Çine-Tepecik Excavations in the Socio-Cultural Development of Büyük Menderes in the Early Period

Öz

The geographical structure of the Büyük Menderes (Meander) Region, which reflects the mountainous and plains together, has been an important factor with the settled life and has shaped the social life of the societies. The opening of the deep valley formed by Menderes to the Aegean Sea in the west, and its extension to the Central Anatolian plateau in the east, not only affected the socio-cultural life of this region, but also played a role in the active commercial activities. Çine-Tepecik, which is located on the Çine plain, near the one of the southern branches of Menderes, is an important settlement located on a plain with fertile lands on the edge of the Çine Stream. The earliest cultural layer in the mound belongs to the Chalcolithic period. The settlement process continued uninterruptedly until the end of the Bronze Age. The results of the excavations highlight a social life based on agriculture and animal resources that determined the livelihoods of the early societies in Tepecik and show that these resources have never lost their importance. These resources and substance economy have also enabled certain technological development in the 2nd Millennium BC. The lifestyles of the societies, the technology they developed and the economic system were decisive in shaping the 2nd Millennium BC settlement. With its power and social level in the region, Çine-Tepecik is an important settlement that actively conducts interregional trade.

Anahtar Kelimeler

• Western Anatolia
• Çine-Tepecik
• Chalcolithic Age

Büyük Menderes’in Erken Dönem Sosyo-Kültürel Gelişiminde Çine-Tepecik Kazıları

Öz

Büyük Menderes Bölgesi’nin dağlık ve ovalık araziyi bir arada yansıtan coğrafi yapısı, yerleşik yaşamla birlikte önemli bir faktör olmuş ve toplumların sosyal yaşamını doğrudan etkilemiştir. Büyük Menderes’in (Meander) oluşturduğu derin vadinin batıda Ege denizine açılması, doğuda ise, İç Anadolu platosuna uzanması, bu bölgenin sosyo-kültürel yaşamını etkilediği gibi, çevre kültürlerle ticari faaliyetlerin de aktif olmasında rol oynamıştır. Çine-Tepecik, Büyük Menderes Nehri’nin güney kollarından biri olan Çine Çayı’nın kenarında, bereketli topraklara sahip ovada yer alan bir merkezdir. Höyüğün yerleşim süreci, Kalkolitik dönemden itibaren Tunç Çağları sonuna değin kesintisiz devam eden kültür tabakalarını kapsamaktadır. Kazıların ortaya koyduğu neticeler, Tepecik’te erken toplumların geçim kaynaklarını belirleyen tarım ve hayvan kaynaklarına dayalı bir sosyal yaşamı öne çıkarmakta ve bu kaynakların her dönem önemini yitirmediğini göstermektedir. Bu kaynaklara dayalı besin ekonomisi, aynı zamanda belli teknolojik gelişime de olanak sağlamıştır. Toplumların yaşam biçimi, geliştirdikleri teknoloji ve ekonomik düzen, M.Ö. 2. Binyılı yerleşmesinin şekillenmesinde belirleyici olmuştur. Ekonomik işleyişte, farklı endüstriyel alanların güncel olduğu görülmektedir. M.Ö. 2. Binyılı yerleşmesinde depo yapılarının ve atölyelerin yer aldığı, güçlü kulelerle desteklenmiş, savunma sistemine sahip kent yapısında, sosyo-kültürel ve ekonomik yapılandırma çok açık olarak görülmektedir. Çine-Tepecik, bölgedeki gücü ve sosyal düzeyiyle, bölgelerarası ticaretini aktif yürüten bir merkez konumundadır.

