Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu

Fırat Semih Avşar; Faik Tanrıkulu

doi:10.36484/liberal.1847729

TR EN

Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki geri gönderme merkezlerinin uluslararası insan hakları standartlarıyla ne ölçüde uyumlu olduğunu, geri göndermeme ilkesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatları ve Avrupa İşkencenin Önlenmesi Komitesi (CPT) raporları çerçevesinde incelemektedir. Çalışma, geri gönderme merkezlerini yalnızca düzensiz göçün yönetimine hizmet eden idari yapılar olarak değil, aynı zamanda devletin güvenlik öncelikleri ile bireyin devredilemez haklarının kesiştiği kurumsal alanlar olarak ele almaktadır. Araştırma, nitel belge analizi yöntemine dayanmaktadır; bu kapsamda CPT’nin Türkiye’ye ilişkin raporları, AİHM kararları, uluslararası insan hakları belgeleri ve ilgili akademik literatür tematik olarak değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, Türkiye’de geri gönderme merkezlerine ilişkin hukuki çerçevenin insan hakları normlarıyla belirli ölçüde uyumlu olduğu; ancak uygulamada tutma koşulları, hukuki yardıma erişim, sağlık hizmetleri, tercüman desteği, idari gözetim süresi ve etkili başvuru mekanizmaları bakımından önemli sorunların sürdüğü görülmüştür. Çalışma ayrıca, bu sorunların liberal insan hakları teorisinin öngördüğü insan onuru, usulü güvence ve sınırlı kamu gücü ilkeleriyle gerilim ürettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bağımsız denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, hukuki ve psikolojik destek hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve idari gözetimin istisnai bir tedbir olarak sıkı biçimde denetlenmesi, hak temelli bir göç yönetimi açısından zorunlu görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

Geri Gönderme Merkezi, Göçmen Hakları, İnsan Hakları, Uluslararası Huku

Removal Centers in Türkiye: CPT Findings and Compliance with International Human Rights Standards

Öz

This article examines removal centers in Türkiye not merely as administrative structures designed to combat irregular migration, but as critical institutional spaces situated at the intersection of international human rights law, the European human rights regime, and the normative criteria of liberal human rights theory. With the increasing scale of global forced migration, removal centers have become arenas where state priorities of security and public order directly confront individuals’ inalienable fundamental rights. Grounded in the Universal Declaration of Human Rights and the 1951 Geneva Convention, the study discusses how the principle of non-refoulement has been reinforced through the jurisprudence of the European Court of Human Rights. Drawing on reports of the European Committee for the Prevention of Torture (CPT), the article highlights persistent concerns regarding conditions of detention, access to legal assistance, availability of healthcare services, and the duration of administrative detention. The article concludes by arguing that strengthening independent oversight mechanisms, transparency, and procedural safeguards is essential for the development of a rights-based migration governance framework in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

Removal Centers, Migrant Rights, Human Rights, International Law

Kaynakça

Anadolu Ajansı. (2022). Türkiye’deki yaklaşık 1,5 milyon yabancıya sosyal uyum eğitimi verildi.
Aktel, M., & Kaygısız, Ü. (2018). Türkiye’de göç yönetimi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 579–604.
Alemin, E., & Çavuş Bekce, F. Ö. (2021). Suriyeli göçmen çocukların eğitim gereksinimleri ve okula uyum süreçlerinde karşılaştıkları güçlükler. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 1(2), 55–72.
Akakpo, C. E. G., & Lenard, P. T. (2014). New challenges in immigration theory: an overview. Critical Review of International Social and Political Philosophy, 17(5), 493–502. https://doi.org/10.1080/13698230.2014.919055
Asar, A. (2017). Yabancılar hukuku (3. baskı). Seçkin Yayınları.
Amnesty International. (2009). Amnesty International report: The state of the world’s human rights. Amnesty International.
Anadolu Ajansı (AA). (2025, 31 Ocak). Son 5 yılda geçici koruma altındaki Suriyeli sayısı dörtte bir azaldı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/son-5-yilda-gecici-koruma-altindaki-suriyeli-sayisi-dortte-bir-azaldi/3597992
Avrupa Konseyi. (1987). İşkencenin ve gayriinsani veya küçültücü ceza veya muamelenin önlenmesine dair Avrupa Sözleşmesi (ETS No.126). Strasbourg: Avrupa Konseyi.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi. (1950). Roma: Avrupa Konseyi.
Aytekin, D. (2020). Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesinin geri göndermeme ilkesi ile ilgili kararlarının incelenmesi. Yaşar Hukuk Dergisi, 2(1), 30–88.

