Bilişsel dilbilgisinde, sözdizimsel yapılardaki anlamlara göre örnek model ve görüntüsel olmayan model arasında ayrım yapılabilir. Örnek (prototipik) anlam, insan bilgisini test etmek için kullanılan yapıyı ifade ederken, görüntüsel olmayan anlam, insan zihnindeki bilişsel etkinliği yansıtır. Bu konuyu analiz etmek için kullanılabilecek araçlardan biri, bilişsel dilbilimin temel kavramlarından olan kategoridir; özellikle çekimsel kategoriler bu bağlamda önem taşır. Bu konu, bilişsel kuramın bir parçası olarak kabul edilir ve farklı kategorilerin belirli biçimbilimsel ve sözdizimsel özelliklere sahip birimlerden oluştuğu, gruplar arasında net sınırların bulunmadığı, üyelerin birbiriyle bağlantılı zincirler oluşturduğu belirtilir. Bu bağlamda, belirli sözdizimsel işlevleri yerine getiren -özne, nesne veya bazı isim türleri gibi- tekil kelimeleri ya da kelime gruplarını analiz etmek amaçlanmaktadır. Bu kelimeler belirli amaçlarla veya gereksinimlere göre kullanılır ve bu şekilde kelime ile fiil arasındaki ilişki belirlenir. Bu çalışma, Kürtçede (Behdinan ağzı özelinde) geçen "ji" edatının anlamsal ağını, somutlaştırılmış anlam modeli Taylor ve Evans’ın teoremi çerçevesinde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Anlamsal ağ, anlamları temsil eden düğümlerden ve bunlar arasındaki bağlantılardan oluşan grafiksel bir yapı olarak sunulmaktadır. Her düğüm belirli bir kavramı, her bağlantı ise bu kavramlar arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Bu araştırmanın temel amacı, Behdinan lehçesinde "ji" edatının anlamsal ağ yapısının bilişsel modele göre nasıl göründüğünü belirlemek ve bu modelin uygun olup olmadığını, ayrıca Kürtçedeki diğer edatların anlamsal ağlarını belirlemede kullanılıp kullanılamayacağını incelemektir. Sonuç olarak, "ji" edatının düzenli bir anlamsal ağa sahip olduğu ve farklı bağlamlarda otuz beş kadar farklı anlamın tanımlanabileceği sonucuna varılmıştır.
Kürtçe dilbilgisi Behdinan ağzı edatlar bilişsel dilbilgisi somutlaştırılmış anlam modeli anlamsal ağ Taylor ve Evans
In cognitive grammar, the distinction between types of syntactic constructions is based on their meaning in both the prototypical and non-imagistic models. The prototypical meaning refers to the construction used to test human knowledge, while the non-imagistic meaning reflects cognitive activity within the human mind. One of the analytical tools that can be employed in this context is the category, which is one of the fundamental concepts in cognitive linguistics, particularly the inflectional categories. This subject is considered part of cognitive theory, where it is indicated that different categories are composed of units that possess specific morphological and syntactic properties, and there is no clear boundary between groups; rather, the members are connected in an interconnected chain. The aim here is to analyze words often single words or word groups that perform specific grammatical functions such as subject, object, or certain types of nouns. These words are used for particular purposes or as needed, and through this, the relationship between the word and the verb is identified. In this context, the study aims to present the semantic network of the particle "ji" in light of the embodied meaning model of Taylor and Evans within the Kurdish language (Bahdini dialect). The semantic network is represented in a graphical form that displays meanings, consisting of a set of nodes and the links between them. Each node represents a specific concept, and each link indicates the relationship between those concepts. The goal of this research is to determine how the semantic network of the preposition "ji" appears in the Bahdini dialect according to the cognitive model, and whether this model is suitable and can be used to identify the semantic networks of particles in the Kurdish (Bahdini) language. It was concluded that the particle "ji" has an organized semantic network through which up to thirty-five distinct meanings can be identified across a range of different contexts.