Anahtar Kelimeler

• Batı Anadolu
• Çine-Tepecik
• Kültürel Gelişim
• Kalkolitik Çağ
• Bronz Çağları
• Bölgelerarası Bağlantılar

Destekleyen Kurum

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü

Teşekkür

Çine-Tepecik Kazıları, Bakanlar Kurulu Kararı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izinleriyle, Hacettepe Üniversitesi adına yürütülmektedir. Kazı projesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Hacettepe Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi, Türk Tarih Kurumu ve Aydın Valiliği tarafından desteklenmektedir. Ayrıca Kaltun Madencilik A. Ş. ve Aydın Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından katkı sağlanmaktadır. Çine-Tepecik kazılarını destekleyen ve burada adı geçen kurumlara teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Benzi 2008 M. Benzi, “A Forgotten Island: Kalymnos in the Late Neolithic Period”, Proceedings of the International Symposium. The Aegean in the Neolithic, Chalcolithic and the Early Bronze Age, Ed. H. Erkanal, H. Hauptmann, V. Şahoğlu, R. Tuncel, Ankara, 2008, 85-108.
2. Bevan 2003 A. Bevan, “Reconstruction the role of Egyptian culture in the value regimes of the Bronze Age Aegean: stone vessels and their social contexts”, Ancient Perspectives on Egypt, Ed. R. Matthews – C. Roemer, London: UCL Press, 2003, 57-73.
3. Bevan 2007 A. Bevan, Stone vessels and Values in the Bronze Age Mediterranean, Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
4. Blegen v.d. 1950 C. W. Blegen - J. L. Caskey - M. Rawson - J. Sperling, Troy. General Introduction. The First and Second Settlements, Princeton: University Press, 1950.
5. Coleman 1977 J. E. Coleman, Kephala: A Late Neolithic Settlement and Cemetery (KEOS), American School of Classicak Studie, 1977.
6. Derin - Caymaz 2014 Z. Derin - T. Caymaz, “İzmir’in Prehistorik Yerleşim Alanı-Yeşilova Höyüğü 2012 Yılı Çalışmaları”, 35. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 2014, 419-433.
7. Derin v.d. 2015 Z. Derin - T. Caymaz - G. Sümer, “İzmir’in Prehistorik Yerleşim Alanı Yeşilova Höyüğü 2013 Yılı Çalışmaları”, 36. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 2, Ankara, 2015, 447-466.
8. Derin v.d. 2016 Z. Derin - T. Caymaz - G. Eroğlu, “İzmir Yeşilova Höyüğü 2014 Yılı Çalışmaları”, 37. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 2016, 159-174.

