The Role of Artificial Intelligence in Enhancing the Professional Competence of Arabic Language Teaching Staff in Light of International Quality Standards

Öz

The expansion of educational institutions has led to the rise of an objective evaluation system known as “International University Rankings.” Since 2004, the British educational organization Quacquarelli Symonds (QS) has been a leading authority in this field, conducting annual assessments of universities worldwide. An examination of the QS evaluation criteria reveals that approximately 85% emphasize instructor quality, reaffirming the principle that no educational program can exceed the caliber of its educators. Within this context, the present study explores the role of Artificial Intelligence (AI) in enhancing the professional competence of Arabic language instructors in Theology Faculties in Turkey, within the framework of international standards (CEFR, ACTFL, NCATE). The research addresses a gap in the literature by proposing an updated and integrative instructor development model that unites pedagogical, technological, and AI competencies to meet the demands of the digital era. It also reorganizes the essential competencies for Arabic language instruction and investigates the relationship between instructor competence and the linguistic proficiency of graduates. Data were collected through a qualitative methodology employing three complementary tools: semi-structured interviews, critical literature analysis, and participant observation. The findings demonstrate a strong positive correlation between instructor competence and student achievement, highlighting the urgent need to integrate AI into teacher preparation programs to advance the quality of Arabic language education.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Rhetoric
• Applied Linguistics
• Professional Competence
• AI Competence
• International Teaching Quality

Uluslararası Kalite Standartları Işığında Arap Dili Öğretim Elemanlarının Mesleki Yeterliliğinin Geliştirilmesinde Yapay Zekânın Rolü

Öz

Eğitim kurumlarının artmasıyla birlikte, “Uluslararası Üniversite Sıralamaları” olarak bilinen nesnel denetim sistemi ortaya çıkmıştır. 2004 yılından bu yana üniversiteleri yıllık olarak değerlendiren İngiliz eğitim kuruluşu Quacquarelli Symonds (QS) bu alanda öne çıkan bir kurumdur. QS değerlendirmesi incelendiğinde, kriterlerin yaklaşık %85’inin öğretim elemanı kalitesine odaklandığı görülmektedir. Nitekim hiçbir eğitim programı, öğreticilerinin niteliğinin ötesine geçemez. Bu çalışma, uluslararası standartlar (CEFR, ACTFL, NCATE) çerçevesinde Türkiye’deki İlahiyat Fakültelerinde görev yapan Arapça öğretim elemanlarının mesleki yeterliliğinin geliştirilmesinde yapay zekânın (YZ) rolünü araştırmaktadır. Araştırma, Arapça öğretimi için gerekli yeterlilikleri yeniden yapılandırarak pedagojik, teknolojik ve YZ becerilerini bütünleştiren çağdaş ve kapsamlı bir öğretici yetiştirme modeli önermekte; bu yolla dijital dönüşüm bağlamındaki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, öğretim elemanı yeterliliğinin mezunların dil yeterliliği üzerindeki etkisini belirlemek ve bu iki değişken arasındaki ilişkiyi analiz etmektir. Veriler, yarı yapılandırılmış mülakatlar, eleştirel literatür analizi ve katılımcı gözlem olmak üzere üç tamamlayıcı araçla nitel yöntem kullanılarak toplanmıştır. Bulgular, öğretim elemanı yeterliliği ile öğrenci performansı arasında güçlü bir pozitif ilişki olduğunu ortaya koymuş; Arapça öğretiminin kalitesini artırmak için YZ’nin öğretmen yetiştirme programlarına entegrasyonunun gerekliliğini vurgulamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belagatı
• Uygulamalı Dilbilim
• Mesleki Yeterlilikler
• Yapay Zekâ Yeterliliği
• Uluslararası Öğreticilik Kalitesi

دور الذكاء الاصطناعي في تعزيز الكفاءة المهنية لمعلمي اللغة العربية في ضوء معايير الجودة الدولية