Kurdish gramar Bahdini dialect particles cognitive grammar embodied meaning model semantic network Taylor and Evans
د ڕێزمانا مهعریفیدا، دشێین چهمكێن ڕێزمانى ژ لایێ واتاییڤه ل دویڤ پێشنموونهيێ و نهخششێوهیێن وێناكرى سالۆخەت بدهین؛ واتایا پێشنموونهيى چهمكهكه بۆ ئهزموونێن مرۆڤى دزڤڕیت و واتایا نهخششێوهیى بۆ چالاكییا مهعریفى د هۆشێ مرۆڤیدا دزڤڕیت. ئێك ژ ئهڤان كهرهستهيێن كو دشێين ل دويڤ ئهڤێ مژارێ پۆلين و شڕۆڤه بكهين، ئهوژى ئامرازن. كهتیگۆر بهندى ب ئێك ژ بابهتێن بنهڕهتى د بیاڤێ زمانڤانییا مهعریفیدا ب تایبەتی كهتیگۆريیێن تیرۆژكى دهێتههژمارتن، بابهتهكێ دییێ ڕێچكهیا مهعریفییه و تێدا دهێتهگۆتن كو كهتیگۆرییێن جودایێن ههر كۆمهلهیهكێ خودان پێكهاتهیهكا تیرۆژكى و ئهندامبوونهیا پێپهلیسكییه، سنوورهكێ دیاركرى د ناڤبهرا كۆمهلهیاندا نینه و ئهندام ل سهر زنجیرهكا پێكڤهگرێداینه. ئامراز بریتییه ژ ئهوان پهیڤان یێن پرانییا جاران پهیڤ، یان گرۆپهكێ پهیڤان ددهته پال كارهكى، ههڤالناڤهكى، هندهك ناڤێن كۆم يان ... و دكهته تهواوكهر یان ژى پێدڤیيێن ئهوێ، ب دهربڕینهكا دى پهیوهندییا پهیڤێ ل گهل كارى دهستینشان دكهت. ب ئهڤى ڕهنگى، ڤهكۆلین بزاڤێ دكهت، تۆڕا واتاییا ئامرازێ "ژ" ل دویڤ مۆدێلا فرهواتاییا بنهمادار يا تایلهر و ئیڤانزى (Taylor & Evans) د زمانێ كوردى-گۆڤهرا بههدينيدا نیشان بدهت. تۆڕا واتایى شێوازهكێ گرافیكییه بۆ نیشاندانا چهمكان، كو ههلگرێ كۆمهكا گرێ و گیرهكێن د ناڤبهرا ئهواندايه. ههر گرێيه د ئهڤێ تۆڕێدا چهمكهكى نیشان ددهت و ههر گیرهكهكێژى پهیوهندییا د ناڤبهرا ئهوان چهمكاندا نیشان ددهت. ئارمانج ژ ئهڤێ ڤهكۆلینێ ئهڤهیه كو بزانین تۆرا واتاييا ئامرازێ "ژ" د زمانێ كوردى-گۆڤهرا بههدينيدا ل دویڤ مۆدێلا ناڤبرى چاوایه. ههروهسا بزانين ئهرێ مۆدێلهكا گونجايه و پيڤهرێن ئهوێ دشێن بۆ دياركرنا تۆڕا واتاییا ئامرازێن زمانێ كوردى-گۆڤهرا بههدینیژى بهێنهبكارهينان. ل دووماهييێ ديار بوو كو ئامرازێ "ژ" تۆڕهكا واتاييا ڕێكخستى ههيه و دشێن ههتا سی و پێنج واتايان بۆ دۆخێن جودا دهستنيشان بكهين.
ڕێزمانا كوردى گۆڤهرا بههديني ئامراز ڕێزمانا مهعریفى مۆدێلا فرهواتاییا بنهمادار تۆڕا واتايی تایلهر و ئیڤانز
في النحو المعرفي، يمكننا التمييز بين أنواع من التراكيب النحوية من حيث معناها في نموذجَي الأمثلة والنموذج غير التصويري؛ فالمعنى النموذجي يشير إلى التركيب الذي يستخدم لاختبار المعرفة البشرية، أما المعنى غير التصويري فيدل على النشاط المعرفي في الذهن البشري. إحدى الوسائل التي يمكن استخدامها لتحليل هذا الموضوع هي فئة من المفاهيم الأساسية في علم اللغة المعرفي، وخاصة الفئات التصريفية، حيث يُعدّ هذا الموضوع جزءًا من النظرية المعرفية، ويُشار فيه إلى أن الفئات المختلفة تتكون من وحدات لها خصائص تصريفية وتركيبية محددة، ولا يوجد حد واضح بين المجموعات، بل تكون الأعضاء متصلة ضمن سلسلة مترابطة. الهدف هنا هو تحليل الكلمات التي غالبًا ما تكون كلمات أو مجموعات من الكلمات تؤدي وظيفة نحوية معينة مثل الفاعل أو المفعول به أو بعض الأسماء... وتُستخدم لأغراضٍ معينة أو بحسب الحاجة، ومن خلال هذا يتم تحديد العلاقة بين الكلمة والفعل. في هذا السياق، تهدف هذه الدراسة إلى عرض الشبكة المعنوية لأداة "ژ" في ضوء نموذج المعنى المجسد (Taylor & Evans) ضمن اللغة الكردية/اللهجة البهدينانية. تمثل الشبكة المعنوية شكلاً رسوميًا لتمثيل المعاني، حيث تتضمن مجموعة من العقد والروابط بينها. كل عقدة تمثل مفهومًا معينًا، وكل رابط يدل على العلاقة بين هذه المفاهيم. الهدف من هذه الدراسة هو معرفة كيف تبدو الشبكة المعنوية لأداة "ژ" في لهجة بهدينان وفقًا للنموذج المعرفي، وأيضًا هل هذا النموذج مناسب، وهل يمكن استخدامه لتحديد الشبكات المعنوية للأدوات في اللغة الكردية – البهدينانية. وقد تم التوصل في النهاية إلى أن الأداة "ژ" تمتلك شبكة معنوية منظمة يمكن من خلالها تحديد ما يصل إلى (35) معنى في سياقات مختلفة.
قواعد اللغة الكردية اللهجة البهدينانية الأدوات النحو المعرفي نموذج المعنى المجسد الشبكة المعنوية تايلر وإيفانز
| Birincil Dil | Kürtçe |
|---|---|
| Konular | Kürt Dili, Edebiyatı ve Kültürü |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 23 Eylül 2025 |
| Kabul Tarihi | 29 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Aralık 2025 |
| DOI | https://doi.org/10.55118/kurdiyat.1789539 |
| IZ | https://izlik.org/JA36FJ62FD |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Sayı: 12 |