Arkaik Priene’nin Ardys Tarafından Fethi: Samsun (Mykale) Dağı, Çatallar Tepe Mevkii’ndeki Kalıntıların Arkaik Priene’ye Ait Olduğu Düşüncesine Yeni Bir Tarihsel Kanıt

Öz

Ionia Bölgesi’nin önemli kentleri arasında yer alan Arkaik Priene’nin lokalizasyonu konusu halen tartışmalıdır. 2020 yılında başlanılan Kuşadası İlçesi ve Samsun (Mykale) Dağı Yüzey Araştırması projesinin ana hedeflerinden bir tanesi Arkaik Priene’nin lokalizasyonu konusunda yeni hipotezler ortaya koymaktır. Yüzey araştırması çalışmaları sırasında Geç Klasik Dönem’de yeni yerine taşınan Priene’nin yaklaşık 5.5 km kuzeydoğusunda, Çatallar Tepe Mevkii olarak adlandırılan alanda da incelemeler yapılmıştır. Söz konusu arazi, bölgede geçmiş yıllarda incelemelerde bulunan H. Lohmann’ın da dikkatini çekmiştir. H. Lohmann 2004 yılı çalışmaları sonucunda mevcut kalıntıların Melia Antik Kenti’ne ve Panionion Kutsal Alanı’na ait olduğunu ileri sürmüştür. Fakat bu fikrini destekleyebilecek somut bir kanıtı yoktur. Kuşadası İlçesi ve Samsun (Mykale) Dağı yüzey araştırması projesi kapsamında yapılan incelemeler sonucunda mevcut kalıntı ve buluntuların MÖ II. binyıldaki Puranda, ve sonrası süreçte ardılı olduğunu düşündüğümüz Arkaik Priene’ye ait olduğu hipoteziyle 2022 yılında bir yayın hazırlanmıştır. Arkaik Priene’nin Çatallar Tepe Mevkii’nde yer aldığı düşüncemize önemli bir kanıt ne yazık ki yukarıda değinilen ilk çalışmada gözden kaçırılmıştır. Herodotos Historia adlı eserinde Lydia Kralı Ardys hakkında bilgiler verdiği ilgili pasajından anlaşılacağı üzere Ardys’in en önemli başarısı Priene kentini almasıdır. H. Lohmann, Çatallar Tepe Mevkii’nde gerçekleştirdiği kazı çalışmaları sırasında bir tapınak kalıntısının izlerine ulaşmıştır. Cella içerisinde yapılan kazı çalışmaları sırasında tapınaktan daha erken tarihli bir naiskosa ait kalıntılar saptanmıştır. Söz konusu erken naiskos MÖ 7. yüzyıla tarihlendirilmiştir. H. Lohmann elde ettiği buluntulardan yola çıkarak naiskosun MÖ 600-590 yılları arasında tahrip edildiğini düşünmektedir. Mevcut kalıntıları görülen tapınağın söz konusu tahribatın ardından yapıldığı düşüncesi üzerinde durmaktadır. Bize göre tapınağın temelleri içerisinde yer alan daha erken tarihli naiskosun tahribatı Lydia Kralı Ardys’in Arkaik Priene kentini ele geçirmesiyle bağlantılı olmalıdır. Ardys’in tahta geçişi ve hükümdarlık yılları konusundaki öneriler dikkate alındığında bize göre Çatallar Tepe’deki naiskosun tahribatının Lydia saldırısı ile bağlantılı olma ihtimali bir hayli yüksektir.

Anahtar Kelimeler

• Arkaik Priene
• Puranda
• Ardys
• Çatallar Tepe
• Naiskos

The Conquest Of Archaic Priene By Ardys: A New Historical Evidence For The Idea That The Remains At Çatallar Tepe, Samsun (Mykale) Mountain Belong To Archaic Priene

