Museum Ship Names in Turkey from an Onomastic Perspective

Öz

This article examines the names of ships and maritime vessels exhibited with museum status in Türkiye within the framework of onomastics, specifically the subfield of vehicle name studies (poreyonymy). The aim of the study is to identify the etymological, structural, and semantic characteristics of museum ship names and to determine the naming traditions according to which they were assigned. The scope of the research includes a total of twenty maritime vessels that served from the Ottoman Empire to the Republican period and are currently preserved as museum ships or displayed in museums. The study adopts a descriptive methodology; ship names are analyzed in terms of their etymology, lexical structure, and semantic features. The data obtained are evaluated quantitatively through statistical methods in order to reveal the overall distribution of the names. During the analysis, the relationship between naming preferences and historical events, cultural values, and institutional approaches is also taken into consideration.The findings indicate that museum ship names in Türkiye largely cluster around the names of historical figures, concepts related to military success and struggle, geographical place names, and abstract concepts carrying positive connotations. This demonstrates that the naming of museum ships is not arbitrary but is based on a specific cultural and historical naming tradition. Consequently, it is concluded that museum ship names constitute significant linguistic markers that reflect collective memory and symbolically convey maritime heritage. The study aims to contribute to research in the fields of onomastics and maritime studies in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• onomastics
• poreyonymy
• museum ship names
• naming traditions

Ad Bilimi Açısından Türkiye’deki Müze Gemi Adları

Öz

Bu makale, Türkiye’de müze statüsünde sergilenen gemi ve deniz araçlarının adlarını ad biliminin araç ad bilimi (poreyonimi) alt dalı çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın amacı, müze gemi adlarının köken, yapı ve anlam özelliklerini ortaya koymak, hangi ad verme gelenekleri doğrultusunda konulduğunu belirlemektir. Araştırma kapsamına, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet Dönemi’ne uzanan süreçte hizmet vermiş; günümüzde ise müze olarak korunan veya müzelerde sergilenen toplam yirmi deniz aracı dâhil edilmiştir. Çalışmada betimleyici yöntem esas alınmış; gemi adları köken bilgisi, sözcük yapısı ve anlamsal özellikler bakımından incelenmiştir. Elde edilen veriler, istatistiksel yöntemle nicel olarak değerlendirilerek adların genel dağılımı ortaya konmuştur. İnceleme sürecinde adlandırma tercihlerinin tarihsel olaylar, kültürel değerler ve kurumsal yaklaşımlarla ilişkisi de dikkate alınmıştır. Araştırma bulguları, Türkiye’de müze gemi adlarının büyük ölçüde tarihî şahsiyet adları, askerî başarı ve mücadele kavramları, coğrafi yer adları ile olumlu çağrışımlar taşıyan soyut kavramlar etrafında toplandığını göstermektedir. Bu durum, müze gemi adlandırmalarının rastlantısal değil, belirli bir kültürel ve tarihsel ad verme geleneğine dayandığını ortaya koymaktadır. Sonuçta müze gemi adlarının kolektif belleği yansıtan ve denizcilik mirasını sembolik düzeyde aktaran önemli dilsel göstergeler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın, Türkiye’de ad bilimi ve denizcilik alanındaki araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ad bilimi
• poreyonimi
• müze gemi adları
• adlandırma gelenekleri

Kaynakça

1. Academia.edu "Turgutalp Maçunası". https://www.academia.edu/102235478/Dara%C4%9Fac%C4%B1ndan_Turgutalp_Ma%C3%A7unas%C4%B1na_D%C3%BCnyan%C4%B1n_en_eski_y%C3%BCzervinci.
2. Aksan, Doğan. Her Yönüyle Dil. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
3. Atagök, Tomur. Çağdaş Müzeciliğin Anlamı. Lami Sanat Dergisi, (1990): 43-48.
4. Aydın, Erdal. “Savunma Sanayimizde Yerli ve Millî Askerî Araçlara Verilen Adlar”. International Journal of Filologia 7 (2022): 70-103. https://doi.org/10.51540/ijof.1089142.
5. Batuhan Tekin, Tuğba. “Türkiye ve Meksika Örnekleri Üzerinden Toplumsal Bellek ve Müze İlişkisi”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 51 (2025): 1173-1204. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1688842.
6. Bozkurt, Ahmet Kerim. “Gemi Müzelerinde Sergilenme Teknikleri”. Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
7. Canakkale.gov.tr “Müze Gemi Acar Törenle Hizmete Girdi”. Erişim Tarihi:17.12.2025 http://www.canakkale.gov.tr/muze-gemi-acar-torenle-hizmete-girdi.
8. Canakkalesavaslariansiklopedisi.com “Nusret Mayın Gemisi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025

