A Theoretical Approach to School Games in the Context of the Journal ‘Çocuklara Rehber’

Öz

This study aims to examine schoolyard games featured in the journal Çocuklara Rehber (1897–1901), published during the Ottoman period, within the framework of child education and game theory. In Ottoman society, child education was supported through periodicals. Children’s magazines functioned as significant instruments that contributed to cognitive, social, and moral development through their rich content. In this study, the school games titled “Topal Tilki,” “Nerede?” and “Güvercin Uçar,” published in the aforementioned journal, are analyzed through a qualitative document analysis method. The structural characteristics of these games are evaluated within the theoretical framework developed by Roger Caillois. In accordance with Caillois’s approach, the games are examined based on the elements of competition (agon), imitation (mimicry), chance (alea), and physical movement (ilinx). In addition, the games are analyzed through the guiding questions of who, where, how, and for what purpose. These schoolyard games stand out as activities that enhance children’s physical agility, strengthen attention and reflex skills, and reinforce behavioral patterns such as social interaction and adherence to rules. The environments in which these games take place also function as educational spaces where children experience and internalize social values. The findings indicate that children’s games constituted a significant component of the educational culture in the Ottoman period. The study aims to reveal the pedagogical and cultural functions of traditional children’s games and to contribute to research in children’s folklore.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Period
• journal
• children’s folklore
• schoolyard games
• Roger Caillois.

‘Çocuklara Rehber’ Dergisi Ekseninde Mektep Oyunlarına Kuramsal Bir Yaklaşım

Öz

Bu çalışma, Osmanlı döneminde yayımlanan “Çocuklara Rehber” (1897-1901) dergisinde yer alan mektep oyunlarını çocuk eğitimi ve oyun kuramı bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı toplumunda çocuk eğitimi, süreli yayınlar aracılığıyla desteklenmiştir. Çocuk dergileri, önemli içerikleri sayesinde çocukların zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişimlerine katkı sağlayan önemli araçlar arasında yer almıştır. Çalışmada, söz konusu dergide yer alan “Topal Tilki”, “Nerede?” ve “Güvercin Uçar” adlı mektep oyunları, nitel doküman incelemesi yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Oyunların yapısal özellikleri Roger Caillois tarafından geliştirilen oyun kuramı çerçevesinde analiz edilmiştir. Caillois’nın yaklaşımı doğrultusunda oyunlar, rekabet (agon), taklit (mimicry), rastlantı (alea) ve fiziksel hareket (ilinx) unsurları esas alınarak incelenmiştir. Ayrıca oyunlar; Kim, nerede, nasıl ve ne için sorularından hareketle çözümlenmiştir. Adı geçen mektep oyunların çocukların fiziksel çevikliklerini geliştiren, dikkat ve refleks becerilerini güçlendiren, sosyal etkileşim ve kurallara uyum gibi davranış kalıplarını pekiştiren etkinlikler olarak dikkat çekmektedir. Bu oyunların ortamı da çocukların toplumsal değerleri deneyim yoluyla öğrenebildiği bir eğitim alanıdır. İnceleme neticesinde Osmanlı döneminde çocuk oyunlarının eğitim kültürünün önemli bir parçası olduğunu söylemek mümkündür. Elde edilen bulgular, geleneksel çocuk oyunlarının pedagojik ve kültürel işlevlerini ortaya koymakta ve çocuk folkloru araştırmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Dönemi
• dergi
• çocuk folkloru
• mektep oyunları
• Roger Caillois.

Kaynakça

1. Abdülaziz Bey. Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri Toplum Hayatı. İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, 1995.
2. And, Metin. “Çocuk oyunlarımızın kültürümüzdeki yeri ve önemi”. Ulusal Kültür Dergisi 4 (1979): 42-66.
3. And, Metin. Oyun ve Bügü Türk Kültüründe Oyun Kavramı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2012.
4. Balcı, Ahmet. “Bir Okuma Materyali Olarak Çocuk Dergileri ve Çocuklara Rehber.” TUBAR 13 (2003): 319-349.
5. Bayram, Yavuz. “Türk Edebiyatının İlk Çocuk Dergisi: Mümeyyiz (1869- 1870)”. Hece Aylık Edebiyat Dergisi 104-105 (2005): 484- 500.
6. Boratav, Pertev Naili. 100 Soruda Türk Folkloru. Bilgesu Yayıncılık, 2013.
7. Caillois, Roger. Man, Play and Games. Urbana: University of Illinois Press, 2001.
8. Demirel Dinler, Hümeyra. “Çocuklara Rehber: Osmanlı Son Döneminde Çok Yönlü Çocuk Üretimi”. Asır Sonunda Bir Çocuk Dergisi Çocuklara Rehber’e Bugünden Bakmak. Ed. Hümeyra Demirel Dinler ve Gökçe Özder. İstanbul: Ornis Yayıncılık, 2024. 21-50.