Öz

مع تزايد عدد مؤسسات التعليم العالي ظهر نظام تدقيق موضوعي يُعرف باسم (التصنيف الدولي للجامعات)، وتُعدّ مؤسسة (Quacquarelli Symonds) المعروفة بـ (QS)، وهي مؤسسة تعليمية بريطانية بارزة في هذا المجال، تقوم على تقييم الجامعات حول الألم سنويًا منذ عام 2004، بناءً على إحصائيات ونتائج مؤسسة (QS) يُلاحظ أن حوالي 85% من المعايير تُركّز على جودة أعضاء هيئة التدريس، وهذا إنما يدل على أنه لا يُمكن لأي مؤسسة تعليمية أو برنامج تعليمي أن يتفوق على جودة مُدرّسيه. تبحث هذه الدراسة في دور الذكاء الاصطناعي في تطوير الكفاءة المهنية لأساتذة اللغة العربية العاملين في كليات الإلهيات التركية في ضوء المعايير الدولية (CEFR، ACTFL، NCATE)، وعليه يقترح البحث نموذجاً عصرياً وشاملاً لبناء كفاءات معلم اللغة العربية بشكل عصري يختلف عن النموذج التقليدي، إذ يدمج المهارات التربوية والتكنولوجية ومهارات الذكاء الاصطناعي من خلال إعادة هيكلة الكفاءات اللازمة لتدريس اللغة العربية، بهدف سدّ الفجوة في سياق التحوّل الرقمي، الهدف الرئيسي من الدراسة هو تحديد أثر مؤهلات أعضاء هيئة التدريس على الكفاءة اللغوية للخريجين، وتحليل العلاقة بين هذين المتغيرين، وقد جُمعت البيانات باستخدام أساليب نوعية مع ثلاث أدوات متكاملة: المقابلات شبه المنظمة، وتحليل الأدبيات النقدية، والملاحظة بالمشاركة، وكشفت النتائج عن وجود علاقة إيجابية قوية بين مستوى كفاءة أعضاء هيئة التدريس وكفاية الطلاب اللغوية، مما يُبرز ضرورة دمج الذكاء الاصطناعي في برامج تدريب المعلمين لتحسين جودة تعليم اللغة العربية.

Anahtar Kelimeler

• للغة العربية والبلاغة
• اللغويات التطبيقية
• الكفاءات المهنية
• كفاءة الذكاء الاصطناعي
• معايير جودة المعلم الدولية

Kaynakça

1. Abd Allāh, Aḥmad. (t.y.). Frīdrīk Tāylūr Abū al-idāra. al-Qāhira: Manšūrāt Ǧamʿiyyat al-kulliyyāt al-iqtiṣādiyya.
2. Abū ʿAmsha, Ḥusayn. (2015). Taʿlīm al-luġa al-ʿArabiyya li-ġayr an-nāṭiqīn bihā. Türkiye: Manšūrāt Markaz Abḥāṯ Īṯār.
3. Aydın, C. (2011). Ali Tantâvî’nin Arapça eğitimine dair görüşleri. Şarkiyat Mecmuası, 15, 31–47.
4. Azūz, Maḥmūd. (t.y.). al-Kafāʾa al-miḥniyya. Ǧidda: Manšūrāt Iqraʾ.
5. Baranū, F. (t.y.). Bināʾ al-kafāʾa al-inṭilāq min al-madrasa (Ḥasan Būtlāy, tr.). Bayrūt: Manšūrāt ʿĀlam at-Tarbiyya.
6. Boyatzis, R. E. (2008). Competencies in the 21st century. Journal of Management Development, 27(1), 5–12.
7. Brnu, F. B. (t.y.). Bina el-Kefaat intilakan min el-medrese (H. Butlay, Çev.). Beyrut: Manshurat Alem el-Tarbiye Yayınları.
8. Būyātsīs, R. Y. (2008). al-Kafāʾāt fī al-qarn al-ḥādī wa-l-ʿišrīn. Maǧallat Taṭwīr al-idāra, 27(1), 13.