Öz

The localisation of Archaic Priene, one of the most important cities of Ionia, is still controversial. Started in 2020, one of the main objectives of the Kuşadası District and Samsun (Mykale) Mountain Survey Project is to put forward new hypotheses about the localisation of Archaic Priene. During the survey, investigations were carried out in the area called Çatallar Tepe, approximately 5.5 km north-east of Priene, which was moved to its new location in the Late Classic Period. This area also attracted the attention of H. Lohmann, who had been working in the region in the previous years. As a result of his studies in 2004, H. Lohmann suggested that the ruins belonged to the ancient city of Melia and the Panionionion Sanctuary. However, he has no concrete evidence to support this idea. As a result of the investigations carried out within the scope of the survey project of Kuşadası District and Samsun (Mykale) Mountain, a publication was prepared in 2022 with the hypothesis that the existing remains and finds belong to the Archaic Priene, which we think belongs to Puranda in the II millennium BC, and its successor in the later period. Unfortunately, an important evidence for our opinion that Archaic Priene was located at Çatallar Tepe Mevkii was overlooked in the first study mentioned above. As can be understood from the relevant passage in Herodotus Historia, where he gives information about the Lydian King Ardys. Ardys most important achievement is the capture of the city of Priene. H. Lohmann found traces of the remains of a temple during his excavations at Çatallar Tepe. During the excavations in the cella, remains of a naiskos dated earlier than the temple were found. This early naiskos is dated to the 7th century BC. Based on the finds, H. Lohmann thinks that the naiskos was destroyed between 600-590 BC. He emphasises the idea that the temple, the remains of which are still visible, was built after the destruction in question. In our opinion, the destruction of the earlier naiskos within the foundations of the temple must be related to the capture of the Archaic city of Priene by the Lydian King Ardys. Considering the suggestions about Ardys accession to the throne and the years of his reign, it is highly probable that the destruction of the naiskos at Çatallar Tepe is related to the Lydian attack.

Anahtar Kelimeler

• Archaic Priene
• Puranda
• Ardys
• Çatallar Tepe
• Naiskos

Kaynakça

1. Ateşlier – Erön 2022 S. Ateşlier – A. Erön, “Puranda ve Arkaik Priene’nin Lokalizasyonu Üzerine Yeni Bir Öneri: Samsun (Mykale) Dağı, Çatallar Tepe Mevkii”, Lycus Dergisi 6, 2022, 65-97.
2. Balcer 1994 J. M. Balcer, “Herodotus, the 'Early State,' and Lydia”, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte 43.2, 1994, 246-249
3. Barbaro 2018 N. Barbaro, Dedica votiva del mercenario Pedon, Axon 2. 1., 2018, 19-30
4. Beckman v.d. 2011 G. M. Beckman - T. R. Bryce - E. H. Cline, The Ahhiyawa Texts, Atlanta, 2011
5. Beekes 2002 R. S. P. Beekes, “The Prehistory of the Lydians, the Origin of the Etruscans, Troy and Aeneas”, BiOr 59, 205–241
6. BiOr Bibliotheca Orientalis
7. Blümel – Markelbach 2014 W. Blümel – R. Merkelbach, Die Inschriften von Priene, Bonn, 2014
8. British Museum 1871 British Museum. A Guide to The Bronze Room, in The Department of Greek and Roman Antiquities, London, 1871.