9. https://canakkalesavaslariansiklopedisi.com/content/nusret-mayin-gemisi/.
10. Çapar, Onur ve Levent Düzcü. “Buharlı gemi çağında Osmanlı gemi isimleri üzerinden gelenekten moderniteye geçişi okumak”. Karadeniz Araştırmaları 19(76) (2022): 1057-1073. https://doi.org/10.56694/karadearas.1220627.
11. Çiftçi, Zeynep Sena ve Uğur Özcan. “Günümüzde Deniz Müzeleri”. Mimarlık, Planlama ve Tasarım Alanında Teori ve Araştırmalar II. Ed. S. Demirarslan. Gece Kitaplığı, 2020. 17-50.
12. Eren, Hasan. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999.
13. Evci, Ümit. “16. ve 17. yüzyıl Osmanlı Eserlerinde Gemi Adları Üzerine”. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi (2025): 228-246.
14. Gülensoy, Tuncer ve Baki Küçüker. Eski Türk-Moğol Kişi Adları Sözlüğü. İstanbul: Bilge Kültür Yayınları, 2015.
15. Gülensoy, Tuncer. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü A-N. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007.
16. Iletisim.gov.tr “Türkiye’nin İlk Denizaltı Müzesi TCG Uluçalireis Kapılarını 18 Mart’ta Ziyaretçilerine Açacak”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://www.iletisim.gov.tr/turkce/yerel_basin/detay/turkiyenin-ilk-denizalti-muzesi-tcg-ulucalireis-kapilarini-18-martta-ziyaretcilerine-acacak.
17. Islamansiklopedisi.org.tr ‘’Alemdar’’. Erişim Tarihi: 10 Ocak 2026 https://islamansiklopedisi.org.tr/alemdar.
18. Islamansiklopedisi.org.tr “Barbaros Hayreddin Paşa”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://islamansiklopedisi.org.tr/barbaros-hayreddin-pasa.
19. Islamansiklopedisi.org.tr “Kılıç Ali Paşa. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026 https://islamansiklopedisi.org.tr/kilic-ali-pasa.
20. Kalaycı, Ünal. "Ad Bilimi Açısından Ardahan Türkülerindeki Kişi Ön Adları". Ad Bilimi Araştırmaları 2. Ed. Mehmet Emin Tuğluk ve Ünal Kalaycı. İstanbul: Efe Akademi Yayınları, 2024. 377-412.
21. Kalaycı, Ünal. “Alfanümerik İş Yeri Adları: Batman Örneği”. International Journal of Filologia 8(14) (2025): 147-158.
22. Keskin, Ahmet. “Adbilim Odağında Lakaplar ve Lakaplarla Karıştırılan Başlıca Terim ve Kavramlar”. Avrasya Terim Dergisi 9(2) (2021): 54-62.
23. Korkmaz, Zeynep. Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007.
24. Korkmaz, Zeynep. Türkiye Türkçesi Grameri: Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
25. Kozanhan, Murat Kağan. “Anadolu Sahilleri ile Balkan Yarımadası Arasında Bulunan Deniz Alanının İsimlendirme Sorunsalı”. Türk Denizcilik ve Deniz Bilimleri Dergisi 8(1) (2022): 31-41. https://doi.org/10.52998/trjmms.983754.
26. Kulturportali.gov.tr ‘’Nusret Mayın Gemisi’’. 13 Ocak 2013.
27. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mersin/gezilecekyer/nusrat-mayin-gemisi. Kulturportali.gov.tr “Gazi Alemdar Gemi Müzesi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025
28. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/zonguldak/gezilecekyer/gazi-alemdar-gemisi-muzesi. Kulturportali.gov.tr “Gölcük Belediyesi Yarhisar Müze Gemisi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/gezilecekyer/golcuk-belediyesi-yarhisar-muze-gemisi-kavakli-golcuk.
