Örgütsel Adalet, İş Tatmini ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Arasındaki İlişkiler: Üniversite Kütüphanecilerine Yönelik Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, üniversite kütüphanecilerinin örgütsel adalet algısı, iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, örgütsel adaletin iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkileri değerlendirilmiş, bu değişkenlerin birbirleriyle olan etkileşimleri analiz edilmiştir. Nicel araştırma yöntemi benimsenmiş ve veriler Türkiye’deki üniversite kütüphanecilerinden anket yoluyla toplanmıştır. Kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 192 katılımcı üzerinden anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler yapısal eşitlik modellemesi (SEM) ile analiz edilmiştir. Bulgular, iş tatmini ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında güçlü ve pozitif bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Örgütsel adalet, hem iş tatmini hem de örgütsel vatandaşlık davranışı ile anlamlı ilişkiler göstermektedir. İş tatmininin, örgütsel adalet ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkide aracılık rolü oynadığı belirlenmiştir. Sonuçlar, çalışan memnuniyetinin ve adil uygulamaların örgütsel bağlılık ve gönüllü davranışları artırmada önemli olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, Türkiye'deki üniversite kütüphanecileri özelinde örgütsel adalet, iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkileri yapısal eşitlik modellemesi (SEM) kullanarak bütüncül biçimde ele alan ilk araştırmalardan biridir. Literatürde genellikle özel sektör ya da genel kamu çalışanları üzerinde yürütülen benzer çalışmaların aksine, bu araştırma akademik kütüphane bağlamında bilgi profesyonellerinin örgütsel tutumlarını inceleyerek önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Ayrıca, iş tatmininin örgütsel adalet-örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkideki aracılık rolünü ortaya koyması bakımından da özgün katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel adalet
• iş tatmini
• örgütsel vatandaşlık davranışı
• üniversite kütüphanecileri

Etik Beyan

Bu çalışma araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmıştır. Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması olmadığını beyan eder.

The Relationships Among Organizational Justice, Job Satisfaction, and Organizational Citizenship Behavior: A Study on University Librarians

Öz

This study aims to examine the relationships between organizational justice perceptions, job satisfaction, and organizational citizenship behavior among university librarians. The research evaluates the effects of organizational justice on both job satisfaction and organizational citizenship behavior, and analyzes the interactions among these variables. A quantitative research method was adopted, and data were collected through a survey administered to university librarians in Türkiye. The survey was conducted with 192 participants selected through convenience sampling. The data were analyzed using structural equation modeling (SEM). The findings reveal a strong and positive relationship between job satisfaction and organizational citizenship behavior. Organizational justice is significantly associated with both job satisfaction and organizational citizenship behavior. Furthermore, job satisfaction was found to mediate the relationship between organizational justice and organizational citizenship behavior. The results indicate that employee satisfaction and fair organizational practices are crucial in enhancing organizational commitment and voluntary behaviors. This study is among the first to holistically investigate the relationships between organizational justice, job satisfaction, and organizational citizenship behavior among university librarians in Türkiye using structural equation modeling (SEM). Unlike previous studies that have primarily focused on private sector or general public employees, this research addresses an important gap by focusing on information professionals within the context of academic libraries. Additionally, the identification of job satisfaction as a mediating variable between organizational justice-organizational citizenship behavior provides a novel contribution to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Organizational justice
• job satisfaction
• organizational citizenship behavior
• university librarians

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with the principles of research and publication ethics. The authors declare no conflict of interest.

Kaynakça

1. Aeknarajindawat, N., ve Jermsittiparsert, K. (2020). Does organization justice influence the organization citizenship behavior, job satisfaction & organization outcomes. Systematic Reviews in Pharmacy, 11(1), pp. 489–496.
2. Akbaş, S., Ada, Ş., ve Gönenç, H. (2021). Özel Eğitim Alanında Çalışan Öğretmenlerin Örgütsel Adalet Algıları ile Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(4), ss.1692–1709.
3. Atasoy, A. U., ve İrge, N. T. (2019). Eğitim Sektöründe Örgütsel Adaletin İş Tatmini Üzerindeki Etkisine Yönelik Bir Araştırma [A study of effect of organizational justice on the job satisfaction in the education sector]. Kesit Akademi Dergisi(19), pp.133–149.
4. Aydoğan, S., Soysal, A., ve Nurdoğan, B. (2019). Örgütsel Vatandaşlık Davranış Algısı ile İş Performansı Arasındaki İlişki: Hemşireler Üzerinde Bir Araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), ss.73–91.
5. Barrick, M. R., ve Mount, M. K. (1991). The big 5 personality dimensions and job-performance - a metaanalysis. Personnel Psychology, 44(1), pp.1–26.
6. Baycan, A. (1985). An Analysis of the Several Aspects of Job Satisfaction Between Different Occupational Groups Doktora Tezi. Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Blau, G., Moideenkutty, U., ve Ingham, K. (2010). Leader‐member exchange as a significant correlate of organizational and occupational sportsmanship behaviors in a health services setting. Leadership in Health Services, 23(3), pp.219–232.
8. Bollen, K., ve Euwema, M. (2013). Workplace mediation: An underdeveloped research area. Negotiation Journal, 29(3), 329–353.