Batur, C. (2019). Mülteci krizi ve Avrupa’da aşırı sağın yükselişi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Birleşmiş Milletler (BM). (1951). Mültecilerin statüsüne ilişkin Cenevre Sözleşmesi. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu.
Canyaş, A. B. (2015). Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu kapsamındaki geri gönderme yasağının uygulanma koşullarının AİHM kararları çerçevesinde irdelenmesi. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 73–90.
Clapham, A. (2007). Human rights: İnsan hakları (H. Gür, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
Council of Europe, European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT). (1990). Report to the Turkish Government on the visit to Turkey carried out from 9 to 21 September 1990 (CPT/Inf (2007)1). Strasbourg: Council of Europe Publishing.
Council of Europe, CPT. (1992). Public statement concerning Turkey (CPT/Inf (93)1). Strasbourg.
Council of Europe, CPT. (1996). Public statement concerning Turkey (CPT/Inf (96)34). Strasbourg.
Council of Europe, CPT. (2011). Report to the Turkish Government on the visit to Turkey from 4 to 17 June 2009 (CPT/Inf (2011)13). Strasbourg.
Council of Europe, CPT. (2013). Report to the Turkish Government on the visit to Turkey from 21 to 28 June 2012 (CPT/Inf (2013)27). Strasbourg.
Council of Europe, CPT. (2015). Report to the Turkish Government on the visit to Turkey from 9 to 21 June 2013 (CPT/Inf (2015)6). Strasbourg.
Council of Europe, CPT. (2017). Report to the Turkish Government on the visit to Turkey from 16 to 23 June 2015 (CPT/Inf (2017)32). Strasbourg.
Council of Europe, CPT. (2022). CPT visits Türkiye to examine the treatment of persons deprived of their liberty. Council of Europe. https://www.coe.int/en/web/cpt
Coşkun, V. (2006). İnsan hakları: Liberal açıdan bir tahlil. Liberal Yayınları.
Çavuşoğlu, N. (2001). Uluslararası insan hakları hukukunda azınlık hakları. Su Yayınları.
Dinçkol, H. A. (2021). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulu’nun ayrımcılık yasağının ihlali kapsamında idari yaptırım yetkisi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 27(1), 188–215.
Doğan, B. (2023). İnsan hakları açısından göç ve mültecilik: Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları bağlamında inceleme. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(2), 709–746.
Donnelly, J. (1995). Universal human rights in theory and practice: Teoride ve uygulamada evrensel insan hakları (M. Erdoğan & L. Korkut, Çev.). Yetkin Basımevi.
Duman, E. Ş., & Özdemirci, A. (2020). Türkiye’deki Suriyeli göçmen girişimciler üzerine bir alan araştırması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 18(37), 629–656.
European Court of Human Rights (ECHR). (1989). Soering v. United Kingdom (No. 14038/88). HUDOC. https://hudoc.echr.coe.int/
European Court of Human Rights (ECHR). (1996). Chahal v. United Kingdom (No. 22414/93). HUDOC. https://hudoc.echr.coe.int/
European Court of Human Rights (ECHR). (2009). Abdolkhani and Karimnia v. Turkey (No. 30471/08). HUDOC. https://hudoc.echr.coe.int/
European Court of Human Rights (ECHR). (2015). Abdolkhani and Karimnia v. Turkey (No. 30471/08). HUDOC. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-145011
Fait, N. (2013). African migrations toward Turkey: Beyond the stepping stone. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(1), 21–38.
Freeman, M. (2002). Human rights: An interdisciplinary approach – İnsan hakları disiplinlerarası bir yaklaşım (A. E. Koca & A. Topçubaşı, Çev.). Birleşik Yayınevi.
Göç İdaresi Başkanlığı. (2024a). Geçici korumamız altındaki Suriyeliler. https://www.goc.gov.tr/gecici-korumamiz-altindaki-suriyeliler
Göç İdaresi Başkanlığı. (2024b). Geri Gönderme Merkezlerine Yönelik Gerçek Dışı İddialar Hakkında Basın Açıklaması. https://www.goc.gov.tr
Göç İdaresi Başkanlığı. (2024c). İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya: Gönüllü geri dönüşler insani değerlere uygun bir şekilde yürütülmektedir. https://www.goc.gov.tr/icisleri-bakani-ali-yerlikaya-gonullu-geri-donusler-insani-degerlere-uygun-bir-sekilde-yurutulmektedi-merkezicerik
Government of Turkey. (2017). Response of the Turkish Government to the report of the CPT on its visit to Turkey from 16 to 23 June 2015 (CPT/Inf (2017)33). Strasbourg.
International Organization for Migration (IOM). (2004). Uluslararası göç hukuku göç terimleri sözlüğü (Yayın No. 31). Cenevre: IOM.
İstanbul Bilgi Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi. Avrupa İşkencenin Önlenmesi Komitesi (CPT). https://insanhaklarimerkezi.bilgi.edu.tr/tr/content/47-avrupa-iskencenin-onlenmesi-komitesi/
İstanbul Politikalar Merkezi (Sabancı Üniversitesi). (2024). Türkiye’deki Suriyeli sayısı üzerine güncel veriler. https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20250328-09032701.pdf
Locke, J. (1689/1988). Two treatises of government (P. Laslett, Ed.). Cambridge University Press.
Miller, D., 2010. Why immigration controls are not coercive: a reply to Arash Abizadeh. Political theory, 38, 111–120.10.1177/0090591709348194
Mill, J. S. (1859/2003). On liberty. Yale University Press.
Natter, K. Rethinking immigration policy theory beyond ‘Western liberal democracies’. CMS 6, 4 (2018). https://doi.org/10.1186/s40878-018-0071-9
Pakgüre, M. D. (2021). United Nations mechanisms for the protection and promotion of human rights. Sosyal Çalışma Dergisi, 5(1), 18–26.
Rittstieg, H. (1997). Minority rights or human rights? Perceptions: Journal of International Affairs, 2(1).
Rawls, J., 1993. Political liberalism. New York: Columbia University Press.
Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
Sirkeci, İ., & Cohen, J. H. (2015). Hareketlilik, göç, güvensizlik. İDEALKENT, 6(15), 8–21.
Tepe, H. (2018). İnsan haklarının felsefesi. Bilgesu Yayıncılık. Ankara.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). Ankara.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK). (2020). Ulusal Önleme Mekanizması Yıllık Raporu 2020. Ankara: TİHEK Yayınları.
Türkiye İnsan Hakları Kurumu. (2014). İstanbul geri gönderme merkezi raporu.
Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu. (2012). Edirne, İstanbul ve Kırklareli illerinde bulunan geri gönderme merkezleri hakkında inceleme raporu.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulu. (2023). Karar No: 2023/354 (02 Mayıs 2023 tarihli karar).
Turkish Minute. (2025, 31 Ocak). Turkey has more than a third of all cases pending before European rights court. https://www.turkishminute.com/2025/01/31/turkey-has-more-than-a-third-of-all-cases-pending-before-european-rights-court-1/
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (2023). Global trends: Forced displacement in 2023. https://www.unhcr.org/global-trends-report-2023
Uslu, C. (2009). Doğal hukuk ve doğal haklar: İnsan haklarının felsefi temelleri. Liberte Yayınları.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK). (2013). 6458 sayılı Kanun. Resmî Gazete, 11 Nisan 2013.
Yayla, A. (2013). Fikir hareketleri ve liberal düşünce. Liberte Yayınevi.
Yayla, A. (2014). Liberal bakışlar. Profil Kitap.
Weeks, M. (2024). Dakikalar İçinde Siyaset / Anında Açıklanan 200 Temel Kavram. [Kronik Yayınevi].

