Edmund Burke’te Muhafazakârlığın Liberal Temelleri: Rasyonalizm, Sosyal Teori ve Siyaset
Öz
Edmund Burke (1729-1797) modern muhafazakâr düşünce geleneğinin en önemli düşünürlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Burke’ü önemli kılan, felsefî alanda Aydınlanma Çağı’nın, siyasî alanda Fransız Devrimi’nin yarattığı dönüşümlere çok erken tepki gösteren bir düşünür olmasıdır. Aydınlanma’nın kurucu rasyonalizmine ve onun siyasal sonucu olarak gördüğü Fransız Devrimi’ne ilişkin erken dönem eleştirileri kendinden sonraki düşünürlerce tekrarlanmış ve bu konuda bir başlangıç noktası olarak Burke’e atıf yapılmıştır. Burke’e yönelik bu ilginin bir sebebi de Devrim hakkındaki öngörülerinin büyük ölçüde gerçekleşmiş olmasıdır. Fransız Devrimi’ne ilişkin görüşlerini açıkladığı klâsikleşmiş eseri,1 henüz kralın ve kraliyet ailesinin diğer üyelerinin idam edilmediği, devrimci terörün yaşanmadığı bir dönemde yazılmıştır. Burke’ün buradaki öngörülerinin teker teker gerçekleşmesi karşıtlarının bile takdirini kazanmasına yol açmış ve daha sonraki yıllarda devrim-karşıtı muhafazakâr ideolojinin kurucusu olarak görülmesini sağlamıştır.
Kaynakça
- Ağaoğulları, Mehmet Ali, Ulus-Devlet ya da Halkın Egemenliği, Ankara: İmge Kita- bevi Yayınları, 2006.
- Ağaoğulları, Mehmet Ali; ZABCI, Filiz Çulha ve ERGÜN, Reyda, Kral-Devletten Ulus- Devlete, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2006.
- Başdemir, Hasan Yücel, “İskoç Aydınlanması Etiği: Hutcheson, Hume ve Smith”, Li- beral Düşünce, Sayı: 37, Kış 2005, s. 27-44.
- Bierstedt, Robert, “18. Yüzyılda Sosyolojik Düşünce”, çev. U. Kocabaşoğlu; T. Botto- more ve R. Nisbet, Sosyolojik Çözümlemenin Tarihi, yay. haz.: M. Tunçay ve A. Uğur, Ankara: Ayraç Yayınevi, 1997, s. 17-50.
- Broadie, Alexander, “Introduction: What was the Scottish Enlightenment?”, The Scottish Enlightenment: An Anthology, Edinburgh: Canongate, 1997, s. 3-31.
- Buhr, M.; Schroeder, W. ve Barck, K., Aydınlanma Felsefesi, der. ve çev.: Veysel Atay- man, Yeni Hayat Kütüphanesi, İstanbul, 2003.
- Burke, Edmund, A Note-Book of Edmund Burke, H.V.F. Somerset (ed.), Cambridge: Cambridge University Press, 1957. , A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Subli- me and Beautiful (1757), ed. J. T. Boulton, Oxford: Basil Blackwell, 1987. , Reflections on the Revolution in France, Oxford-New York: Oxford University Press, 1993. , “Letter to a Member of the National Assembly”, Reflections içinde Appendix, s. 251-292. , “A Vindication of Natural Society”, (ed.) Ian Harris, Pre-Revolutionary
- Writings, Cambridge: Cambridge University Press, 1993, s. 8-57. , “Selections from Book Reviews in the Annual Register (1759-62)”
- Selected Writings and Speeches, ed. Peter J. Stanlis, Washington, D.C.: Regnery Publishing, 1997, 104-113. , “An Appeal from the New to the Old Whigs, in Consequence of
- Some Late Discussions in Parliament Relative to the Reflections on the French Revolution (1791)”, Selected Writings and Speeches, s. 626-657. , “A Letter to a Noble Lord on the Attacks Made upon Mr. Burke and His Pension in the House of Lords”, Selected Writings and Speeches, s. 665- , “Letters on a Regicide Peace”, (ed.) Isaac Kramnick, The Portable