9. D. L. Diogenes Laertios. Lives of Eminent Philosophers. Diogenes Laertius. R.D. Hicks. Cambridge, 1972.
10. Erön v.d. 2022 A. Erön – S. Ateşlier – M. Çekilmez – E. Erdan – Ç. Çakır – B. Semiz – E. İsbir – M. S. Çakan – S. Palamutçu – A. Kılınç – S. Kızıl – R. Taşkın – M. Üzümcü – S. Yenigelen – S. Arıcı – A. Örgen – F. Karaman, “2020 Yılı Kuşadası İlçesi ve Samsun (Mykale) Dağı Arkeolojik Yüzey Araştırması Çalışması”, 2019-2020 Yılı Yüzey Araştırmaları I, 2022, Ankara, 211-228.
11. Gelzer 1875 H. Gelzer, “Das Zeitalter des Gyges”, RhM 30, 1875, 230-268.
12. Greenewalt v.d. 1988 C. H. Greenewalt Jr. – N. D. Cahill – M. L. Rautman, “The Sardis Campaign of 1984”, BASOR 25, 1988, 13-54.
13. Hanfmann-Detweiler 1961 G. M. A. Hanfmann – A. H. Detweilwer, “Report On The Third Campaign At Sardis, 1960”, TAD 16, 1961, 18-22.
14. Hartman 1962 L. F. Hartman, “The Date of the Cimmerian Threat against Ashurbanipal According to ABL 1391”, JNES 21.1, 1962, 25-37.
15. Hdt. Herodotos, Kullanılan Metin ve Çeviri: Herodotus, Historiai with an English translation by A. D. Godley. Cambridge. Harvard University Press 1920. (The Loeb Classical Library).
16. Hom. Il Homeros. Kullanılan Metin ve Çeviriler: Homer. The Iliad with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924. Hulek 2017 F. Hulek, “The Architecture of the Middle Archaic Temple at Mount Çatallar Tepe”, Helike V. Ancient Helike and Aigialeia. Poseidon, God of Earthquakes and Waters. Cult and Sanctuaries. Proceedings of the Fifth International Conference Aigion, 4-6 October 2013, Ed. D. Katsonopoulou, Athens, 2017, 77-98.
17. Hulek 2018 F. Hulek, Forschungen in der Mykale III, 1. Der hocharchaische Tempel am Çatallar Tepe: Architektur und Rekonstruktion, Bonn, 2018.
18. Hulek 2019 F. Hulek, “Temple and Hestiatorion. The Combined Edifice on Mount Çatallar Tepe (Turkey)”, Listening to the Stones. Essays on Architecture and Function in Ancient Greek Sanctuaries in Honour of Richard Alan Tomlinson, Ed. E. C. Partida – B. Schmidt Dounas, Oxford, 2019, 223-232.
19. Hulek – Kirchner 2017 F. Hulek – D. Kirchner, “Nachstellung der Verwitterung an Marmorplatten aus dem hocharchaischen Tempel am Çatallar Tepe (Türkei)”, Kölner und Bonner Archaeologica 6, 2017, 5- 14.
20. Iancu 2017 L. M. Iancu, A Golden Bracelet and a City as a prize for Valor”: Aegean mercenaries and a new theoretical model for the archaic eastern mediterranean, Antesteria 6, 2017, 49-61.
21. IstMitt Istanbuler Mitteilungen
22. JAOS Journal of the American Oriental Society JNES
23. Journal of Near Eastern Studies
24. Kaletsch 1958 H. Kaletsch, “Zur lydischen Chronologie”, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte 7.1, 1958, 1-47.
25. Lohmann 2005 H. Lohmann, “Melia, das Panionion und der Kult des Poseidon Helikonios”, Neue Forschungen zu Ionien, Fahri Işık zum 60. Geburtstag gewidmet, Asia Minor Studien 54, Ed E. Schwertheim – E. Winter, 2005, 57-91.
26. Lohmann 2006 H. Lohmann, “Survey of Mykale (Dilek Dağları) 3rd Campaign: The Discovery of the Arhaic Panionion”, 23. AST 1, 2006, Ankara, 241-252.
27. Lohmann 2007a H. Lohmann, “The Discovery and Excavation of the Archaic Panionion in the Mycale (Dilek Dağları)”, 28. KST 2, 2007, Ankara, 575-590.
28. Lohmann 2007b H. Lohmann, “Forschungen und Ausgrabungen in der Mykale 2001-2006”, IstMitt 57, 2007, 59-178.
29. Lohmann 2008 H. Lohmann, “Rescue Excavation of the Archaic Panionion in the Mycale (Dilek Dağları): 2nd Campaign”, 29. KST 2, 2008, Ankara, 265-280.
30. Lohmann 2012a H. Lohmann, “Ionians and Carians in the Mycale: the discovery of Carian Melia and the Archaic Panionion”, Landscape, Ethnicity and Identity in the Archaic Mediterranean Area, Ed. G. Cifani – S. Stoddart, 2012, 32-50.
31. Lohmann 2012b H. Lohmann, “… und es blitzet von Erz der große Saal: Zum Bankettsaal des archaischen Panionion”, Tryphe und Kultritual im archaischen Kleinasien–ex oriente luxuria?, Ed. L. M. Günther, 2012, 96-125.