9. Erkanal 2011 H. Erkanal, “Erken Tunç Çağı Batı Anadolu Sahil Kesimi Yerleşim Modelleri ve Konut Mimarisi”, Karşıdan Karşıya. MÖ 3. Bin’de Kiklad Adaları ve Batı Anadolu, Ed. V. Şahoğlu - P. Sotirakopoulou, İstanbul: Sakıp Sabancı Müzesi, 2011, 130-135.
10. Erkanal - Şahoğlu 2016 H. Erkanal - V. Şahoğlu, “Liman Tepe, an Early Bronze Age Trade Center in Western Anatolia: Recent Investigations”, Early Bronze Age Troy: Chronology, Cultural Development and Interregional Contacts, Proceedings of an International Conference held at the University of Tübingen, Ed. E. Pernicka, S. Ünlüsoy - W. Blum, Bonn, 2016, 157-166.
11. Erkanal - Şahoğlu 2019 H. Erkanal - V. Şahoğlu, “Liman Tepe (1992-)”, Anadolu, Kültürlerin Bağlantısı. Başlangıcından Roma Dönemi Sonuna Kadar Eski Yakın Doğuda Ticaret ve Bölgelerarası İlişkiler / Connecting Cultures. Trade and Interconnections in the Ancient Near East from the Beginning until the End of the Roman Period, Ed. V. Şahoğlu, M. Şevketoğlu, Y. H. Erbil, Ankara, 2019, 219-230.
12. Felsch 1988 R. C. S. Felsch, Das Kastro Tigani, Die spätneolithische und chalkolithische Siedlung, Philipp von Zabern - Mainz am Rhein, 1988.
13. Fischer 1963 F. Fischer, Die Hethitische Keramik von Boğazköy, Berlin, Verlag Gebr. Mann, 1963.
14. Gündoğan v.d. 2019 Ü. Gündoğan - V. Şahoğlu - H. Erkanal, “Spatial Organization and Production Activities at Bakla Tepe During the First Half of the 3rd Millennium BC”, DTCF Dergisi 59/2, 2019, 1087-1110.
15. Günel 2005 S. Günel, “The Cultural Structure of Aydın-İkizdere Region in the Prehistoric Age and Its Contribution to the Archaeology of Aegean Region.” Anatolia Antiqua XIII, 2005, 29-40.
16. Günel 2006 S. Günel, S “New Contributions to Western Anatolian Cultural History: Aydın Region Survey Project”, Praehistorische Zeitschrift 81.2, 2006, 153-174.
17. Günel 2008a S. Günel, “Çine-Tepecik Höyük 2006 Yılı Kazıları”, 29. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 2008, 73-90.
18. Günel 2008b S. Günel, “Çine-Tepecik Höyükte Bulunan Mermer İdoller”, Muhibbe Darga Armağanı, Ed. T. Tahran, A. Tibet, E. Konyar, Sadberk Hanım Müzesi Yayını, İstanbul, 2008, 251-260.
19. Günel 2010 S. Günel, S., “Mycenaean cultural impact on the Çine (Marsyas) plain, southwest Anatolia: the evidence from Çine-Tepecik”, Anatolian Studies 60, 2010, 25-49.
20. Günel, S. 2011a S. Günel, “Ein Terrakotta-Modell aus Çine-Tepecik.” Istanbuler Mitteilungen 61, 2011, 7-20. Günel 2011b S. Günel, “Çine-Tepecik 2009 Yılı Kazıları”, 32. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 2011, 69-80.
21. Günel 2012 S. Günel, “Çine-Tepecik 2010 Yılı Kazıları”, 33. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 2, Ankara, 2012, 19- 37.
22. Günel 2013 S. Günel, “Çine-Tepecik 2011 Yılı Kazıları.” 34. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 377- 386.
23. Günel 2014a S. Günel, “New Contributions regarding Prehistoric Cultures in Meander Region: Çine-Tepecik”, Western Anatolia before Troy. Proto-Urbanisation in the 4th millennium BC?, Ed. B. Horejs-M. Mehofer, Wien, 2014, 83-103.
24. Günel 2014b S. Günel, Çine-Tepecik 2012 Yılı Kazıları, 35. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 2, Ankara, 2014, 111-123.
