RESEARCH ON EPIC NARRATIVES IN TURKISH PERIODICALS FROM A FOLKLORISTIC PERSPECTIVE (1930-1980)

Abstract

The history of Turkish folklore should be studied broadly and in depth. Within this context, oral culture genres should be examined from a historical perspective. A detailed examination of the process of studies on the Turkish epic tradition in Turkey will contribute to understanding the transformational stages of Turkish thought, along with folkloric research. This article aims to identify articles related to the epic genre, published in periodicals between 1930 and 1980 and produced within the framework of Turkish folklore, and to identify fundamental approaches through content analysis and descriptive evaluation of selected articles. To identify texts related to the epic genre, folklore bibliographies, the National Library Articles Bibliography, the Islamic Research Center (İSAM) article database, theses related to journal indexes in the National Thesis Center system, and texts from the Nationalist Journals project were searched. Prominent figures related to the epic genre were identified. From the 19th century onward, the Turkish epic tradition began to be the subject of scholarly research. Studies on the epics of the Turkic peoples, particularly within the borders of Tsarist Russia, became systematic and increased in quantity in the second half of the 19th century. Epic studies in Turkey began in the post-Constitutional Monarchy period. In the post-1914 period, discussions surrounding the epic genre, the place of epics in national life, and the possibility of creating a national epic were held around figures such as Ziya Gökalp, M. Fuad Köprülü, Ali Canip, and Hilmi Ziya. Zeki Velidi Togan and Abdulkadir İnan, with their insights on epics and Turkish epics in the early 1930s, should also be added to this list. This study, conducted between 1930 and 1980, examined the characteristics of studies on the epic genre in terms of concept, texts analyzed, methodology, and theory. .

HALKBİLİM PERSPEKTİFİNDEN TÜRKİYE’DE SÜRELİ YAYINLARDA EPİK DESTANLAR ÜZERİNE İNCELEMELER (1930-1980)

Öz

Türk halkbilimi tarihi, geniş ve derinlikli bir şekilde incelenmelidir. Bu kapsamda sözlü kültür türlerinin tarihî perspektifle incelenmesi gerekmektedir. Türk epik destan geleneği ile ilgili çalışmaların Türkiye’deki sürecinin detaylı bir incelemesinin halkbilim araştırmaları ile birlikte Türk düşüncesinin dönüşüm evrelerini anlamaya da katkısı olacaktır. Bu makale, 1930-1980 yılları arasında süreli yayınlarda yer alan ve Türk halkbilimi çerçevesinde üretilen destan türü ile ilgili yazıların tespiti, içerik analizi ve seçilmiş yazıların betimsel değerlendirilmesi yoluyla temel yaklaşımların belirlenmesi amacıyla yazılmıştır. Destan türü ile ilgili metinlerin tespiti için folklor bibliyografyaları, Milli Kütüphane Makaleler Bibliyografyası, İslam Araştırmaları Merkezi’nin (İSAM) makaleler veri tabanı, Ulusal Tez Merkezi sistemindeki dergi indeksleri ile ilgili tezler, Milliyetçi Dergiler projesindeki metinler taranmıştır. Destan türü ile ilgili öne çıkan isimler tespit edilmiştir. 19. yüzyıl ile birlikte Türk destan geleneği bilimsel incelemelere konu edilmeye başlanmıştır. Özellikle Çarlık Rusya sınırları içerisindeki Türk halklarının destanları ile ilgili çalışmalar 19. Yüzyılın ikinci yarısında sistemleşmiş ve nicelik olarak artmıştır. Türkiye sahasında destan incelemeleri II. Meşrutiyet sonrası dönemde başlamıştır. 1914 sonrası dönemde ise Ziya Gökalp, M. Fuad Köprülü, Ali Canip ve Hilmi Ziya gibi isimlerin etrafında destan türü, destanların millet hayatındaki yeri ve milli bir destan oluşturulması imkânı etrafında tartışmalar yapılmıştır. 1930’ların başında destanlar ve Türk destanlarıyla ilgili görüşleriyle Zeki Velidi Togan’ı ve Abdulkadir İnan’ı da bu listeye eklemek gerekir. 1930-1980 arası yapılan bu inceleme ile destan türü ile ilgili çalışmaların kavram, incelenen metinler, yöntem ve teori bakımlarından sahip oldukları özellikler incelenmiştir

