe kazandıran olayların altı çizilerek, Türkiye’de eski eser kaçakçılığı ile mücadele hususundaki farkındalığı artırmak amaçlanmıştır. Çalışmanın başlıca kaynağını T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Arşivi teşkil etmiştir. Resmî Gazete, muhtelif telif-tetkik eserler ve süreli yayınlar da konu ile ilgisi çerçevesinde incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Eski Eser
• Eski Eser Kaçakçılığı
• Kültür Varlıkları
• Kültür ve Turizm Bakanlığı
• UNESCO

RETURN OF LOST ARTIFACTS OF ANATOLIAN ORIGIN TO THEIR HOMELAND (CASE STUDIES IN HISTORICAL PROCESS)

Öz

The Anatolian geography, which has hosted many civilizations, has valuable artifacts that are the remnants of these civilizations. This wealth has also been attractive to antiquities smugglers, and despite all the precautions taken, these artifacts have faced the danger of destruction, looting, theft and smuggling. The issue of preventing these incidents, which have increased since the beginning of the 19th century, has maintained its place on the agenda as an important issue within the framework of cultural policies both in the Ottoman and Turkish Republic Periods. In this study, the processes of smuggling archaeological artifacts abroad, finding them and bringing them to their homeland have been examined in the historical context with the help of primary sources within the framework of case studies that have maintained their relevance. The study will contribute to field studies due to the original information and documents it provides regarding the administrative, legal, political, social and cultural relations that continue in national and international media regarding the prevention of antiquities smuggling. On this occasion, it was aimed to raise awareness in Turkey regarding the fight against antiquities smuggling by highlighting the incidents that constitute lessons and provide experience for the country in the of cultural assets. The main source of the study was the Archives of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey. Official Gazette, various copyrighted works and periodicals were also examined within the framework of their relevance to the subject.

Anahtar Kelimeler

• Antiquities
• Antiquities Smuggling
• Cultural Assets
• Ministry of Culture and Tourism
• UNESCO

Kaynakça

1. Âsar-ı Atîka Nizâmnâmesi. (29 Safer 1324/10 Nisan 1322). Dersaadet: Mahmud Bey Matbaası.
2. T.C. Adalet Bakanlığı. (19.12.1954). Avrupa Kültürel Varlıkların Korunması Sözleşmesi. https://diabgm.adalet.gov.tr/arsiv/sozlesmeler/coktaraflisoz/ak.html.
3. UNIDROIT. (24 Haziran 1995). Çalınan ya da Yasa dışı Olarak İhraç Edilen Kültürel Objelerle ilgili UNIDROIT Sözleşmesi. https://www.unidroit.org/instruments/cultural-property/1995-convention/.
4. RC./Resmî Ceride. (10 07.1927). Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun. S.629, Kabul Tarihi: 22.06.1927, Kanun No: 1126.