Derleme

Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme

Cilt: 5 Sayı: 1 24 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmada yapay zekanın önemli bileşenleri olan doğal dil işleme (DDİ) ve derin öğrenme modelleri çok yönlü olarak incelenmiş; bu doğrultuda yapay sinir ağları üzerinde gerçekleşen metin işleme süreçleri, çeviri bakımından ele alınmıştır. Yapay sinir ağlarının gelişimi ve dolayısıyla derin öğrenme algoritmalarının yaygınlaşması, doğal dil işleme alanında önemli gelişmelere yol açmıştır. Yapay zekâ alanında büyük bir dönüşümle yerini alan nöral makine çevirisi, çeviri dünyasını tartışmalara açmıştır. Nöral makine çevirisinin henüz insan düzeyinde güvenilir çeviri yapıp yapmadığı tartışılsa da çevirmenlere sağlayacağı hız ve kolaylık, şüphesiz endüstri 4.0 çağında dijitalleşme ve otomasyona katkı sunacaktır. Doğal dil işleme bilgisayarların insan dilini işlemesi amacıyla çeşitli yöntemler kullanmaktadır. Bu yöntemler arasında yapay sinir ağlarından oluşan derin öğrenme algoritmaları, günümüz uygulamalarını ve nöral makine çevirisini domine etmektedir. Bu doğrultuda doğal dil işlemede ve derin öğrenme mekanizmalarında çeşitli metin işleme süreçleri gerçekleşmektedir. Metin işleme süreçleri dil modelinde kullanılan mimarinin niteliğine bağlı olarak değişiklik arz edebilir. Çalışmada en güncel dil mimarileri ve özellikleri incelenerek dil modellerine içkin metin işleme süreçleri, insan beyninin dil işleme süreçleri ile karşılaştırılarak betimleyici ve analitik bir yaklaşım çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışma, doğal dil işleme ve derin öğrenme teknolojilerinin gelecekte çevirmenlik mesleğinde önemli bir rol oynayacağı gerçekliğini ve çevirmenlerin bu dönüşüme karşı teknolojik gelişmeleri takip etmeleri gerekliliğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adalı, E. (2016). Doğal Dil İşleme. Türkiye Bilişim Vakfı Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 5(2).
  2. Ahammad, S. H., Kalangi, R. R., Nagendram, S., Inthiyaz, S., Priya P.P., Faragallah O.S., Mohammad, A., Eid, M.M.A.,
  3. Rashed, A.N.Z. (2023). Improved neural machine translation using Natural Language Processing (NLP). Multimedia Tools and Applications. Springer.
  4. Alpaydın, E. (2022). Yapay Öğrenme Yeni: Yapay Zekâ. çev. Aylin Ağar, 3. Baskı, Tellekt, İstanbul. Antoine J. ve P. Tixier (2018). Notes on Deep Learning for NLP. arXiv, preprint arXiv:1808.09772. Erişim adresi https://doi.org/10.48550/arXiv.1808.09772
  5. Bahdanau, D., Cho, KH. ve Bengio, Y. (2015). Neural machine translation by jointly learning to align and translate. Proceedings of ICLR. arXiv, preprint arXiv:1409.0473. Erişim adresi https://doi.org/10.48550/arXiv.1409.0473
  6. Benítez-Burraco, A. ve Boeckx, C. (2015). Possible functional links among brain- and skull-related genes selected in modern humans. Frontiers in Psychology, 6, Article 794.
  7. Camacho-Collados J. ve Pilehvar, M.T. (2018). On the Role of Text Preprocessing in Neural Network Architectures: An Evaluation Study on Text Categorization and Sentiment Analysis. arXiv, preprint arXiv:1707.01780. Erişim adresi https://doi.org/10.48550/arXiv.1707.01780
  8. Deniz, F., Nunez-Elizalde, A. O., Huth, A. G. ve Gallant, J. L. (2019). The representation of semantic information across human cerebral cortex during listening versus reading is invariant to stimulus modality. Journal of Neuroscience, 39(39), 7722-7736.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çeviri ve Yorum Çalışmaları

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

23 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

17 Mart 2025

Kabul Tarihi

12 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Oğuz, D. (2025). Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme. Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, 5(1), 166-195. https://doi.org/10.63673/Lotus.1659574
AMA
1.Oğuz D. Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme. LOTUS. 2025;5(1):166-195. doi:10.63673/Lotus.1659574
Chicago
Oğuz, Derya. 2025. “Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme”. Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 5 (1): 166-95. https://doi.org/10.63673/Lotus.1659574.
EndNote
Oğuz D (01 Haziran 2025) Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme. Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 5 1 166–195.
IEEE
[1]D. Oğuz, “Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme”, LOTUS, c. 5, sy 1, ss. 166–195, Haz. 2025, doi: 10.63673/Lotus.1659574.
ISNAD
Oğuz, Derya. “Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme”. Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 5/1 (01 Haziran 2025): 166-195. https://doi.org/10.63673/Lotus.1659574.
JAMA
1.Oğuz D. Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme. LOTUS. 2025;5:166–195.
MLA
Oğuz, Derya. “Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme”. Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, c. 5, sy 1, Haziran 2025, ss. 166-95, doi:10.63673/Lotus.1659574.
Vancouver
1.Derya Oğuz. Doğal Dil İşleme, Derin Öğrenme ve Metin İşleme: Çeviri Süreçlerine Yönelik Bir İnceleme. LOTUS. 01 Haziran 2025;5(1):166-95. doi:10.63673/Lotus.1659574

Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC 4.0) ile lisanslanmıştır.