The Development of a Qur’ānic Concept from “Bestow Niʿmat” to “Completion of the Niʿmat” (Medina Period)

Öz

The main purpose of our research is to try to show the formation and development of Quranic concepts on the basis of siyar (The Science of the Prophet’s Biography) with a central example. For this purpose, the word " Niʿmāt," which appears in The Qur’ān’s earliest messages, and the verb "to bring about a blessing/İn‘âm," derived from it, are chosen as examples. This example aims to demonstrate how its original, lived meaning is formed, developed, and completed. In doing so, the time-space-addressee-process chain that constitutes the original context of the Qur’ānic message is identified, and the continuity of the theme attached to this chain is demonstrated through its chronological development. The original meaning appropriate to the process and development of a concept that develops over time in a historical, social, and cultural world, can only be determined within a chronological and thematic unity. Based on these approaches, our research has developed in two stages, the Meccan and Medinan periods, in order to find the chronological, thematic and factual (experienced and expressed) meaning of attaining the blessing of revelation and its completion and to show its formation. After determining the lived meaning of the blessing, this meaning was confirmed from the Prophet's biography and the memoirs of the Companions. This demonstrates the possibility of a commentary that prioritizes the biography throughout.

Anahtar Kelimeler

• Tafsīr
• Siyar
• Semantic
• İn'ām
• İtmām

‘Nimete Erdirmek’ten ‘Nimetin Tamamlanması’na Doğru Bir Kur’ân Kavramının Gelişimi (Medine Dönemi)

Öz

Araştırmamızın temel amacı siyer ilmi temelinde Kur’ân kavramların oluşumunu ve gelişimini merkezi bir örnekle göstermeye çalışmaktır. Bunun için Kur’ân'ın ilk mesajlarından itibaren geçen 'nimet' kelimesi ve bu kelimeden türeyen 'in‘âm/nimete erdirmek' fiili örnek olarak seçilmiştir. Bu örnekle yaşanmış orijinal anlamının nasıl oluştuğu, geliştiği ve tamamlandığı gösterilmeye çalışılmıştır. Bunu yaparken Kur’ân mesajının orijinal bağlamını oluşturan zaman-mekân-muhatap-süreç zinciri bulunarak bu zincirin hâlkalarına asılan konunun sürekliliği kronolojik gelişimiyle gösterilmiştir. Tarihi, sosyal ve kültürel bir dünyada zamanla oluşan bir kavramın sürecine ve gelişimine uygun şekildeki 'orijinal anlam'ı ancak kronolojik ve tematik bir bütünlük içinde belirlenebilir. Araştırmamız bu yaklaşımlardan hareketle vahiy nimetine ermenin ve vahiy nimetinin tamamlanmasının kronolojik, tematik ve olgusal (yaşanan ve dile getirilen) anlamını bulmak ve oluşumunu göstermek üzere Mekke ve Medine dönemleri olarak iki aşamada gelişmiştir. Nimetin yaşanan anlamı tespit edildikten sonra bu anlam, Hz. Peygamber'in siyerinden ve sahabe anılarından teyit edilmiştir. Bu yolla baştan sona siyerin ön planda olduğu bir tefsirin mümkün olduğu da örneklendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Siyer
• Anlambilim
• Nimete Erdirmek
• Nimeti Tamamlamak

Kaynakça

1. Abdülbâkî, Muhammed Fuad. el-Mu‘cem’ul-mufehres li Elfâz’il-Kur’ân’il-kerim. Kâhire: Matba’atu Dâri’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1364.
2. Akbaş, Esma. Mâide Sûresi 3. Âyeti Bağlamında Dinin İkmâli ve Nimetin İtmâmı Meselesi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
3. Apaydın, Mehmet. Siyer Kronolojisi. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2018.
4. Aydemir, Abdullah. İslami Kaynaklara Göre Peygamberler. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 5. Baskı, 2006.
5. Buhârî, Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Riyad: Mektebet’u Daru’s-Selâm, 2. Basım, 1419/1999.
6. Cerrahoğlu İsmail. Tefsir Usulü. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 6. Baskı, 1988.
7. Coşkun, Muhammed. Kur’ân Yorumunda Sîret-Nüzûl İlişkisi. İstanbul: Fikir Yayıncılık, 2014.
8. Çanga, Mahmut. Kur’ân Kelimeleri Anahtarı (Miftah’u Kelimât’il-Kur’ân). İstanbul: Timaş Yayınları, 1986.

