AFET LOJİSTİĞİNDE DRON KULLANIMI VE DEMATEL İLE TEKNOLOJİK KISITLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Sayı: 62, 124 - 136, 31.12.2025

Gonca Reyhan Akkartal

https://izlik.org/JA63EW75EU

Öz

Afet lojistiğinde zaman baskısı, erişim kısıtları ve altyapı hasarı, arama-kurtarma, keşif-gözetleme ve kritik malzeme dağıtımı gibi süreçlerde hızlı ve esnek çözümleri zorunlu kılar. Bu bağlamda dronlar, gerçek zamanlı veri üretme ve zor erişilen bölgelere hızlı destek sağlama potansiyeliyle afet operasyonlarında giderek daha kritik bir rol üstlenmektedir. Ancak sahadaki uygulamalar, dron teknolojisinin teknik ve çevresel sınırlılıklarının operasyonel performansı belirgin biçimde etkilediğini göstermektedir. Bu çalışma, afet lojistiğinde dron kullanımını kısıtlayan temel engelleri belirlemeyi ve bu engeller arasındaki nedensel ilişkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada 250 uzman ve akademisyenden elde edilen değerlendirmeler kullanılmış, veriler DEMATEL yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, tasarım ve ağırlık, batarya kapasitesi ve ömrü ile hava koşullarına bağlı kısıtların en kritik engeller arasında yer aldığını göstermektedir. Ayrıca bu faktörlerin yalnızca bağımsız sorunlar olmadığı; diğer kısıtları tetikleyen güçlü neden–sonuç etkileri üreterek sistemin genel etkinliğini etkilediği belirlenmiştir. Literatürde dron uygulamalarını ele alan çalışmalar bulunmakla birlikte, bu araştırma afet lojistiği bağlamında dron kullanımını sınırlayan kısıtları bir arada ele alıp, bu kısıtların nedensel yapısını DEMATEL ile modelleyen sınırlı sayıdaki çalışmadan biri olarak karar vericilere müdahale önceliklerini (kaldıraç etkisi yüksek alanları) gösteren analitik bir çıktı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Afet Lojistiği , Dron Teknolojisi , DEMATEL , Nedensel Analiz , Teknolojik Kısıtlar

