The Conception of the World and the Hereafter in the Poems of Silleli Sürûrî: A Thematic and Symbolic Analysis

Öz

This study aims to examine how the concepts of “world” and “hereafter” are constructed within the semantic and symbolic layers of the poems of Silleli Sürûrî, a 19th-century minstrel poet. The research is based on a qualitative approach, employing document analysis and thematic analysis. The dataset consists of 19 koşmas included in Sadettin Nüzhet’s work XIX. Asır Saz Şairlerinden Silleli Sürûrî. During the analysis process, words, images, and symbols associated with the concepts of “world” and “hereafter” were identified, categorized under thematic frameworks, and interpreted within the context of the poet’s intellectual and Sufi perspective. The findings reveal that 13 different elements are associated with the concept of the “world” and 13 with the “hereafter” in Sürûrî’s poetry. The theme of the world is represented through more concrete and experiential elements such as wine (bâde), passion, sorrow, separation, suffering, and fate. In contrast, the theme of the hereafter is constructed through a more abstract and metaphysical framework shaped by letter symbolism, prophetic narratives, and Sufi concepts. These results indicate that the world and the hereafter are not positioned as opposing domains, but rather as complementary layers of meaning. Within this framework, the world appears as a domain of transience and trial, whereas the hereafter represents truth, completion, and spiritual orientation. Sürûrî integrates human experience with Sufi thought, offering a holistic poetic structure. In this respect, the study highlights the conceptual depth of the world–hereafter relationship in the minstrel poetry tradition and provides a comprehensive evaluation of Sürûrî’s poetic universe. Keywords: Silleli Sürûrî, minstrel poetry, world, hereafter, Sufism, symbolism.

Anahtar Kelimeler

• Silleli Sürûrî
• minstrel poetry
• world
• hereafter
• Sufism
• symbolism

Silleli Sürûrî’nin Şiirlerinde Dünya ve Ahiret Tasavvuru: Tematik ve Sembolik Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, 19. yüzyıl âşıklarından Silleli Sürûrî’nin şiirlerinde “dünya” ve “ahiret” kavramlarının hangi anlam katmanları içerisinde kurulduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesi ve tematik çözümleme yöntemine dayanmaktadır. Veri setini Sadettin Nüzhet tarafından yayımlanan XIX. Asır Saz Şairlerinden Silleli Sürûrî adlı eserde yer alan 19 koşma oluşturmaktadır. Analiz sürecinde “dünya” ve “ahiret” kavramlarını çağrıştıran kelime, imge ve semboller belirlenmiş; bu unsurlar tematik kategoriler altında sınıflandırılarak şairin tasavvufî ve düşünsel dünyası bağlamında yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, Sürûrî’nin şiirlerinde “dünya” kavramına ilişkin 13, “ahiret” kavramına ilişkin de 13 farklı unsurun yer aldığını göstermektedir. Dünya teması, bâde/şarap, aşk ateşi, gam, ağyâr, hicran, cefa, dert ve felek gibi unsurlar aracılığıyla daha somut ve yaşantı merkezli bir yapı sergilemektedir. Buna karşılık ahiret teması, harf sembolizmi, peygamber kıssaları ve tasavvufî kavramlar etrafında şekillenerek daha yoğun bir metafizik anlam alanı oluşturmaktadır. Bu durum, dünya ile ahiretin karşıt iki alan olarak değil, birbirini tamamlayan iki anlam düzlemi olarak kurgulandığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede Sürûrî’nin şiirlerinde dünya, fanilik ve imtihan sahası; ahiret ise hakikat, tamamlanma ve ilahî yöneliş alanı olarak anlam kazanmaktadır. Şair, bu iki kavramı bütüncül bir yapı içerisinde ele alarak beşerî tecrübe ile tasavvufî düşünceyi iç içe geçirmektedir. Bu yönüyle çalışma, âşık şiiri geleneğinde dünya–ahiret ilişkisinin kavramsal ve tematik derinliğini ortaya koymakta ve Sürûrî’nin şiir dünyasına dair bütüncül bir değerlendirme sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Silleli Sürûrî, âşık şiiri, dünya, ahiret, tasavvuf, sembolizm.

