M-l- ḳ (م- ل- ق) Kökünün Semantik Açıdan İncelenmesi

Öz

Dil, toplumsal etkileşimle şekillenen, sürekli değişim ve gelişim halinde olan dinamik bir yapıdır. Bu dinamizm içerisinde kelimeler; somut karşılıkların değişime uğraması, anlam kaymaları, daralmalar veya genişlemeler yoluyla yeni formlar ve işlevler kazanır. Bir dilin tam olarak anlaşılabilmesi, kelimelerin sadece güncel sözlük karşılıklarına değil, tarihsel süreçte geçirdikleri anlamsal evrime hâkim olmayı gerektirir. Arap dili özelinde metinlerin isabetle yorumlanabilmesi, kelime köklerinin barındırdığı semantik katmanların doğru kavranmasına bağlıdır. Arap dilindeki “M-l-ḳ” kökünün anlamsal evrimini etimolojik ve semantik açılardan inceleyen bu araştırma; elde edilecek veriler ışığında araştırmacılara filolojik bir perspektif kazandırmayı ve klasik metinlerin isabetle yorumlanmasına yönelik metodolojik bir katkı sağlamayı hedeflemektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Bu doğrultuda temel klasik sözlükler taranarak kelimenin sahip olduğu farklı anlam katmanları ortaya konulmuştur. İlgili kök ve türevlerinin; Kur’ân-ı Kerîm, hadis metinleri ve klasik Arap şiirindeki kullanım örnekleri incelenerek kapsamlı anlamsal analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler neticesinde, “m-l-ḳ” kökünün temel anlam çekirdeğinden hareketle zaman içerisinde farklı bağlamlarda yeni anlam boyutlarına evrildiği gözlemlenmiştir. Kelimenin geçirdiği anlam daralması, genişlemesi ve kayması süreçlerinin somut örneklerle ortaya konulması, klasik ve modern metinlerin doğru anlaşılması noktasında önemli bir yere sahiptir. Bu kapsamda çalışma, “m-l-ḳ” kökünün anlam alanını belirleyerek Arap dili ve belagatı alanına özgün ve bilimsel bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Arap dili ve belagatı
• Dilbilim
• Etimoloji
• İştikak
• Mlk kökü

Semantic Analysis of the M-l-ḳ (م- ل- ق) Root

Öz

Language is a dynamic structure shaped by social interaction and in a state of constant change and development. Within this dynamism, words acquire new forms and functions through changes in their concrete referents, shifts in meaning, and narrowing or broadening of scope. To fully understand a language, one must not only be familiar with the current dictionary definitions of words but also have a grasp of the semantic evolution they have undergone over time. In the case of the Arabic language, the accurate interpretation of texts depends on a correct understanding of the semantic layers contained within word roots. This study, which examines the semantic evolution of the Arabic root “M-l-ḳ” from etymological and semantic perspectives, aims to provide researchers with a philological perspective based on the data obtained and to contribute methodologically to the accurate interpretation of classical texts. The study utilised the document analysis technique, one of the qualitative research methods. In this context, the various layers of meaning associated with the word have been identified by examining key classical dictionaries. Comprehensive semantic analyses have been carried out by examining examples of the usage of the relevant root and its derivatives in the Holy Qur’an, hadith texts and classical Arabic poetry. As a result of these analyses, it was observed that the root “m-l-ḳ” has evolved over time into new dimensions of meaning within different contexts, starting from its core meaning. The demonstration of the processes of semantic narrowing, broadening and shift through concrete examples plays a significant role in the correct understanding of classical and modern texts. In this context, the study aims to make an original and scientific contribution to the field of Arabic language and rhetoric by defining the semantic field of the “m-l-ḳ” root.

Anahtar Kelimeler

• Arabic languace and Rhetoric
• Linguistics
• Etymology
• Istikak
• Mlk root

Kaynakça

1. Beğavî, Ebû Muhammed el-Hüseyn b. Mes’ûd. Meâlimü’t-tenzîl fî tefsîri’l-Kur’ân. thk. Muhammed Abdullah el-Nemr vd., 8 cilt 30 cilt. Riyad: Dâru Taybe, 1409/1989.
2. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. es-Sıhâh. thk. Ahmed Abdulgafûr ‘Attâr. Beyrût: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 1376/1956.
3. Ebû ‘Ubeyde, Ma‘mer b. el-Müsennâ. Mecâzu’l-Kur’ân. tlk. Muhammed Fuad Sezgin. 2 cilt. Kâhire: Mektebetü’l-Hancî, ts.
4. Ebû Amr eş-Şeybânî, İshâk b. Mirâr. Kiâbu’l-cîm. thk. Abdulkerîm el-Irbâvî. 3 cilt. Kâhire: Hey’etü’l-Âmme li-Şuûni’l-Matâbi‘il-Emîriyye, 1975.
5. Enîs, İbrahim vd. el-Mu‘cemu'l-Vasît. Kâhire, Mektebetu’ş-Şurûku’d-Devliyye, 2004.
6. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed. Tehzîbu’l-luga. thk. Abdüsselâm Harûn, 15 cilt. Kâhire: ed-Dâru’l-Mısriyye li’t-Te’lîf ve’t-Terceme, 1385/1965.
7. Ferâhîdî, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed. Kitâbu’l-‘ayn. thk. Abdulhamîd Hindâvî. 4 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1424/2003.
8. Feth el-Kaysî, Ebû Nasr Muhammed b. Ubeydullâh. Kalâ’idü’l-‘ikyân ve mehâsinü’l-a‘yân, thk. Hüseyin Yûsuf Haryûş. 4 cilt. Ürdün: Mektebetü’l-Menâr, 1409/1989.

9. Feyyûmî, Ahmed b. Muhammed b. Alî el-Mukrî. el-Misbâhu’l-münîr. thk. Abdulazîm eş-Şinâvî. Kâhire: Dâru’l-Ma‘ârif, ts.
10. Fîrûzâbâdî, Mecduddîn Muhammed b. Yakûb. el-Kâmusu’l-muhît. trt. Halîl Mahûdâ. Beyrût: Dâru’l-Ma‘rife, 1430/2009.
11. İbn Düreyd, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasan. Cemheretu’l-luga. thk. Remzî Münîr Balebekî. Beyrût: Dâru’l-İlmî li’l-Melâyîn, 1408/1988.
12. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Hatem er-Râzî. Tefsîru’l-Kur’ani’l-Azîm. thk. Abdurrahmân Muhammed el-Hâmid. Riyâd: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1424/1984.
13. İbn Fâris, Ebu’l-Huseyn Ahmed b. Zekeriyâ. Makâyîsu’l-luga. thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Cîl, t.s.
14. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullâh b. Müslim ed-Dîneverî. Garîbü’l-hadîs. thk. Abdullâh el-Cebûrî. 3 cilt. Bağdat: Matbaatü’l-Ânî, 1397/1977.
15. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensâr. Lisânu’l-‘Arab. 15 cilt. Kâhire: Dâru’l-Ma‘ârif, 1984.