The King as Pharmakos: Law-Founding Violence and the Theory of Citizenship in the Oedipus Tragedy

Öz

This study reevaluates Sophocles' tragedy Oedipus Rex by moving beyond the confines of fatalistic and psychoanalytic interpretations, situating the text within the philosophical foundations of state, law, and sovereignty construction in Ancient Greece. The fundamental problem of the research concerns how the epistemological crisis experienced during the transition from aristocratic order to democratic polis order and the founding violence at the origin of law are immanent to the literary text. Accordingly, the article primarily employs the theoretical frameworks of Bernard M. W. Knox, Michel Foucault, René Girard, and Giorgio Agamben. The figure of Oedipus is examined through Knox's historicist perspective as the tyrant of Enlightenment reason, and through Foucault's epistemological analysis as the rational investigator who establishes the power-knowledge monopoly. The spiral of mimetic violence into which this absolute union of reason and domination drags the city is analyzed through Girard's "scapegoat" (pharmakos) mechanism and Agamben's concept of "homo sacer". This analysis which integrates fragmented philosophical readings into a unified conceptual map, reveals that the dramatic trajectory of Oedipus -falling from absolute sovereignty to exclusion- is in fact a founding act of violence that demarcates the boundaries of the political realm. The article presents a holistic political argument contending that the hubris of reason generates its own blindness, and that law and sovereignty invariably establish their legitimacy through the bare lives they thrust outside the bounds of law.

Anahtar Kelimeler

• Oedipus rex
• law-founding violence
• pharmakos
• homo sacer
• knowledge-power
• sovereignty

Pharmakos Olarak Kral: Sophokles’in Kral Oidipus’unda Kurucu Şiddet, Egemenlik ve Yurttaşlığın Sınırları

Öz

Bu çalışma Sophokles’in Kral Oidipus tragedyasını yazgıcı ve psikanalitik yorumların sınırlarından çıkararak metni Antik Yunan'daki devlet, yasa ve egemenlik inşasının felsefi zemininde yeniden değerlendirmektedir. Araştırmanın temel problemi, aristokratik düzenden demokratik polis düzenine geçiş sürecinde yaşanan epistemolojik krizin ve hukukun kökenindeki kurucu şiddetin edebi metne nasıl içkinleştiğidir. Bu doğrultuda makale; Bernard M. W. Knox, Michel Foucault, René Girard ve Giorgio Agamben'in kuramsal çerçevelerini temel olarak kullanmaktadır. Oidipus figürü; Knox'un tarihselci perspektifiyle aydınlanmacı aklın tiranı, Foucault'nun epistemolojik analiziyle iktidar-bilgi tekelini kuran rasyonel soruşturmacı olarak incelenmiştir. Aklın ve tahakkümün bu mutlak birleşiminin kenti sürüklediği mimetik şiddet sarmalıysa Girard'ın "günah keçisi" (pharmakos) mekanizması ve Agamben'in "kutsal insan" (homo sacer) kavramlarıyla çözümlenmiştir. Parçalı felsefi okumaları bütünleşik bir kavramsal haritada birleştiren bu analiz, mutlak egemenlikten dışlanmışlığa düşen Oidipus'un dramatik seyrinin aslında siyasal alanın sınırlarını çizen kurucu bir şiddet edimi olduğunu ortaya koymaktadır. Makale, aklın kibrinin kendi körlüğünü yarattığını; yasanın ve egemenliğin meşruiyetini daima hukukun dışına ittiği çıplak hayatlar üzerinden tesis ettiğini savunan bütüncül bir politik argüman sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kral Oidipus
• kurucu şiddet
• pharmakos
• homo sacer
• bilgi-iktidar
• egemenlik

Kaynakça

1. Agamben, G. (2013). Kutsat İnsan: Egemen İktidar ve Çıplak Hayat. (İ. Türkmen Çev.). Ayrıntı Yayınları.
2. Aristoteles. (2025). Poetika. (B. Babacan, Çev.). Panama Yayınları.
3. Button, M. E. (2011). Accounting for blind spots: From Oedipus to democratic epistemology. Political Theory, 39(6), pp. 695–723. DOI: https://doi.org/10.1177/0090591711419323.
4. Dugdale, E. (2015). Who named me? Identity and status in Sophocles’ “Oedipus Tyrannus.” The American Journal of Philology, 136(3), pp. 421-445. DOI: http://www.jstor.org/stable/24560622.
5. Foucault, M. (2015). Büyük Kapatılma: Seçme Yazılar 3. (I. Ergüden ve F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
6. Girard, R. (2003). Şiddet ve Kutsal. (N. Alpay, Çev.). Kanat Kitap.
7. Goldhill, S. (1987). The Great Dionysia and civic ideology. The Journal of Hellenic Studies, 107, pp. 58-76. DOI: https://doi.org/10.2307/630070.
8. Honig, B. (2013). Antigone, interrupted. Cambridge University Press.

9. Isin, E. F. (2002). Being political: Genealogies of citizenship. University of Minnesota Press.
10. Knox, B. (1998). Oedipus at Thebes: Sophocles’ Tragic Hero and His Time. Yale University Press.
11. Konoval, B. (2019). From sexuality to governmentality: The Oedipus complex of Michel Foucault. Modern Intellectual History, 16(1), pp. 217–249. DOI: https://doi.org/10.1017/S1479244317000038.
12. Leonard, M. (2023). The power of Oedipus: Michel Foucault with Hannah Arendt. Arethusa, 56(3), pp. 393-412. DOI: https://doi.org/10.1353/are.2023.a917343.
13. Nikolarea, E. (2023). Athenian law and classical Greek tragedy: The case of Oedipus the King. Law & Literature, 35(3), pp. 411-434. DOI: https://doi.org/10.1080/1535685X.2021.1991613.
14. Sophokles. (2009). Kral Oidipus. (B. Tuncel, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Stewart, E. (2023). Tyranny in tragedy. Polis: The Journal for Ancient Greek and Roman Political Thought, 40(2), pp. 234–258. DOI: https://doi.org/10.1163/20512996-12340407.
16. Thomson, G. (2004). Tragedyanın Kökeni. (M. H. Doğan, Çev.). Payel Yayınları.
17. Vernant J. P. & Vidal-Naquet P. (2012). Eski Yunan’da Mit ve Tragedya. (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınları.
18. Wilhelm, E. (2024). Recognition and its grounds in Sophocles’ Oedipus the King. The Germanic Review: Literature, Culture, Theory, 99(3), pp. 323-339. DOI: https://doi.org/10.1080/00168890.2024.2375540.