9. Dündar, A. İ., & Ali, A. H. M. (2022). İlahiyat fakültelerinin Arapça hazırlık sınıflarında görev yapan öğretim elemanlarının mesleki eğitim gereksinimleri. İslami İlimler Dergisi, 17(1), 89–120. ttps://doi.org/10.34082/islamiilimler.1093920
10. Ebu Amşe, H. (2015). Taʻlim el-lugha el-ʻarabiyya li-ghayr el-natikin biha. Türkiye: İSAR Araştırmalar Merkezi Yayınları.
11. Ekmekçi, F. Ö. (1983). Yabancı dil eğitimi kavram ve kapsam. Türk Dili (Dil Öğretimi Özel Sayısı), 105, 379–380.
12. Elhakdky, İ. Y. (2016). Et-tehaddiyyâtü’l-muessesiyye fî berâmic ta’lîmi’l-’Arabiyye fi’s-senevâti’t-tahdîriyye bi-kulliyyâti’l-’ulûmi’l-İslâmiyye bi-Turkiyâ. Mutemeru İstanbûl ed-Duvelî es-Sânî li-ta’lîmu’l-lugati’l-’Arabiyye li’n-nâtıkîn bi-gayrihâ, 123.
13. Farāhīdī, al-Ḫalīl b. Aḥmad. (t.y.). Kitāb al-ʿAyn (Ibrāhīm as-Sāmarrāʾī, taḥq.). Dār wa-Maktabat al-Hilāl.
14. Favzan, A. (2015). İda’ât li-Muallimi el-Lugha el-Arabiyya li-Ghayr el-Natikin biha. Mısır: Mektebet Lisan el-Arab.
15. Fawzān, ʿAbd ar-Raḥmān. (2009). Iḍāʾa li-muʿallimī al-luġa al-ʿArabiyya li-ġayr an-nāṭiqīn bihā. Ǧidda: Maktabat Lisān al-ʿArab.
16. Ḥaddāqī, Islām Yasrī. (2016). at-Tahḏīb al-muʾassasī fī taʿlīm al-ʿArabiyya fī Sunan at-Tahḏīb bi-kulliyyāt al-ʿulūm al-islāmiyya bi-Turkīyā. Maǧallat ad-dirāsāt al-islāmiyya li-taʿlīm al-ʿArabiyya li-ġayr an-nāṭiqīn bihā, Maʾsasat ad-dirāsāt al-islāmiyya, 123.
17. Ḥadībī, ʿAlī ʿAbd al-Muḥsin. (2016). Kafāʾat at-tadrīs ḥasba ṭabīʿat at-tadrīs. al-Maǧalla al-ʿilmiyya li-kulliyyat at-tarbiyya, Ǧāmiʿat Asyūṭ, 32(3), 571.
18. Ḥaǧūrī, Ṣāliḥ ʿIyāḍ, & al-Ǧarrāḥ, Muḥammad Ibrāhīm. (2016). Iršādāt al-maǧlis al-Amrīkī li-taʿlīm al-luġāt al-aǧnabiyya ACTFL: Dirāsa waṣfiyya taḥlīliyya li-l-mustawayyāt wa-l-mahārāt wa-l-kafāʾāt. Maǧallat al-Aṯar, 25(2), 83–105.
19. Ḥīla, Muḥammad Maḥmūd. (2014). Mahārāt at-tadrīs aṣ-ṣaffī. al-Urdunn: Dār al-Masīra li-n-našr.
20. Hilāl, Maḥmūd. (2007). Silsilat dirāsāt fī al-anšiṭa at-tarbawiyya. Miṣr: Maktabat al-Ǧāmiʿa al-Ḥadīṯa.
21. Hile, M. (2014). Mehârât el-Tedrîs el-Safî. Amman: Dar el-Mesire.
22. Ibrāhīm, Māhir. (2023). Taqyīm barnāmaj iʿdād al-muʿallim fī dafaʿ al-mīr İnkit: kulliyyat at-tarbiyya fī Ǧāmiʿat Dimašq. al-Maǧalla at-tarbawiyya al-iliktrūniyya as-Sūriyya, 44(8), 1–23.
23. İbn Manzur, M. (1994). Lisanu’ l-ʻArab. Beyrut: Dar Sadir.
24. İvâj, S. (2007). El-İnternet ve vel-kifâye el-miheniye lil-muʻallim fi’l-Cezair. Mecelletu el-’Ulum el-Riyadiye, 2(3), 71–72.
25. Kaçar, H., & Kaçar, H. İ. (2014). Arapça öğretiminde ideal bir okuma-anlama becerisi üzerine. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 43, 167–184. https://doi.org/10.15370/muifd.65722
26. Kılıç, F. (2021). Arap dili ve edebiyatı bölümü öğrencilerinin Arapça konuşma becerisi öz yeterlik algılarının incelenmesi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(86), 86–100.
27. Kaya, Y. (2025). Din Eğitiminde ChatGPT’nin Rolü: Tefsir ve Kelam Çerçevesinde Doğruluk ve Tutarlık Analizi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 247–279. ttps://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4549188
28. Kaya, Y. (2025). Din eğitiminde ChatGPT’nin rolü: Tefsir ve Kelam çerçevesinde doğruluk ve tutarlık analizi [The role of ChatGPT in religious education: An accuracy and consistency analysis from a Tafsir and Kalām perspective]. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 247–279. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1626263