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyasal Teori ve Siyaset Felsefesi, Uyuşmazlık Çözümü, Vatandaşlık

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fırat Semih Avşar ^*
0009-0001-0193-883X
Türkiye

Faik Tanrıkulu
0000-0002-0654-3140
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

9 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

23 Aralık 2025

Kabul Tarihi

11 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 122

DOI

https://doi.org/10.36484/liberal.1847729

IZ

https://izlik.org/JA96RY48JX

APA

Avşar, F. S., & Tanrıkulu, F. (2026). Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu. Liberal Düşünce Dergisi, 122. https://doi.org/10.36484/liberal.1847729

AMA

1.Avşar FS, Tanrıkulu F. Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu. Liberal Düşünce Dergisi. 2026;(122). doi:10.36484/liberal.1847729

Chicago

Avşar, Fırat Semih, ve Faik Tanrıkulu. 2026. “Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu”. Liberal Düşünce Dergisi, sy 122. https://doi.org/10.36484/liberal.1847729.

EndNote

Avşar FS, Tanrıkulu F (01 Haziran 2026) Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu. Liberal Düşünce Dergisi 122

IEEE

[1]F. S. Avşar ve F. Tanrıkulu, “Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu”, Liberal Düşünce Dergisi, sy 122, Haz. 2026, doi: 10.36484/liberal.1847729.

ISNAD

Avşar, Fırat Semih - Tanrıkulu, Faik. “Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu”. Liberal Düşünce Dergisi. 122 (01 Haziran 2026). https://doi.org/10.36484/liberal.1847729.

JAMA

1.Avşar FS, Tanrıkulu F. Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu. Liberal Düşünce Dergisi. 2026. doi:10.36484/liberal.1847729.

MLA

Avşar, Fırat Semih, ve Faik Tanrıkulu. “Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu”. Liberal Düşünce Dergisi, sy 122, Haziran 2026, doi:10.36484/liberal.1847729.

Vancouver

1.Fırat Semih Avşar, Faik Tanrıkulu. Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu. Liberal Düşünce Dergisi. 01 Haziran 2026;(122). doi:10.36484/liberal.1847729

Türkiye’de Geri Gönderme Merkezleri: CPT Bulguları ve Uluslararası İnsan Hakları Standartlarına Uyumu

Öz

Anahtar Kelimeler

Removal Centers in Türkiye: CPT Findings and Compliance with International Human Rights Standards

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster