İnsan Haklarının Evrenselliği ve Kültürel Görecelilik
Öz
İnsan hakları, tanımı gereği, evrenseldir. Öte yandan, insan haklarını temellendiren görüşler incelendiğinde, bu görüşlerin tüm insanların temsil edildiği kültürlerin ortak ürünü olmadığı, aksine, insan haklarının ortaya çıkışında belirli bir kültürün oldukça baskın olduğu görülmektedir. Yani insan haklarının “evrenselliği” iddiasını ortaya koyan temellendirmeler, bu iddiaya tezat oluşturacak şekilde, büyük ölçüde “yerel”dir; “Batı Avrupa kültürü”nün etkisi altında gelişmiştir. Dolayısıyla bu yazı, bu çelişkiden kaynaklanan problem üzerine odaklanmaktadır: Belirli bir kültürün etkisinde ortaya çıkan bir düşünce, evrensel olabilir mi? İnsan haklarına eleştirel bir gözle yaklaşan kültürel görecelilik anlayışına göre bu mümkün değildir. Bu yazıda, önce yukarıda bahsedilen çelişki ortaya konmaya çalışılacak, sonra da kültürel görecelilik anlayışının bu çelişkiye nasıl bir yaklaşımla tepki verdiği üzerinde durulacak, son olarak da evrensellik ve göreceliliğin uzlaştırılması için bir ölçü koymanın mümkün olup olmadığına ilişkin fikir yürütülecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Çüçen, A. Kadir (2006). Batı Aydınlanmasının Düşünsel Kökenleri ve Eleştirisi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, Atatürk'ün Doğumunun 125. Yılı ve Cumhuriyetimizin 83. Yılı Özel Sayısı,
- Erdoğan, Mustafa (2012). İnsan Hakları Teorisi ve Hukuku. Ankara: Orion
- Coşkun, Vahap (2014). İnsan Hakları: Liberal Açıdan Bir Tahlil. Ankara: Liberte
- Uygun, Oktay (2015). Devlet Teorisi. İstanbul: XII Levha
- Uslu, Cennet (2011). Doğal Hukuk ve Doğal Haklar: İnsan Haklarının Felsefi Temelleri. Ankara: Liberte
- Donally, Jack (1995). Teoride ve Uygulamada Evrensel İnsan Hakları. (çev. Mustafa Erdoğan, Levent Korkut). Ankara: Yetkin
- Kant, Immanuel (2002). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. (çev. İonna Kuçuradi). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu
- Zabunoğlu, H. Gökçe (2011). Kültürel Görecelik ve İnsan Haklarının Evrenselliği. Prof. Dr. Yahya K. Zabunoğlu'na Armağan. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları
- Kuyurtar, Erol (2006). Kültürel Görecelilik ve İnsan Hakları. Sivil Toplum, 4(13-14)
- Galtung, Johan (2013). İnsan Hakları: Başka Bir Açıdan Bakış. İstanbul: Metis