29. Lugatim.com “Rüsumat”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://lugatim.com/s/rüsümat.
30. Nisanyansozluk.com ‘’Gayret’’. Erişim Tarihi: 16 Mart 2026 https://www.nisanyansozluk.com/kelime/pelikan.
31. Nisanyansozluk.com ‘’Kartal’’. Erişim Tarihi: 14 Kasım 2025 https://www.nisanyansozluk.com/kelime/kartal.
32. Nisanyansozluk.com ‘’Kısmet’’. Erişim Tarihi: 16 Mart 2026 https://www.nisanyansozluk.com/kelime/kısmet
33. Nisanyansozluk.com ‘’Pelikan’’. Erişim Tarihi: 16 Mart 2026 https://www.nisanyansozluk.com/kelime/pelikan.
34. Nisanyansozluk.com ‘’Steamboat’’. Erişim Tarihi: 8 Aralık 2025 https://www.nisanyansozluk.com/kelime/istimbot.
35. Örnek, Sedat Veyis. Türk Folklorunda Ad Seçme ve Ad Koyma. Boğaziçi Üniversitesi Halkbilim Yıllığı, İstanbul: Taş Matbaası, 1975: 101-112.
36. Özbey, Veysel. “Türk Kurtuluş Savaşı Anıt ve Müze Gemileri”. Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi 34(1) (2024): 25-33.
37. Podol’skaya, Natalya Vladimirovna. Slovar’ Russkoy Onomastiçeskoy Terminologii. İzdatel’stvo Nauka, (1978).
38. Rmk-museum.org.tr “Kısmet Gemisi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://rmk-museum.org.tr/istanbul/koleksiyon/denizcilik/kismet-gemisi.
39. Rmk-museum.org.tr “Liman 2 Römorkörü”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://rmk-museum.org.tr/istanbul/koleksiyon/denizcilik/liman-2-romorkoru.
40. Rmk-museum.org.tr “Rahmi M. Koç Müzesi. (t.y.). Fenerbahçe Vapuru.’’ 3 Ocak 2026 https://rmk-museum.org.tr/istanbul/koleksiyon/fenerbahce-vapuru.
41. Sakaoğlu, Saim. Türk Ad Bilimi I: Giriş. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2001.
42. Samsun.ktb.gov.tr “Bandırma Gemi Müzesi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://samsun.ktb.gov.tr/TR-362756/bandirma-gemi-muzesi.html.
43. Sargın, Meltem. “Türk Savunma Sanayii Tarafından Üretilen/Modernizasyonu Yapılan Araçlara Verilen Adların Adbilimsel İncelemesi”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi 15 (2024): 605-624.
44. Sozluk.gov.tr Türk Dil Kurumu. (2025). Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi: 12.12.2025 https://sozluk.gov.tr/.
45. Sozluk.gov.tr Türk Dil Kurumu. (2025). Kişi Adları Sözlüğü. Erişim tarihi: 12.12.2025 https://sozluk.gov.tr/.
46. Şahin, İbrahim. Adbilim. Ankara: Pegem Akademi, 2021.
47. Tietze, Andreas, Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügati. İstanbul: Simurg Yayınları, 2002.
48. Tr.wikipedia.org “Sarı Zeybek Tenezzüh Motoru”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://tr.wikipedia.org/wiki/Sarı_Zeybek_Tenezzüh_Motoru.
49. Turkishmuseums.com.tr. “İzmir Deniz Müzesi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://www.turkishmuseums.com/museum/detail/22319-izmir-deniz-muzesi/22319/1.
50. Turkiyeturizmansiklopedisi.com “Yarhisar Gemisi Müzesi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/yarhisar-gemisi-muzesi.
51. Turkiyeturizmansiklopedisi.com “Zübeyde Hanım Deniz Müzesi”. Erişim Tarihi: 17.12.2025 https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/zubeyde-hanim-deniz-muzesi. Umar, Bilge. Türkiye’deki Tarihsel Adlar. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 1993.