25. Günel 2015 S. Günel, “Ein Zentrum mit interregionalen Beziehungen in Westanatolien in der Bronzezeit: Çine-Tepecik/Bronz Çağında Batı Anadolu’da Bölgelerarası Bağlantıları Gösteren Bir Merkez: Çine-Tepecik”, Anatolien-Brücke der Kulturen. Aktuelle Forschungen und Perspektiven in den deutsch-türkischen Altertumswissenschaften, Ed. Ü. Yalçın-H.-D. Bienert, Bonn, 2015, 205-216.
26. Günel 2016a S. Günel, “A New Centre of Intercultural Relations in Western Anatolia during the Late Bronze Age: Çine-Tepecik”, Proceedings of the 9th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East (9ICAANE), Ed. R. A. Stucky, O. Kaelin, H.-P. Mathys, Wiesbaden, 2016, 347-359.
27. Günel 2016b S. Günel, “Çine-Tepecik 2014 Yılı Kazıları”, 37. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 2016, 201-214.
28. Günel 2017a S. Günel, S., “The West: Archaeology”, Hittite Landscape and Geography, Koninklijke BRILL NV, Ed. M. Weeden – L. Z. Ullmann, Leiden/Boston, 2017, 119-133.
29. Günel 2017b S. Günel, “Çine-Tepecik Yerleşmesine Ait Figürlü Miken Seramiği”, Questions, Approaches, and Dialogues in Eastern Mediterranean Archaeology, Studies in Honor of Marie-Henriette and Charles Gates, Ed. E. Kozal, M. Akar, Y. Heffron, Ç. Çilingiroğlu, T. E. Şerifoğlu, C. Çakırlar, S. Ünlüsoy, E. Jean, Ugarit-Verlag, Münster, 2017, 439-455.
30. Günel 2017c S. Günel, S., “Çine-Tepecik 2015 Yılı Kazıları”, 38. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 3, Ankara, 2017, 239-252.
31. Günel 2018a S. Günel, “The Prehistoric Culture in Çine-Tepecik and Its Contribution to the Archaeology of the Region”, Communities in Transition: The Circum-Aegean Area During the 5th and 4th Millennia BC, Ed. S. Dietz, F. Mavridis, Z. Tankosić, T. Takaoğlu, Oxbow Books, 2018, 539-547.
32. Günel 2018b S. Günel, S., “Die Beziehungen der ägäisch-westanatolischen Kulturen im 2. Jt.v. Chr.”, Anatolian Metal VIII, Eliten-Handwerk-Prestigegüter, Ed. Ü. Yalçın, Bochum, 2018, 157-167.
33. Günel 2018c S. Günel, “Çine-Tepecik 2016b Yılı Kazıları.” 39. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, Ankara, 2018, 101-112.
34. Günel 2019 S. Günel, “Batı Anadolu-Ege İlişkilerinin Çine-Tepecik Merkezine Yansımaları”, Anadolu, Kültürlerin Bağlantısı. Başlangıcından Roma Dönemi Sonuna Kadar Eski Yakın Doğuda Ticaret ve Bölgelerarası İlişkiler / Connecting Cultures. Trade and Interconnections in the Ancient Near East from the Beginning until the End of the Roman Period, Ed. V. Şahoğlu, M. Şevketoğlu, Y. H. Erbil, Ankara, 2019, 187-204.
35. Günel 2020a S. Günel, “Çine-Tepecik Tasvir Sanatında ‘Boğa Kültü’ Yansımaları”, Metallurgica Anatolica, Festschrift für Ünsal Yalçın anlässlich seines 65. Geburtstag / Ünsal Yalçın 65. Yaşgünü Armağan Kitabı, Ed. H. G. Yalçın-O. Stegemeier, Bochum, 2020, 163-170.
36. Günel 2020b S. Günel, “Karia Bölgesi’nin Kentleşme Sürecinde Çine-Tepecik Höyüğü/The Process of Urbanization in Caria in Light of Çine-Tepecik Mound”, Karialılar Denizcilerden Kent Kuruculara / The Carians from Seafarers to City Builders, Ed. O. C. Henry - A. Belgin-Henry, İstanbul, 2020, 28-41.
37. Günel 2021 S. Günel, “Çine-Tepecik’in Kültürel Gelişiminde Kentleşme Sürecini Anlamak”, Anadolu Araştırmaları Dergisi 24, 2021, 117-144.
38. Günel 2022 S. Günel, “Çine-Tepecik Höyüğü: Batı Anadolu’nun Kültürel Dinamiklerine Katkısı ve Etkileşimler, XVIII. Türk Tarih Kongresi, Arkeoloji, Roma ve Bizans Tarihi ve Medeniyetleri Sanat Tarihi, Cilt 1, Ankara: Türk Tarih Kurumu yayını, 2022, 381-403.