9. Chu, C. I., ve Hsu, Y. F. (2011). Hospital nurse job attitudes and performance: The impact of employment status [Article]. Journal of Nursing Research, 19(1), 53–60. DOI: https://doi.org/10.1097/JNR.0b013e31820beba9
10. Colquitt, J. A. (2001). On the dimensionality of organizational justice: A construct validation of a measure. Journal of Applied Psychology, 86(3), pp.386-400.
11. Düşükcan, M., ve Bal Akkoç, S. (2021). Örgütsel Adaletin İş Tatmini Üzerine Etkisi: Hakkâri İl’i Merkez İlçesi Devlet Okullarında Çalışan Öğretmenler Üzerinde Bir Araştırma. Eğitim Ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori Ve Uygulama, 12(23), ss.103-124.
12. Emmerik, I. H. V., Jawahar, I. M., ve Stone, T. H. (2005). Associations among altruism, burnout dimensions, and organizational citizenship behaviour. Work & Stress, 19(1), pp.93–100.
13. Erer, B., ve İraz, R. (2018). Algılanan Örgütsel Adaletin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerine Etkisi: Hemşirelere Yönelik Bir Araştırma [The Impact of Perceived Organizational Justice on Organizational Citizenship Behaviour: A Reserch on Nurses]. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(ICEESS’ 18), ss.47–51.
14. Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C., ve Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis in psychological research. Psychological Methods, 4(3), pp.272–299.
15. Farh, J. L., Zhong, C. B., ve Organ, D. W. (2004). Organizational citizenship behavior in the People's Republic of China. Organization Science, 15(2), pp.241-253.
16. Gilbert, S., Laschinger, H. K. S., ve Leiter, M. (2010). The mediating effect of burnout on the relationship between structural empowerment and organizational citizenship behaviours. Journal of Nursing Management, 18(3),pp. 339-348.
17. Greenberg, J., Colquitt, J., ve Zapata-Phelan, C. P. (2005). What is organizational justice? A historical overview. Handbook of organizational justice. Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates Publishers, pp.3-56.
18. Guinot, J., Chiva, R., ve Mallén, F. (2015). The effects of altruism and relationship conflict on organizational learning. International Journal of Conflict Management, 26(1), pp. 85-112.
19. Gürbüz, S. (2006). Örgütsel vatandaşlık davranışı ile duygusal bağlılık arasındaki ilişkilerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, ss. 48-75.
20. Gürbüz, S. (2008). The effects of job satisfaction and organizational justice perception on organizational citizenship behavior. TODAİE's Review of Public Administration, 41(4), pp. 49-77.
21. Gürbüz, S., ve Mert, İ. S. (2009). Örgütsel adalet ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik uygulaması kamuda görgül bir çalışma. Amme İdaresi Dergisi, 42(3), ss. 117-139.
22. Hao, Y., Hao, J., ve Wang, X. (2016). The relationship between organizational justice and job satisfaction: Evidence from China. Journal of Chinese Human Resource Management, 7(2), pp. 115-128.
23. İşcan, Ö. F., ve Sayın, U. (2011). Örgütsel adalet, iş tatmini ve örgütsel güven arasındaki ilişki. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(4), ss. 195–216.
24. Judge, T. A., Bono, J. E., ve Locke, E. A. (2000). Personality and job satisfaction: The mediating role of job characteristics [Article]. Journal of Applied Psychology, 85(2), pp. 237–249. DOI: https://doi.org/10.1037//0021-9010.85.2.237
25. Kirin, S., ve Šimić, B. (2020). Employee satisfaction survey in hotel industry. Sigurnost, 62(1), 1–10.
26. LaHuis, D. M., Martin, N. R., ve Avis, J. M. (2005). Investigating nonlinear conscientiousness-job performance relations for clerical employees. Human Performance, 18(3), pp. 199–212.
27. Lambert, E. G., Hogan, N. L., ve Griffin, M. L. (2007). The impact of distributive and procedural justice on correctional staff job stress, job satisfaction, and organizational commitment. Journal of Criminal Justice, 35(6), pp. 644–656.
28. Lapierre, L. M., ve Hackett, R. D. (2007). Trait conscientiousness, leader-member exchange, job satisfaction and organizational citizenship behaviour: A test of an integrative model [Article]. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 80, pp. 539–554. DOI: https://doi.org/10.1348/096317906x154892
29. Li, Z., Zhu, T., ve Luo, F. (2010). A Study on the Influence of Organizational Climate on Knowledge-Sharing Behavior in IT Enterprises. J. Comput., 5(4), pp. 508–515.