Anahtar Kelimeler

• Epik Destan
• Türkiye
• Dergi
• Halkbilim

Kaynakça

1. Akkaya, Ş. (1944). Eski̇ Alman destanlarında Attila’nın akisleri̇. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi̇ Dergisi̇, 2(4), 555-568. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/150344
2. Akkaya, Ş. (1949). Danişment Gazi Destanı (Danişmentname). Ülkü, 3(32), -7. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/203109
3. Alangu, T. (1953). Bizans ve Türk kahramanlık eposlarının çıkışı üzerine. Türk Dili, C II, S. 20, 541-557. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/136706
4. Arvas, A. (2009). Dede Korkut destanı ve Kıpçak sahası epik destan geleneği. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi)
5. Arvas, A. (2017). “Manas destanı” üzerine araştırma yapan Türkiyeli ilk bilim adamları. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5(2), 137-152.
6. Arvas. A. (2023). Kitab-ı Dedem Korkut’un izahlı bibliyografyası üzerine bir deneme. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(34), 529-547. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1229126
7. Atsız, N. (1951). Türk destanı.Orkun, 30, 10. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4609/10
8. Atsız, N. (1951). Türk destanı üzerinde çalışanlar. Orkun, 31, 10-11. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4610/10

9. Atsız, N. (1951). Türk destanını tasnif etmek. Orkun, 32, 5-6. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4611/5
10. Atsız, N. (1951). Türk destanını nazma çekmek teşebbüsleri. Orkun, 33, 6-7. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4612/6
11. Bekki̇, S. (2017). Epik Destan Araştırmaları Tarihine Kısa Bir Bakış. Türk Halk Biliminin 100. Yılına Doğru Bir Durum Tespiti Türk Halk Bilimi Çalışmaları Kurultayı Bildirileri Türk Halkbilimi Araştırma Eğilimlerinde Yöntemler, Kuramlar, Tespitler ve Öneriler. İstanbul: Motif Vakfı Yayınları.
12. Çağlar, B. K. (1950). Battal” menkabesinden yeni destana doğru. Türk Folklor Araştırmaları, 15, 225-226. https://turkfolklorarastirmalari.com/pdf/15.pdf
13. Çandarlıoğlu, G. (1974). Destan kahramanları-I. Ötüken, 124, 5. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4850/5
14. Çandarlıoğlu, G. (1974). Destan kahramanları-II. Ötüken, 126, 4-5. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4852/4
15. Çandarlıoğlu, G. (1974). Destan kahramanları-I. Ötüken, 128, 7-8. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4854/17.
16. Çandarlıoğlu, G. (1974). Türk destan kahramanları ve motifleri. Ötüken, 132, 7-8. https://millîyetcidergiler.org/pdf/4858/7.
17. Çobanoğlu, Ö. (2018). Türk Dünyası Epik Destan Geleneği(5. Baskı). Ankara: Akçağ Yayınları.
18. Duruel, S. A. (2002). Sinema Tarih İlişkileri ve Türk Sinemasında Tarihe Bakış. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi).
19. Elçin, Ş. (1968). Türk dilinde “destan” kelimesi ve mefhumu. Türk Kültürü, (63), 158 -167.
20. Elçin, Ş. (1969). Göçebe Türk destanlarında ölüp dirilme motifi. Türk Folklor Araştırmaları, 234, 5177-5178. https://turkfolklorarastirmalari.com/pdf/234.pdf
21. Elçin, Ş. (1977). Türk destan, masal ve hikâyelerinde atla ilgili̇ inanışlar. Türk Kültürü, (182), 107 - 110.
22. Eren, M. (2015). II. Meşrutiyet dönemi Osmanlı basınında destan türü üzerine bir yazı ve dönem aydının destan kavramının kaynakları üzerine bir inceleme. Dört Kıtada Folklorun İzinde: Prof. Dr. Özkul Çobanoğlu armağanı. Ankara: Hakim Yayıncılık.
23. Fığlalı, E. R. (1979). Genç nesillerin din terbiyesi ve destanlar. Akademi̇ Mecmuası, (1), 38 - 43. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/129211
24. Gökyay, O. Ş. (1971). Dede korkut destanlarında İslami̇ unsurlar. Belleten , (338), 61 - 82. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/137765
25. Güven, F. (2023). Türkiye merkezli yapılan destan çalışmalarını Türkiye cumhuriyetinin kuruluş ideolojisi, “ulus-devlet” düşüncesi bağlamında okuma. Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi 2023, Özel Sayı-Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye, 381-399. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3440629