29. Kaya, Y. (2025). The potential of artificial intelligence as the learning ecosystem of the future in adult religious education. Journal of Eskişehir Osmangazi University Faculty of Theology, 12(Religion and Artificial Intelligence), 127–156. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1607220
30. Melhem, S. (2001). Sikulociya el-ta’lim ve el-talim. Ürdün: Dar el-Mesire Yayınları.
31. Mihniyye, N. F. (t.s.). El-hısâ’is el-sîkometriyye li-mikyas el-kifaye el-mihniyye. Mecellet Kulliyyet el-Tarbiyya fî Cemâʻat ʻAyn Şems, 1(39), 685.
32. Muḥammad, Āya Naṣr. (t.y.). al-Ḫaṣāʾiṣ as-saykūmītriyya li-miqyās al-kafāʾa al-miḥniyya. Maǧallat kulliyyat at-tarbiyya fī Ǧāmiʿat ʿAyn Šams, 39(1), 685.
33. Özdemir, A. (2004). İlahiyat fakültelerinde Arapça öğretiminin gerekliliği, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(10). https://doi.org/10.17335/suifd.56905
34. Özkan, H. H., & Çelikten, M. (2018). Öğretmenlik meslek eğitimi ile ilgili etik olmayan durumlar. Turkish Journal of Educational Studies, 5(2), 76–84. https://doi.org/10.33907/turkjes.414323
35. Sahhaf, H. (1997). Muʻcem idaret el-mevari el-beşeriyye. Mektebet Lübnan el-Nashirun Yayınları.
36. Salūlī, Safar b. Saʿūd. (2007). Ǧawdat at-tadrīs aw tadrīs al-ǧawda. Maǧallat al-kitāb al-ḫāṣ bi-l-buḥūṯ wa-awrāq al-ʿamal li-l-iǧtimāʿ ar-rābiʿ ʿašar li-ǧamʿiyyat as-suʿūdiyya li-ʿulūm at-tarbiyya wa-l-falakiyya fī at-taʿlīm al-ʿāmm (15–16 Māyū), 45–63.
37. Selulî, M. (2007). Cevdet el-tedrîs em tedrîs el-cevde. Cemâ’at el-Melik Su’ud. el-Lika’ el-Senewî el-Râbi’ Aşar li-Cevdet el-Ta’lim el-Am, Kuliyyet el-Muʻallimîn fî Riyad/Ahsâ, 82(4), 45–63.
38. Sözüdoğru, H. A. Ana Dil ve Okul Öncesi Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretimi. Journal of History School. (JOHS), 10(XXX), 349-363. https://www.academia.edu/120285670/Ana_Di_l_Ve_Okul_%C3%96ncesi_Yabanci_Di_l_Olarak_Arap%C3%A7a_%C3%96%C4%9Freti_mi_ Şoran, H. (t.s.). El-ʻilm ve el-taʻlim ve el-muʻallim min manzur ʻilm el-ictimaʻ. Mısır: Müesseset Şebab el-Camiat Yayınları.
39. Tosun, M. (2024). Kutsal Mekan Ziyaretlerinin Manevi Etkileri: Pisidia Antiokheia Örneği. Turkish Studies - Comparative Religious Studies, 19(4), 621-644. https://turkishstudies.net/religion?mod=makale_tr_ozet&makale_id=76500
40. Ṭuʿayma, Rušdī. (1999). al-Kafāʾa at-tarbawiyya al-lāzima li-l-muʿallim al-ʿArabī. dūn makān an-našr: Manšūrāt al-ǧamʿiyyāt.
41. Ṭuʿayma, Rušdī. (2006). al-Ǧawda aš-šāmila fī at-taʿlīm bayna muʾašširāt at-tamayuz wa-maʿāyīr al-iʿtimād: al-usus wa-t-taṭbīqāt. al-Urdunn: Dār al-Masīra li-n-našr.
42. Unnas, M. (t.s.). Beyn el-kifaye ve’l-kefaye fî’l-muessesat el-tarbawiyya. Mecelle Ulum el-İnsaniyye ve’l-İctimaiyye, 9(2), 64–71.
43. Ušūwī, Muḥammad. (1992). Uṣūl ʿilm an-nafs aṣ-ṣināʿī wa-t-tanmawī. Miṣr: Manšūrāt al-Muʾassasa al-Waṭaniyya li-l-Kitāb.
44. Yusuf, A. (2015). Mukarabet el-tedrîs bi’l-kefayat. Mecellet el-Muʻallim el-İliktruniyye, 12(11), 22–52. Yūsuf, ʿAbd al-Qādir. (2015). Muqāranāt at-tadrīs bi-l-kafāʾa. Maǧallat al-muʿallim al-iliktrūniyya, 11(12), 22–52.
45. Zehri, M. (2001). El-Tabaqat el-Kebir (A. M. Ömer, Ed.). Mısır: Mektebet el-Hanci Yayınları.
46. Elektronik Kaynak
47. Gözler, K. (2025, Mart 17). İlahiyat nereye gidiyor? Hukukun sefaleti ve ilahiyatın zenginliği üzerine (Bırakın sayılar konuşsun!) http://www.anayasa.gen.tr/hukuk-ilahiyat.htm
48. YÖK Lisans Atlası. (2025, Mart 17). İslami ilimler programı bulunan tüm üniversiteler. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=21300