39. Günel-Herbordt 2010 S. Günel, S. Herbordt, “Ein hethitischer Siegelabdruck aus Çine-Tepecik”, Archäologischer Anzeiger, 2010/1, 1-11.
40. Günel-Herbordt 2014 S. Günel, S. Herbordt, “Mykenische Kraterfragmente mit figürlichen Darstellungen und ein Siegelabdruck eines hethitischen Prinzen aus der spätbronzezeitlichen Siedlung von Çine-Tepecik.” Archäologischer Anzeiger, 2014/1, 1-14.
41. Günel - Kıyak 2022 S. Günel, S. - T. K. Kıyak, “Çine-Tepecik 2019-2020 Yılı Kazıları”, 2019-2020 Yılı Kazı Çalışmaları, Cilt 4, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını, Ankara, 2022, 221-238.
42. Ivanova 2013 M. Ivanova, “Domestic Architecture in the Early Bronze Age of Western Anatolia: The Row-Houses of Troy I.” AnatStud 63, 2013, 17-33.
43. Kıyak 2021 T. K. Kıyak, Çine-Tepecik Geç Tunç Çağı Yerleşmesinde Ekonomik Sisteme Işık Tutan Yapılar, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2021.
44. Kolankaya Bostancı 2018 N. Kolankaya-Bostancı, “Çine-Tepecik Yılı Yontmataş Endüstrisi.” 33. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, Cilt 2, Ankara, 2018, 145-160.
45. Kolankaya Bostancı – Carter- Weir 2020 N. Kolankaya Bostancı, T. Carter, E. Weir, “Çine-Tepecik Höyük Obsidiyen Tedarik ve Takas Sistemi”, Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Dergisi 37/1, 2020, 83-95.
46. Kouka 2002 O. Kouka, Siedlungsorganisation in der Nord-und Ostägäis während der Frühbronzezeit (3. Jt. V. Chr.), 58, Verlag Marie Leidorf GmbH.Raden / Westfalia, 2002.
47. Kouka 2013 O. Kouka, “Minding the Gap: Against the Gaps: The Early Bronze Age and the Transition to the Middle Bronze Age in the Northern and Eastern Aegean/Western Anatolia”, AJA 117.4, 2013, 569-580.
48. Kouka 2016 O. Kouka, “The Built Environment and Cultural Connectivity in the Aegean Early Bronze Age”, Of Odysseys and Oddities, Scales and modes of interaction between prehistoric Aegean societies and their neighbours, Sheffield Studies in Aegean Archaeology, Ed. P.C. Molloy, Oxbow Books, 2016, 203-224.
49. Kulakoğlu 2011 F. Kulakoğlu, “Kültepe Kaniş-Karumu: Anadolu’nun En Eski Uluslararası Ticaret Merkezi”, Anadolu’nun Önsözü Kültepe Kaniş-Karumu. Assurlular İstanbul’da, Ed. F. Kulakoğlu – S. Kangal, İstanbul, 2011.
50. Lamb 1932 W. Lamb, “Schliemann’s prehistoric sites in the Troad”, Praehistorische Zeitschrift 23, 1932, 111-131.
51. Parzinger - Sanz 1992 H. Parzinger – R. Sanz, Die Oberstadt von Hattuša. Hethitische Keramik aus dem zentralen Tempelviertel, Funde aus den Grabungen 1982-1987, Berlin, Gebr. Mann Verlag, 1992.
52. Macdonald - Knappett 2007 C. F. Macdonald - C. Knappett, Knossos Protopalatial Deposits in Early Magazine A and the South-West Houses, in Carter, T., ‘The Chipped Stone’, London: The British School at Athens, 2007.
53. Mountjoy 1999 P. A. Mountjoy, Regional Mycenaean Decorated Pottery, Rahden, 1999.
54. Podzuweit 1979 Chr. Podzuweit, Trojanische Gefäßformen der Frühbronzezeit in Anatolien, der Ägäis und angrenzenden Gebieten, Verlag Philipp von Zabern. Mainz am Rhein, 1979.
55. Şahoğlu v.d. 2018 V. Şahoğlu, Ü. Çayır, Ü. Gündoğan, İ. Tuğcu 2018, “Çeşme-Bağlararası: Batı Anadolu Sahil Kesiminde Bir Tunç Çağı Yerleşimi, Anadolu/Anatolia 44, 2018, 371-389.
56. Takaoğlu 2006 T. Takaoğlu, “The Late Neolithic in the Eastern Aegean. Excavations at Gülpınar in the Troad”, Hesperia 75, 2006, 289-315.