Phokaia’dan Yeni Bir Seramik Atım Sahası ve Bulguları: Ön Değerlendirme

Öz

İzmir ili Foça İlçesi modern yerleşimi altında kalan Phokaia antik kenti, Roma Dönemi’nin en önemli seramik üretici kentlerinden birisidir. Kentin özellikle güney-güneybatı ve kuzey-kuzeydoğu bölümlerinin dış çeperlerinde, seramik üretimi olduğunu ispatlayan buluntu sahaları ile karşılaşılır. Bu alanlara ait buluntuları bazıları çalışılmış ve yayımlanmıştır. Çalışmamıza konu olan yeni depozit sahası ise çok kısa süreli bir kazı çalışması ile ele alınır. Buna karşın inanılmaz boyutta buluntu/veri sunar. İncelediğimiz örnekler kaba mutfak kabı (güveç, çömlek, yavan kap, tava vd.) seramiklerine ait formlardır. Ayrıca görece az sayıda da olsa nihale parçaları ve olası atölyeye ait tuğla ve çatı kiremidi parçaları da ele geçer Eserlerin tamamı Phokaia’nın tanınmış ürünleridir ve genel olarak 1. - 3. yüzyıl aralığına tarihlendirilirler.

Anahtar Kelimeler

• Phokaia
• Roma Dönemi
• Seramik
• Üretim

A New Pottery Waste Depot from Phocaea and Its Findings: A Preliminary Assessment

Öz

The ancient city of Phocaea, located within the modern settlement area of the Foça District of Izmir Province, was one of the most important ceramic production sites of the Roman Imperial period. Evidence of ceramic production is found on the city's outer perimeter, particularly in the south-southwest and north-northeast regions. Some of the findings from these areas have been studied and published. The new fill area - the subject of our study - was recently excavated during a very short campaign, yet it yielded an incredible amount of finds/data. The samples we examined belong to kitchenware (casseroles, pots, cutlery, pans, etc.). A relatively small number of trivet fragments and brick and roof tile fragments from a possible workshop were also recovered. All of the artifacts are products of Phocaean production and generally date between the 1st and 3rd centuries AD.

Anahtar Kelimeler

• Phocaea
• Roman Period
• Ceramic
• Production

Kaynakça

1. Akkaş, İ., Ergürer, H.E. 2023: ‘Parion: First researches on Late Antique coarse wares, cooking wares and amphorae’ in V. Caminneci, E. Giannitrapani, M. Concetta Parello, M. S. Rizzo (eds.), LRCW 6: Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean: Archaeology and Archaeometry: Land and Sea: Pottery Routes. Oxford, Archaeopress: 181–209.
2. Amyx, D. 1958: ‘Attic Stelai, Vases And Other Containers’ Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens 27: 169–310.
3. Aydemir, A. 1995: Phokaia Erken Roma Dönemi Pişirme Kapları. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir. Diederichs, C. 1980: Salamine de Chypre. IX. Ceramiques hellenistiques, romaines et byzantines. Paris, Diffusion De Boccard.
4. Duncan, G.C. 1964: ‘A Roman Pottery near Sutri’ Papers of the British School at Rome 32: 38–88. Ekin Meriç, A. 2014: ‘A New Deposit from a Banquet Hall of the Bath–Gymnasium in Metropolis’ Jahreshefte des Österreichischen archaologischen Instituts in Wien Band 83: 11–41.
5. Ergürer, H.E. 2012: Parion Roma Dönemi Seramiği. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
6. –2016: ‘Sigilata ve Geç Roma Kırmızı Astarlı Seramikler’ C. Başaran ve H. E. Ergürer (eds.), Parion Roma Tiyatrosu 2006–2015 Yılı Çalışmaları, Mimarisi ve Buluntuları içinde. Ankara, İÇDAŞ: 123–164.
7. Erön, A. 2013: Tralleis Hamam–Gymnasion Kompleksi Seramikleri. Doktora Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
8. Ersoy, A. 2009: ‘İzmir Konak İlçesi Şifa Parseli Kazıları’ Arkeoloji Dergisi XIV: 1–33.