Kaynakça

• [1] Altay, N., Green III, W. G. (2006), “OR/MS Research in Disaster Operations Management”, EuropeanJournal of Operational Research, 175(1), pp. 475-493.
• [2] Benarbia, T., Kyamakya, K. (2021), “A Literature Review of Drone-Based Package Delivery Logistics Systems and Their Implementation Feasibility”, Sustainability, 14(1), pp. 1-15.
• [3] Bendea, H., Boccardo, P., Dequal, S., Giulio Tonolo, F., Marenchino Piras, M. (2015), “Low Cost UAV for Post-Disaster Assessment, The International Archives of the Photogrammetry”, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 37, pp. 1373-1379.
• [4] Burke, C., Mcwhirter, P. R., Veitch-Michaelis, J., McAree, O., Pointon, Harry A. G., Wich, S., Longmore, S. (2019), “Requirements and Limitations of Thermal Drones for Effective Search and Rescue in Marine and Coastal Areas”, Drones, pp. 3(4), 78.
• [5] Camara, D. (2014), “Cavalry to the Rescue: Drones Fleet to Help Rescuers Operations over Disasters Scenarios”, Conference: International Conference on Antenna Measurements & Applications, Juin Les Pins, France.
• [6] Chowdhury, S., Emelogu, A., Marufuzzaman, M., Bian, L., Ona, V. (2017), “Drones for Disaster Response and Relief Operations: A Continuous Approximation Model”, International Journal of Production Economics, 188, pp. 167–184.
• [7] Christopher, M., Tatham, P. (2011), “Humanitarian Logistics: Meeting the Challenge of Preparing for and Responding to Disasters”, Kogan Page, London.
• [8] Clothier, R. A., Walker, R. A. (2015), “Safety Risk Management of Unmanned Aircraft Systems”, Journal of Air Transportation, 23(3), pp. 28–45.
• [9] Colomina, I., Molina, P. (2014), “Unmanned Aerial Systems for Photogrammetry and Remote Sensing: A Review”, ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 92, pp. 79–97.
• [10] Erdelj, M., Król, M., Natalizio, E. (2017), “Wireless Sensor Networks and Multi-UAV Systems for Natural Disaster Management”, Computer Networks, 124, pp. 72–86.
• [11] Fırat, S., Dabak, R. (2023), “Afetlerde Yardım Malzemeleri Ulaştırmasında İnsansız Hava Aracı Kullanımı”, Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 7(Özel Sayı), ss. 35-58.
• [12] Gabus, A., Fontela, E. (1972), “World Problems, an Invitation to Further Thought within the Framework of DEMATEL”, Battelle Geneva Research Center, Geneva, Switzerland, 1(8), pp. 12-14.
• [13] Galindo, G., Batta, R. (2013), ”Review of Recent Developments in OR/MS Research in Disaster Operations Management” European Journal of Operational Research, 230(2), pp. 201-211.
• [14] Gao, M., Hugenholtz, C. H., Fox, T. A., Kucharczyk, M., Barchyn, T. E., Nesbit, P. R. (2021), “Weather Constraints on Global Drone Flyability”, Scientific Reports, 11, 12092.
• [15] Gu, Q., Michanowicz, D. R., Jia, C. (2018), “Developing a Modular Unmanned Aerial Vehicle (UAV) Platform for Air Pollution Profiling”, Sensors, 18(12), 4363.
• [16] Hajiyev, C., Hacizade, U., Cilden-Guler, D. (2021), “Integration of Barometric and GPS Altimeters Via Adaptive Data Fusion Algorithm”, International Journal of Adaptive Control and Signal Processing, 35(1), pp. 2-14.
• [17] Hassanalian, M., Abdelkefi, A. (2017), “Classifications, Applications and Design Challenges of Drones: A Review”. Progress in Aerospace Sciences, 91, pp. 99–131.
• [18] Kotarski, D., Piljek, P., Pranjić, M., Grlj, C. G., Kasać, J. (2021), “A Modular Multirotor Unmanned Aerial Vehicle Design Approach for Development of an Engineering Education Platform”, Sensors, 21(8), 2737.
• [19] Li, C. W., Tzeng, G. H. (2009), “Identification of a Threshold Value for the DEMATEL Method Using the Maximum Mean De-Entropy Algorithm to Find Critical Services Provided by a Semiconductor Intellectual Property Mall”, Expert Systems with Applications, 36(6), pp. 9891-9898.
• [20] Mahony, R., Kumar, V., Corke, P. (2012), “Multirotor Aerial Vehicles: Modeling, Estimation, and Control of Quadrotor”, IEEE Robotics & Automation Magazine, 19(3), pp. 20–32.
• [21] McWhirter, N., Burke, C., Longmore, S. (2019), “Advances in Drone-Based Remote Sensing for Disaster Management”, Remote Sensing Letters, 10(2), pp. 123–132.
• [22] Park, Y.-B., Nguyen, K.-H., Kweon, J.-H., Choi, J.-H., Han, J.-S. (2011), “Structural Analysis of a Composite Target-Drone”, International Journal of Aeronautical and Space Sciences, 12(1), pp. 84–91.
• [23] Raj, A., Sah, B. (2019), “Analyzing Critical Success Factors for Implementation of Drones in the Logistics Sector Using Grey-DEMATEL Based Approach”, Computers & Industrial Engineering, 138, 106118.
• [24] Rejeb, A., Rejeb, K., Simske, S., Treiblmaier, H. (2021), “Humanitarian Drones: A Review and Research Agenda”, Internet of Things, 16, 100434.
• [25] Si, Sheng L., You, Xiao Y., Liu, Hu C., Zhang, P. (2018), “DEMATEL technique: A Systematic Review of the State-of-the-Art Literature on Methodologies and Applications”, Hindawi Mathematical Problems in Engineering, 2018(1).
• [26] Torabbeigi, M., Lim, G. J., Kim, S. J. (2020), “Drone Delivery Scheduling Optimization Considering Payload-Induced Battery Consumption Rates”, Journal of Intelligent & Robotic Systems, 97, pp. 471–487.
• [27] Tsai, W. H., Chou, W. C. (2009), “Selecting Management Systems for Sustainable Development in Smes: A Novel Hybrid Model Based on DEMATEL, ANP and ZOGP”, Expert Systems with Applications, 36(2), pp. 1444-1458.
• [28] Tzeng, G. H., Huang, C. Y. (2012), “Combined DEMATEL Technique with Hybrid MCDM Methods for Creating the Aspired Intelligent Global Manufacturing & Logistics Systems”, Annals of Operations Research, 197(1), pp. 159-190.
• [29] Von Vacano, M., Sander, D., Stocker, A. (2021), “Unmanned Aerial Vehicles in Humanitarian Logistics: A Systematic Literature Review”, Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management, 11(2), pp. 243–264.
• [30] Van Wassenhove, L.N. (2006), “Humanitarian Aid Logistics: Supply Chain Management in High Gear”, Journal of Operational Research Society, 57, pp. 475-489.
• [31] Wu, Wei W., Lee, Yu T. (2007), “Developing Global Managers’ Competencies Using the Fuzzy DEMATEL Method”, Expert Systems with Applications, 32(2), pp. 499-507.
• [32] Xu, Z., Yang, J., Peng, C., Wu, Y., Jiang, X., Li, R., Zheng, Y., Gao, Y., Liu, S., Tian, B. (2014), “Development of an UAS for Post-Earthquake Disaster Surveying and Its Application in Ms 7.0 Lushan Earthquake, Sichuan, China”, Computers and Geosciences, 68, pp. 22-30.
• [33] Yang, Y., Li, Y., Liu, H. (2020), “Critical Success Factors for Emergency Management: A DEMATEL Approach”, Safety Science, 130, 104877.
• [34] Yücesoy, E., Balçık, B., Çoban, E. (2025), “The Role of Drones in Disaster Response: a Literature Review of Operations Research Applications”, International Transactions in Operational Research, 32(2), pp. 545-589.
• [35] Zubin, I., Van Arem, B., Wiegmans, B., Van Duin, R. (2020), “Using Drones in the Last Mile Logistics Processes of Medical Product Delivery: A Feasibility Case Study in Rotterdam”, In Proceedings of the 99th annual meeting TRB, washington, DC, USA, pp. 12-16.