Anahtar Kelimeler

• Silleli Sürûrî
• âşık şiiri
• dünya
• ahiret
• tasavvuf
• sembolizm

Kaynakça

1. Amid, Hasan. Ferheng-i Amîd. Tahran: Müessese-i İntişârât-ı Emîr Kebîr. Tahran, 1984.
2. Anabritannica. “Nuh.” Anabritannica. Cilt 16. İstanbul: Ana Yayıncılık, 1989.
3. Artun, Erman. Âşıklık Geleneği ve Âşık Edebiyatı. 9. baskı. Adana: Karahan Kitabevi, 2017.
4. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. Ankara: Otto Yayınları, 2014.
5. Creswell, John W. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2013.
6. Devellioğlu, Ferit. Ansiklopedik Osmanlı Türkçesi Lûgatı. Ankara: Aydın Kitabevi, 2010.
7. Elçin, Şükrü. Gevheri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1987.
8. El-Karahisarî, Muslihuddin Mustafa. Ahterî-yi Kebîr. Haz. Ahmet Kırkkılıç ve Yusuf Sancak. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2017.

9. Erkal, Abdulkadir. Narmanlı Âşık Sümmâni. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2018.
10. Gökbel, Ahmet. Ansiklopedik Alevi Bektaşi Terimleri Sözlüğü. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2019.
11. Gökçe, Emrah. Berceste Beyitler 1. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019.
12. Gönen, Sinan. Erzurumlu Âşık Edip Önal: Hayatı, Sanatı ve Şiirleri. Konya: Kömen Yayınları, 2009.
13. İslamoğlu, A. Hamdi ve Ümit Alnıaçık. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2019.
14. Kanar, Mehmet. Örnekli Etimolojik Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Derin Yayınları, 2007.
15. Kaplan, Haktan. “From Turkish Mythology to Alevi–Bektashi Sacred Narratives: A Phenomenological Analysis of Animal Imagery.” Religions 17.2 (2026): 155.
16. Kaptan, Zekeriya ve Yurduşen, Yasemin. “Âşık Edebiyatı Halk Şiirinin Tarihsel Gelişim Süreci.” Alevilik Araştırmaları Dergisi 4.8 (2014): 195–212.
17. Karaalioğlu, Seyit Kemal. Ansiklopedik Edebiyat Sözlüğü. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevi, 1983.
18. Kâşânî, Abdürrezzâk. Tasavvuf Sözlüğü. 2. baskı. İstanbul: İz Yayıncılık, 2014.
19. Köprülü, M. Fuad. Edebiyat Araştırmaları 1. 4. baskı. Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
20. Mehmed Sâlâhî. Kâmûs-ı Osmânî. Haz. Kudret Ayşe Yılmaz. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2023.
21. Nüzhet, Sadettin. XIX. Asır Saz Şairlerinden Silleli Sürûrî. İstanbul: Semih Lûtfi Sühulet Kütüphanesi, 1933.
22. Onay, Ahmet Talat. Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü. Haz. Cemal Kurnaz. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2021.
23. Pala, İskender. Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları, 2024.
24. Par, Arif Hikmet. Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Sözlük. İstanbul: Serhat Yayınları, 2008.
25. Sığrı, Ünsal. Nitel Araştırma Yöntemleri. 2. baskı. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 2021.
26. Şahin, Çavuş. “Verilerin Analizi.” Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ed. Remzi Y. Kıncal. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2020. 183–219.
27. Şimşek, Selami. Tasavvuf Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Litera Yayınları, 2017.
28. Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2005.
29. Van Manen, Max. Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. Ontario: The Althouse Press, 2007.
30. Zavotçu, Gencay. Klasik Türk Edebiyatı Sözlüğü. Kocaeli: Umuttepe Yayınları, 2018.