32. Lohmann 2013 H. Lohmann, “Melia und das archaische Panionion am Çatallar Tepe in der Mykale”, Anatolian Metal VI, 2013, 109-122.
33. Lohmann v.d. 2009 H. Lohmann – G. Kalaitzoglou – G. Lüdorf, “Rescue Excavation of the Archaic Panionion in the Mycale (Dilek Dağları): 3rd Campaign 2007”, 30. KST 2, 2009, Ankara, 189-198.
34. Lohmann v.d. 2011a H. Lohmann – G. Kalaitzoglou – G. Lüdorf, “Rescue Excavation in the Carian Settlement of Melia in the Mycale (Dilek Dağları/Aydın)”, 32. KST 2, 2011, Ankara, 333-349.
35. Lohmann vd. 2011b H. Lohmann – G. Kalaitzoglou – G. Lüdorf, “Sondagen in der befestigten karischen Höhensiedlung von Melia in der Mykale (Dilek Dağları/Aydın)”, AA 2010/2, 2011, 123-137.
36. Lohmann v.d. 2017 H. Lohmann – G. Kalaitzoglou – G. Lüdorf, Forcshungen in der Mykale I, 1. Survey in der Mykale (Dilek Dağları/Aydın) 2001-2009: Landeskunde eines westkleinasiatischen Gebirgszuges vom Chalkolithikum bis spätosmanische Zeit, Asia Minor Studien 77, 1, Bonn, 2017.
37. Meadows 2020 A. Meadows, “Tout ce brille…. Electrum and the origins of western coinage”, White Gold: Studies in Early Electrum Coinage, Ed. P. Van Alfen – U. Wartenberg – W. Fischer-Bossert – H. Gitler – K. Konuk – C. C. Lorber, New York, 2020, 1-24.
38. Paus. Pausanias. Kullanılan Metin ve Çeviriler: Pausanias. Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918.
39. Pedley 1972 J. G. Pedley, Ancient Literary Sources on Sardis, Sardis Monograph 2, Cambridge, 1972.
40. Piccolo 2019 A.Piccolo, “Pedon, Son of Amphinnes. A Game of Donors?”, Aegyptus 99, 2019, 163-80.
41. Raaflaub 2004 K. A. Raaflaub, “Archaic Greek Aristocrats as Carriers of Cultural Interactions”, Melammu Symposia 5. Commerce and Monetary Systems in the Ancient World. Means of Transmission and Cultural Interactions. Proceedings of the Fifth Annual Symposium of the Assyrian and Babylonien Intellectual Heritage Project, Innsbruck, 2002, Ed. R. Rollinger – C. Ulf, Stuttgart, 2004, 197-217.
42. Raaflaub 2016 K. A. Raaflaub, “The Newest Sappho and Archaic Greek-Near Eastern Interactions”, The Newest Sappho, Ed. A. Biel – A. Lardinois, Brill, 2016, 127-147.
43. Ramage 1994 N. H. Ramage, “Pactolus Cliff: an Iron Age site at Sardis and its pottery”, Anatolian Iron Ages 3: The Proceedings of the Third Anatolian Iron Ages Colloquium held at Van, 6-12 August 1990, Ed. A. Çilingiroğlu – D. H. French, London, 1994, 173–184.
44. RhM Rheinisches Museum für Philologie
45. Roosevelt 2009 C. H. Roosevelt, The archaeology of Lydia, from Gyges to Alexander, New York, 2009.
46. Roosevelt 2010 C. Roosevelt, “Lidyalılardan Önce Lidya/Lydia Before the Lydians”, Lidyalılar ve Dünyaları/The Lydians and Their World, Ed. N. D. Cahill, İstanbul, 2010, 37-73.
47. Rumscheid 2000 F. Rumscheid, Priene “Küçük Asya’nın Pompeisi” Rehberi, Çev. S. Bulgurlu, İstanbul, 2000.
48. San 2000 O. San, “Bazı Bulgular Işığında Anadolu'da Kimmer ve İskit Varlığı Üzerine Gözlemler”, Belleten Cilt 64, Sayı 239, 2000, 1-21.
49. Schulz 2011 R. Schulz, Block Statue, Ucla Encyclopedia Egyptology (UEE) 1 (1), 2011, 1-10.
50. Spalinger 1978 A. J. Spalinger, “The Date of the Death of Gyges and Its Historical Implications”, JAOS 98, 1978, 400-409.
51. Şahin 1987 M. Ç. Şahin, “Zwei Inschriften aus dem südwestlichen Kleinasien”, Epigraphica Anatolica 10, 1987, 1-2.
52. Ulf 1996 Ch. Ulf, Wege zur Genesegriechischer Identität: Die Bedeutung der früharchaischen Zeit, Berlin, 1996.
53. Ünal 2017 A. Ünal, “Arinnanda-Mykale Dağı ve Puranda-Priene Eşitlemesi Üzerine”, Ed. P. Pınarcık - B. Gökce, M. S. Erkek, S. C. Kandal, Prof. Dr. Recep Yıldırım’a Armağan, Ankara, 2017, 19-35.
54. Yoo 2016 J. Yoo, “The Statue of Pedon and other Greco-Egyptian Curiosities: What do they tell us about Saite rule?”, Aegyptiaca Project: The Symposium Religion, Politics and Culture in the Mediterranean from the 8th to 6th c. BC. University Of The Aegean School Of Humanities Department Of Mediterranean Studies, Rhodes, 15-17 December 2016, 37.