9. Çetiner, Bedreddin. Fâtiha’dan Nâs’a Esbâb-ı Nüzûl. İstanbul: Çağrı Yayınları, 3. Basım, 2010.
10. Dönmez, Kazım. “Yûsuf Kıssası’nın Hz. Peygamber’in Sîreti İle İlişkisi”. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi, 4/1 (Mart/2024), 72-102. a. mlf. “Fâtiha Sûresi’nin Anlamının Yeniden İncelenmesi (Semantik, Hermenötik Ve Metodik Bir Analiz)”. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 4/2 (Ekim 2024), 94-156.
11. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş‘as. Sünen. thk. Muhammed Nâsiruddin Elbânî. Riyad: Mektebetu’l-Meârif, 2. Basım, 1424.
12. İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer. 4 Cilt. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-‘azîm. Beyrut: Müessesetu’r-Reyyân, 1424/2003.
13. İbn Mâce, Muhammed b. Yezîd. Sünen. thk Muhammed Fuâd Abdulbâki. Kahire: Dâru İhyâi’t-Kutubi’l-Arabiyye, ts.
14. İzutsu, Toshihiko. Kur’ân'da Allah ve İnsan, çev. Süleyman Ateş. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, ts.
15. Kılınçlı, Sami. Esbâb-ı Nüzul Rivâyetlerini Kur’ân-Siyer Bağlamında Okumak. Ankara: Araştırma Yayınları, 2022.
16. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Hâlil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Basım, 2011.
17. Kur’ân Yolu Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.
18. Kur’ân’ı Kerim ve Yüce Meâli. çev. Süleyman Ateş. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1992.
19. Kısa Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Mahmut Kısa. Konya: Armağan Kitaplar Yayınları, 2013.
20. Kur’ân-ı Kerim Meali. Çev. Mustafa Öztürk. İstanbul: Otto Yayınları, 2. Basım, 2009.
21. Kanık, İsa. Kur’ân-ı Kerim’de Nimet Kavramı ve İnsana Yüklenen Sorumluluk. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
22. Mukâtil b. Süleyman. Tefsîru-l-kebîr. thk. Abdullah Mahmud Şihâte. Kahire: el-Heyetü’l-Mısriyyetü’l-Âmme, 1410/1989.
23. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. İstanbul: el-Mektebet’ul-İslâmiyye, ts.
24. Oral, Rıfat. Peygamberimizle 27 Gün (Veda Haccı). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2010.
25. Özsoy, Ömer. Sünnetullah Bir Kur’ân İfadesinin Kavramlaşması. Ankara: Fecr Yayınları, 2. Basım, 1999.
26. Öztürk, Mustafa - Ünsal, Hadiye. Kur’ân Tarihi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 3. Basım, 2018.
27. Sipahioğlu, Abdulvahid. Vahiy ve Muhasara, İstanbul: Pınar Yayınları, 2015.
28. Şahin, Davut. Kur’ân’da Genel Anlamlı Bir Kelime: Nimet. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20, sy. 2 (Aralık 2016): 207-234.
29. Şeybânî, Muhammed b. Hasan. Kitâbu’l-Âar. thk. Hâlid el-Avvâd. 2 Cilt. Kuveyt: Vakfiyyetu’l-Müzeyni Li Neşri Kutubi’t-Turâsi’l-İslâmî, ts.
30. Şulul, Kasım. İlk Kaynaklara Göre Hz. Peygamber Devri Kronolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.
31. Tirmizî, Muhammed b. İsâ b. Sevra. Sünen. thk. Muhammed Nâsiruddin Elbânî, Riyad: Mektebetu’l-Meârif, 1. Basım, 1417.
32. Vâhidî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed. Esbâbu’n-nuzûl. thk. Kemâl Besyûnî Zağlûl. Beyrut: Dâru’l- Kutubi’l- ’İmiyye, ts.
33. Vakidî, Muhammed b. Ömer. Kitâb’ul-meğâzi. thk. Muhammed Abdulkadir Ahmed Atâ. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-’İlmiyye, 1424/2004.