26. Halıcı, F. (1977). Türk-İslam kahramanı Seyyid Battal Gâzi. Millî Kültür, (I) 10, 33-36. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/130335
27. İnan, A. (1954). Türk destanlarına genel bir bakış. Belleten, (152), 189-206. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/137632
28. İnan, A. (1959). Manas destanı üzerine notlar. Belleten, (180), 125-159. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/137675
29. İnan, A. (1968). Orta Türk destanları ve Kırım. Makaleler ve İncelemeler, 76-92. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/264931
30. İnan, A. (1976). Milli destanlarımız üzerine incelemeler ve araştırmalar. Türk Kültürü Araştırmaları, XV, 1-2, 33-37. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/149994
31. Ji̇rmunski̇y, V. M. (1961). Kitabı Korkud ve Oğuz destanı geleneği (Çev: İsmail Kaynak). Belleten, (XXV)100, 609–629. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2980380.
32. Kaplan, M. (1955). Türk destanında alp tipi. Zeki̇ Velidi Togan’a Armağan, 204-213. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/220976
33. Kaplan, M. (1958). Oğuz Kağan destanı ile Dede Korkut kitabında eşya ve aletler. Jean Deny Armağanı, 135-161. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/181186
34. Kayabaşı, O. A., & Kayabaşı, R. G. (2014). Ali Canip Yöntem ve batıdan giren bir terim: epope. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 2(4), 153-160.
35. Köksal, H. (1983). Battalnâmelerde Tip ve Motif Yapısı.Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi).
36. Köprülü, M. F. (1980). Türk edebiyatı tarihi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
37. Orkun, H. N. (1935). Oğuz destanına dair. Ülkü Halkevleri Dergisi, 412-420. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/195960
38. Özmen, A. , & Kutlu, M., & Erginer, G. (1999). Türk Folklor ve Etnografya Bibliyografyası IV (1974-1984). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
39. Öztelli, C. (1971). Battal Gazi'nin atı aşkar üzerine. Türk Folklor Araştırmaları, 261, 5923-5925. https://turkfolklorarastirmalari.com/pdf/261.pdf
40. Sevindik, A. (2017). Eski ve yeni destan araştırmaları üzerinden Türk destan araştırmalarına genel bir bakış. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. C. 6. S. 12, ss. 12-85. https://www.dedekorkutdergisi.com.tr/Makaleler/42857219_SEV%c4%b0ND%c4%b0K,%20AZEM.pdf
41. Si̇nor, D. (1950). Oğuz Kağan destanı üzerine mülahazalar. Türk Dili̇ ve Edebiyatı, 4(1), 2-14. , 1950c4s1-2.pdf (Erişim Tarihi: 15.11.2025)
42. Sümer, F. (1952). Dede-Korkuta dair bazı mülâhazalar. Türk Folklor Araştırmaları, 30, 467-472. https://turkfolklorarastirmalari.com/pdf/30.pdf
43. Timurtaş, F. K. (1965). Türk destanları. Türk Kültürü, 3(33), 577-582.
44. Togan, Zeki Velidi (1931). Türk destanının tasnifi. Atsız Mecmua, 1, 2-4.
45. Togan, Zeki Velidi (1931). Türk destanının tasnifi II. Atsız Mecmua, 2, 3-6.
46. Togan, Zeki Velidi (1931). Türk destanının tasnifi III. Atsız Mecmua, 3, 3-7.
47. Uraz, M. (1978). Türk destanları. Türk Folklor Araştırmaları, 351, 8455-8457.
48. Ülken, H. Z. (1952). Milli destan ve folklor. Türk Folklor Araştırmaları, 2(33), 33-34. https://turkfolklorarastirmalari.com/pdf/33.pdf
49. Ülken, H. Z. (2019). Destanlar. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
50. Walker, W. S. (1979). Bir halk destanı olarak Dede Korkut kitabı. Türk Dünyası Araştırmaları, 1(3), 33-40. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/138275
51. Yarkın, İ.(1978). Türkistan Kazak Türklerinde destanlar ve halk şairleri. Türk Kültürü, XVI, S.190, 48-52.
52. Yıldırım, D. (1998). Türk folklor araştırmalarının problemleri. Erdem. (I)35, 345-357. URL 1: http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/kisi/95578/dursun-yildirim) 20.11.2025 tarihinde erişilmiştir.