Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri

Mahir Kurtulan

Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri

Öz

Mürekkep Resimleri içerisinde görülen bazı form ve sahnelerin izleri, köklerine bağlı bir karışım olarak geliştiği düşünüldüğünde, Asya steplerinde süregelen Hayvan Üslubu geleneğinden başlayıp Orta ve Batı Asya coğrafyasında görülen ilk uygarlıklara kadar dayanmaktadır. Bu eserler üzerinde görülen kültürel ortaklık ya da benzerlikler zamanla kişilik kazanan birer sanatsal arketip halini alarak Saz Üslubu resimlerinin ana yapısını oluşturmuştur. Birbirinden tetiklenerek gelişen bu sanatın kaynağı, erken Asya kültürlerinden itibaren oldukça güçlü bir çizgisel değer ile kişilik kazanır. Mürekkep Resimleri içerisinde görülen en erken iz, çizgisel değerlerin resimlerin ana ifade biçimine hâkim olduğu kompozisyon yapılarına kadar dayanır. Hayal gücünün de dahil olduğu betimlemelerde görülen bu ifade biçimi ile önemli bir kola ayrılan Minyatür Sanatı, sanat tarihi terminolojisine Mürekkep Resimleri terimi ile girmiştir. Orta Asya steplerinde süregelen Hayvan Üslubu geleneğinden başlayıp, sarayların en sanatsal resimlerine dönüşen bu üslup, etkilendiği tüm kültür ortamlarından beslenerek, 16. yüzyılda olgunluk seviyesine ulaşmış ve Osmanlı kültüründe Saz Üslubu olarak kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arseven, C. E. (1956). Türk Sanatı Tarihi: Menşeinden Bugüne Kadar Heykel, Oyma ve Resim (Cilt 3, 1. Fasikül). İstanbul: Maarif Basımevi.
Arseven, C. E. (1983). “Türk Sanatı (Orta ve Ön Asya Türk Sanatı- İptidai Devirler, Orta ve Ön Asya Mimari, Heykel, Minyatür”. M.E.B. Sanat Ansiklopedisi. C. 4. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı. 2053-2064.
Atila, O. (2016). Kitap Sanatlarında Vakvak Üslubu (Yayınlanmamış sanatta yeterlik tezi). Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı, İstanbul.
Bakırcı, F. (2018). Uygurca Bir Sivil Hayat Belgesi: Maitrisimit. Journal of Old Turkic Studies, 2(1), 7- 23. doi: 10.35236/jots.346108
Berkli, Y . (2010). Uygur Resim Sanatının Üslup Özellikleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(45), 155-166. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbd/issue/36408/412019
Biçer Özcan, Ş. (2010). Uygur Yazmalarında Sayfa Düzeni (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Sanatı Anabilim Dalı, İstanbul.
Biçer Özcan, Ş. (2016). Minyatür Sanatının Tarihi Seyri ve Önemli Sanat Merkezleri. E. Kök (Ed.), Minyatürde Yüzleşme: Sempozyum Bildirileri (s. 1-8) içinde. İstanbul: Pendik Belediyesi Kültür Yayınları.
Canby, S. R. (1993). Persian Painting. New York: Thames and Hudson.