9. Durmuş, Abdulkadir. “1897-1910 Yılları Arasında Çıkan Eski Harfli Çocuk Dergilerinin Çeviri Metinleri Üzerine”. Yüksek lisans tezi. Sakarya Üniversitesi, 2007.
10. Günaltay Başak, Merve. “Osmanlı’dan Günümüze Sıbyan Mektepleri Üzerine Halkbilimsel Bir İnceleme”. Yüksek lisans tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi, 2020.
11. Güvenç, Bozkurt. Çocuk ve Kültür. Der. Bekir Onur. Ankara: Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi, 1997. 15-30.
12. Huizinga, Johan. Homo Ludens: A Study of the Play Element in Culture. Boston: Beacon Press, 1955.
13. Kar, Merve. “Çocuklara Rehber Mecmuası (İnceleme, Tahlili Fihrist, Seçme Yazılar)”. Yüksek lisans tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi, 2020.
14. Kar, Merve. “Hangi Ahmed Midhat?”. Asır Sonunda Bir Çocuk Dergisi Çocuklara Rehber’e Bugünden Bakmak. Ed. Hümeyra Demirel Dinler ve Gökçe Özder. İstanbul: Ornis Yayıncılık. 51-76.
15. Keskin, Ahmet. “Çocuk Folklorunun Kavramsal Çerçevesi, Tanımı, Kapsamı, Sınıflandırılması, Başlıca Özellikleri ve İşlevleri”. O Piti Piti Karamela Sepeti Çocuk Folkloru Kitabı. Ed. Nursel Uyanıker ve Berna Ayaz. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2021. 3-31.
16. Köse, İsmail. “Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi Hareketleri: Dönemin Çocuk Mecmualarında Eğlence ve Eğitim Yaklaşımları (1869-1922)”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi 18/2 (2015): 137-163.
17. Okay, Cüneyd. Eski Harfli Çocuk Dergileri. İstanbul: Kitabevi, 1999.
18. Özdemir, Nebi. “Çocuk Oyunları ve Doğa”. O Piti Piti Karamela Sepeti Çocuk Folkloru Kitabı. Ed. Nursel Uyanıker ve Berna Ayaz. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2021. 87-115.
19. Özdemir, Nebi. Türk Çocuk Oyunları I Cilt. Ankara: Akçağ Yayınları, 2006.
20. Özder, Gökçe. “Binler Yaşa, Binler Yaşa, Sultan” Çocuklara Rehber Dergisine II. Abdülhamit Devri Resmî İdeolojisinin Yansımaları”. Asır Sonunda Bir Çocuk Dergisi Çocuklara Rehber’e Bugünden Bakmak. Ed. Hümeyra Demirel Dinler ve Gökçe Özder. İstanbul: Ornis Yayıncılık. 77-104.
21. Öztan, Güven Gürkan. Türkiye’de Çocukluğun Politik İnşası. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
22. Serezli, Mehmet Esat. Memleket Hatıraları. haz. Aynur Koçak, İbrahim Şirin, Faruk Yavuz Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2012.
23. Sutton-Smith, Brain. The Ambiguity of Play. Cambridge: Harvard University Press, 1997.
24. Sümbüllü, Yusuf Ziya. “Geleneksel Çocuk Oyunlarının Değerler Eğitimi Açısından Önemi”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/2 (2016): 73-85.
25. Tez, Zeki. Gündelik Yaşam ve Eğlencenin Kültürel Tarihi. İstanbul: Doruk Yayımcılık, 2009.
26. Turan, Refik. “Osmanlıların Kuruluş Yıllarında Çocuk”. Osmanlı Ansiklopedisi. Cilt 5. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999. 483-488.
27. Üçok, Hacışeyhoğlu. Hasan. Çankırı Tarih ve Halkiyatı. Ankara: Okuyan Adam Yayınları, 2002.
28. Elektronik Kaynak “Çocuklara Rehber” Dergisi. İnternet. 7 Ocak 2025. https://katalog.ibb.gov.tr/