9. Evans, E. 1990: ‘Dining with the Ancients’ Archaelogy 43.6: 54–61.
10. Fırat, N. 1999: Perge Konut Alanı Keramiği. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
11. Fırat, M. 2011: Phokaia Geç Roma Dönemi Mutfak Kapları. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
12. –2012a: ‘Phokaia Roma Dönemi Mutfak Kapları: Güveç Formu’ Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 27: 153–166.
13. –2012b: ‘Phokaia Roma Dönemi Seramikleri: Altlıklar’ Arkeoloji Dergisi XVII: 105–115.
14. –2014: ‘Phokaia’da Seramik Çöplüğü ve Atölye Alanlarında Bulunan Roma Dönemi Seramikleri: Tava Formu’ MAKÜ Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi 10: 21–36.
15. – 2024: ‘Phokaia’da Roma Dönemi Seramik Üretimi: Üretim Alanları ve Buluntular Üzerine Bir Değerlendirme’ Seramik Araştırmaları Dergisi 6: 71–85.
16. Gassner, V. 1997: Das Südtor der Tetragonos–Agora: Keramik und Kleinfunde. Wien, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
17. Greene, K.T. 1991: ‘The Fortress Coarsewares’ in W. H. Manning (ed.), The Roman Pottery: Report on the Excavations at USK 1965–1976. Cardiff, University of Wales Press: 3–124.
18. Webster, P.V. 1993: ‘The Post–Fortress Coarsewares’ in W. H. Manning (ed.), The Roman Pottery: Report on the Excavations at USK 1965–976. Cardiff, University of Wales Press: 227–364.
19. Harcum, C.G. 1921: ‘Roman Cooking Utensils in Royal Ontario Museum of Archaeology’ American Journal of Archaeology 25: 37–54.
20. Hayes, J.W. 1983: ‘The Villa Dionysos Excavations, Knossos’ British School at Athens Annual 78: 97–169.
21. –1991: Paphos III: The Hellenistic and Roman Pottery. Nicosia: Department of Antiquities, Cyprus, Department of Antiquities.
22. –1997: Handbook of Mediterranean Roman Pottery. Norman, University of Oklahoma Press.
23. –2005: ‘Late Hellenistic and Roman Pottery in the Eastern Mediterraneanan: An Overview of Recent Developments’ in M. B. Briese, L. E. Vaag (eds.), Trade Relations in the Eastern Mediterranean from the Late Hellenistic Period to Late Antiquity: The Ceramic Evidence. Halicarnassian Studies 3. Denmark, University Press of Southern Denmark: 11–26.
24. –2009: ‘Castelporziano. Excavations at the Imperial Vicus 1985–7 and 1996–8 Trenches S and SA: pottery finds and lamps’, Castelporziano IV. Oxford: 1–35.
25. Hilgers, W. 1969: Lateinische Gefässnamen Bezeichnungen, Funktion und Form römischer Gefässe nach den antiken Schriftquellen. Dusseldörf, Rheinland–Verlag.
26. Jurišić, M. 2000: Ancient Shipwrecks of the Adriatic, Maritime Transport During The First and Second Centuries AD. BAR 828. Oxford, Archaeopress.
27. Korkut, T. 2007: ‘Roma Dönemi Patarası Yemek Pişirme Kapları: Tavalar’ IV. Uluslararası Katılımlı Seramik, Cam, Emaye, Sır ve Boya Semineri SERES: 431–449.
28. Korkut, T., Ercan, B. 2008: ‘Roman Meals and Cooking Ware in Lycia: An Experimantal Practice in Archeology’ Akdeniz–Sanat Dergisi 2008.1: 95–106.
29. Ladstätter, S. 1998: ‘Mittelkaiserzeitliches Kochgeschirr’ RCRFragmenta, Beiträge zur Keramik in Ephesos. Herausgegeben anläßlich des XXI. Internationalen RCRF–Kongresses in Ephesos and Pergamon 1998. Wien, Selçuk: 40–41.
30. Lüdorf, G. 2006: Römische und frühbyzantinische Gebrauchskeramik im westlichen Kleinasien. Rahden, Leidorf.
31. Malamidou, V.K. 2005: ‘Four middle Roman ceramic groups from eastern Macedonia’, Trade Relations in the Eastern Mediterranean form the Late Hellenstic Period to Late Antiquity: The Ceramic Evidence. Halicarnassian Studies III. Odense: 98–116.