Çoruhlu, Y. (1992). Erken Devir Türk Sanatındaki Hayvan Tasviri Geleneğinin Uygurlardaki Devamı üzerine Bazı Notlar. Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, 1(2), 357-363.
Çoruhlu, Y. (1993). Türk Sanatında Görülen Hayvan Figürlerine Gök ve Yer Sembolizmi Açısından Bir Bakış. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (87), 17-42.
Esin, E. (1962). Eurasia Göçebelerinin Sanatının ve İslamiyet’ten Evvelki Türkistan san’atının Türk Plastik ve Tersimî Sanatlar Üzerindeki Bazı Tesirleri. Milletlerarası 1. Türk Sanatları Kongresi: Kongreye Sunulan Tebliğler (s. 152-174) içinde. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Esin, E. (1970). Evren: Selçuklu San'atı Evren Tasvîrinin Türk İkonografisinde Menşe'leri. Selçuklu Araştırmaları Dergisi 1, 161-191. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Esin, E. (1973). “Türk Ul-Acem”lerin eseri Samarrada Cavsak Ul-Hakani'nin duvar resimleri. Sanat Tarihi Yıllığı, (5), 309-358. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/iusty/issue/34603/382153
Esin, E. (1979). Budist Resim Sanatının Doğuşu ve Gelişimi. I. Milletlerarası Türkoloji Kongresi: Tebliğler (s. 107-154) içinde. İstanbul: Tercüman Gazetesi ve Türkiyat Enstitüsü.
İnal, G. (1979). Uzak Doğuda Resim ve İslam’da Minyatür. Sanat Tarihi Yıllığı, (8), 109-128. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusty/issue/34330/380417
İnal, G. (1995). Türk Minyatür Sanatı (Başlangıcından Osmanlılara kadar). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
İpşiroğlu, M. Ş. (1973). İslam’da Resim Yasağı ve Sonuçları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
İpşiroğlu, M. Ş. (1985). Bozkır Rüzgarı Siyah Kalem. İstanbul: Ada Yayınları.
Kodaman, M. (2010). Orta Asya Hayvan Üslubu'nun Modern Resim Eğitiminde Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı, Resim-İş Öğretmenliği Bilim Dalı, İstanbul.
Kubbealtı Lugatı. http://www.lugatim.com/s/M%C3%82BUT
Kurtulan, M. (2019). Orta ve Batı Asya Sanatında Mürekkep Resmi Geleneği ve Hayvan Mücadele Sahneleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı, İstanbul.
Mahir, B. (1984). Osmanlı Resim Sanatında Saz Üslubu (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, İstanbul.
Mahir, B. (1987). Osmanlı Sanatında Saz Üslubundan Anlaşılan. Topkapı Sarayı Müzesi Yıllık 2, 123-140.
Mahir, B. (2012). Osmanlı Minyatür Sanatı. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
Mülayim, S. (2016). İlhanlı Dönemi Anadolu Plastiğinde Asya Çağrışımları. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, (1), 275-297. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/sema/issue/27099/281303
Özbay, B. (2014). Huastuanift, Manihaist Uygurların Tövbe Duası. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Pekpelvan, B. (1998). Saz Üslubu Formsal Diyalektiğinin Çağdaş Anlayıştaki Sentezine Dönük Bir Yöntem Araştırması (Yayınlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Geleneksel Türk El Sanatları Anasanat Dalı, İzmir.
Sözen, M. ve Tanyeli, U. (2007). Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü (9. bs.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
Yılmaz, N. (19 Şubat 2013). Uygur Duvar Resmi. Lebriz Sanal Dergi. Erişim adresi: http://lebriz.com/pages/lsd.aspx?lang=TR§ionID=1&articleID=1095&bhcp=1
Yücel, E. (2000). İslam Öncesi Türk sanatı. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mahir Kurtulan ^*
0000-0002-6080-7186
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Temmuz 2021

Gönderilme Tarihi

21 Mayıs 2021

Kabul Tarihi

27 Temmuz 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 4

IZ

https://izlik.org/JA75JJ85FH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kurtulan, M. (2021). Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri. Lale, 4, 52-64. https://izlik.org/JA75JJ85FH

AMA

1.Kurtulan M. Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri. Lale Dergisi. 2021;(4):52-64. https://izlik.org/JA75JJ85FH

Chicago

Kurtulan, Mahir. 2021. “Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri”. Lale, sy 4: 52-64. https://izlik.org/JA75JJ85FH.

EndNote

Kurtulan M (01 Temmuz 2021) Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri. Lale 4 52–64.

IEEE

[1]M. Kurtulan, “Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri”, Lale Dergisi, sy 4, ss. 52–64, Tem. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA75JJ85FH

ISNAD

Kurtulan, Mahir. “Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri”. Lale. 4 (01 Temmuz 2021): 52-64. https://izlik.org/JA75JJ85FH.

JAMA

1.Kurtulan M. Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri. Lale Dergisi. 2021;:52–64.

MLA

Kurtulan, Mahir. “Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri”. Lale, sy 4, Temmuz 2021, ss. 52-64, https://izlik.org/JA75JJ85FH.

Vancouver

1.Mahir Kurtulan. Mürekkep Resimlerinde Erken Asya İzleri. Lale Dergisi [Internet]. 01 Temmuz 2021;(4):52-64. Erişim adresi: https://izlik.org/JA75JJ85FH