32. Morris, S.P. 1985: ‘ΛAΣANA: A Contribution to the Ancient Greek Kitchen’ Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens 54.4: 393–409.
33. Müller, K. 1938: Tiryns IV, Die Urfirniskeramik. Munich, F. Bruckmann.
34. Noclen, K., Radt, W. 1973: Kapıkaya. Ein Felsheiligtum bei Pergamon. Altertümer von Pergamon Band XII. Berlin, De Gruyter.
35. Okan, E., Fırat, M., Baydan, C. 2018: ‘Foça Çanak Koyu Sualtı Araştırmaları: İlk Bulgular” Süleyman Demirel Üniversitesi Fen–Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 45: 166–185.
36. Özbütev, G. 1994: M.S. 3. Yüzyıl Phokaia Kaba Mutfak Keramiği. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
37. Özyiğit, Ö. 1991: ‘1989 Yılı Phokaia Kazı Çalışmaları’ 12. Kazı Sonuçları Toplantısı 1: 127–153.
38. –1992: ‘1990 Yılı Phokaia Kazı Çalışmaları’ 13. Kazı Sonuçları Toplantısı 2: 99–122.
39. –1999: ‘1997 Yılı Phokaia Kazı Çalışmaları’ 20. Kazı Sonuçları Toplantısı 2: 49–65.
40. –2017: Phokaia I, Kent Duvarları ve Restorasyon. İstanbul, Ege Yayınları.
41. Papadopoulos, J.K. 1992: ‘ΛΑΣΑΝΑ, Tuyeres and Kiln Firing Supports’ Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens 61.2: 203–221.
42. Ricci, M. 2007: ‘Elaiussa Sebaste: context, pro¬duction & commerce’ in B. Böhlebdorf Arslan–A. O. Uysal–J. Witte Orr (eds.), Byzas 7. İstanbul, Ege Yayınları: 169–180.
43. Riley, J.A. 1979: ‘The Coarse Pottery’ in J. A. Lloyd (ed.), Excavations at Sidi Khrebish Benghazi, Volume II. Tripoli. 91–467.
44. Robinson, H. 1959: Pottery of The Roman Period. Chronology. The Athenian Agora Results of Excavations Conducted by the American School of Classical Studies Volume V. Princeton, American School of Classical Studies Athens.
45. Rotroff, S.I. 2006: Hellenistic Pottery: The Plain Wares. The Athenian Agora Volume 33. Princeton, New Jersey, American School of Classical Studies at Athens.
46. Slane, K.W. 1990: The Sanctuary of Demeter and Kore: The Roman Pottery and Lamps, Corinth XVIII Part II. Princeton, New Jersey, American School of Classical Studies at Athens.
47. Soler Garcia, J.M. 1969: El oro de losteseros de Villana. Valencia.
48. Sparkes, B.A. 1962: ‘The Greek Kitchen’ Journal of Hellenic Studies LXXXII: 120–137, Pl. IV–VIII.
49. Sparkes, B.A., Talcott, L. 1970: Black and Plain Pottery of the 6th, 5th and 4th Centuries B.C. The Athenian Agora Volume 12. Princeton, New Jersey, American School of Classical Studies at Athens.
50. Taras, D. 2015: ‘Gruba Egejska Keramika Iz Slojeva Antıčke Luke U Zatonu/Aegean Coarse Ware From The Layers of The Ancient Port Of Zaton’ Diadora 28, Topoleanu: 191–218.
51. Tekkök, B., Wallrodt, S., Gündem, C.Y., Rose, C.B. 2001: ‘The Roman Wells in the Lower City of Ilion. Quadrats C 29 and w28’ Studia Troica 11: 343–382.
52. Tekocak, M. 2006: Kelenderis Roma Çağı Seramiği. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
53. Tuchelt, K. 1971: ‘Didyma. Bericht über die Arbeiten derJahre 1969–1970’ Istanbuler Mitteilunggen 21: 145–206.
54. Uğuz Yapıcı, G. 2024: M.S. 3.–5. Yüzyıllarda Phokaia’daki Seramik Üretimi. Doktora Tezi Ege Üniversitesi, İzmir.
55. Uslu, S. 1994: Phokaia Kazılarında Bulunmuş Terra Sigillatalar. Yüksek Lisans Tezi Ege Üniversitesi, İzmir.
56. Vapur, Ö. 2001: Magnesia Ad Maendrum Gymnasion’u Roma Dönemi Seramikleri. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
57. Wintermeyer, U. 2004: Die Hellenistische und frühkaiserzeitliche Gebrauchskeramik. Auf Grundlage der stratifizierten Fundkeramik aus dem Bereich der Heiligen Strasse. Didyma 2. Mainz, Philipp von Zabern.