30. Meyer, J. P., Becker, T. E., ve Vandenberghe, C. (2004). Employee commitment and motivation: a conceptual analysis and integrative model [Review]. Journal of Applied Psychology, 89(6), pp. 991–1007. DOI: https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.6.991
31. Mohammad, J., Habib, F. Q. B., Adnan, M., ve Alias, B. (2010). Organizational justice and organizational citizenship behavior in higher education. Global Business and Management Research: An International Journal, 2(1), pp. 13–32.
32. Mohammad Javad, H., Hassan, A., Mahmood, S., ve Mohammad Akbary, B. (2024). Effective Factors on Organizational Citizenship Behavior of Librarians of Astan Quds Razavi Libraries. 26, pp. 31–62.
33. Moorman, R. H. (1991). Relationship between organizational justice and organizational citizenship behaviors: Do fairness perceptions influence employee citizenship? Journal of Applied Psychology, 76(6), pp. 845–855. Nadiri, H., ve Tanova, C. (2010). An investigation of the role of justice in turnover intentions, job satisfaction, and organizational citizenship behavior in hospitality industry. International Journal of Hospitality Management, 29(1), pp. 33–41.
34. Najafi, S., Noruzy, A., Azar, H. K., Nazari-Shirkouhi, S., ve Dalvand, M. R. (2011). Investigating the relationship between organizational justice, psychological empowerment, job satisfaction, organizational commitment and organizational citizenship behavior: An empirical model. African Journal of Business Management, 5(13), 5241.
35. Newland, S. J. (2012). Organizational Citizenship Behavior-Individual or Organizational Citizenship Behavior-Organization: Does the Underlying Motive Matter? Western Kentucky University.
36. Niehoff, B. P., ve Moorman, R. H. (1993). Justice as a mediator of the relationship between methods of monitoring and organizational citizenship behavior. The Academy of Management Journal, 36(3), pp. 527–556.
37. Noruzy, A., Shatery, K., Rezazadeh, A., ve Hatami-Shirkouhi, L. (2011). Investigation the relationship between organizational justice, and organizational citizenship behavior: The mediating role of perceived organizational support. Indian Journal of science and Technology, 4(7), pp. 842–847.
38. Nunnally, J. C., ve Bernstein, I. H. (1994). Psychometric Theory. McGraw-Hill.
39. Organ, D. W. (1988). Organizational Citizenship Behavior: The Good Soldier Syndrome. Lexington Books.
40. Organ, D. W. (1997). Organizational citizenship behavior: It's construct clean-up time [Article]. Human Performance, 10(2), pp. 85–97.
41. Organ, D. W., ve Konovsky, M. (1989). Cognitive versus affective determinants of organizational citizenship behavior. Journal of Applied Psychology, 74(1), pp. 157–164.
42. Organ, D. W., ve Lingl, A. (1995). Personality, satisfaction, and organizational citizenship Behavior. Journal of Social Psychology, 135(3), pp. 339–350.
43. Organ, D. W., ve Ryan, K. (1995). A meta-analytic review of attitudinal and dispositional predictors of organizational citizenship behavior. Personnel Psychology, 48(4), pp. 775–802.
44. Orhaner Gündüz, G. (2016). Banka Çalışanlarında İş Doyumu ve İş Doyumunun Örgütsel Bağlılığa Etkisi Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
45. Oyovwe Tinuoye, G. O., Omeluzor, S. U., ve Akpojotor, L. O. (2016). Factors influencing job satisfaction of academic librarians in university libraries in Edo and Delta states, Nigeria. The Electronic Library, 34(6), pp.985–996.
46. Örücü, E., ve Kacan, A. (2019). İş Tatmininin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerine Etkisi: Eczane Sektörü Üzerine Bir Araştırma. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(1), ss.167–189.
47. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Paine, J. B., ve Bachrach, D. G. (2000). Organizational citizenship behaviors: A critical review of the theoretical and empirical literature and suggestions for future research [Review]. Journal of Management, 26(3), pp.513–563.
48. Rodwell, J., ve Munro, L. (2013). Well-being, satisfaction and commitment: The substitutable nature of resources for maternity hospital nurses [Article]. Journal of Advanced Nursing, 69(10), PP. 2218–2228. DOI: https://doi.org/10.1111/jan.12096
49. Shrestha, M., ve Bhattarai, P. C. (2022). Contribution of Job Satisfaction to Organizational Citizenship Behavior: A Survey of the School Teachers of Nepal. Journal of School Administration Research and Development, 7(1), PP. 36–49. https://research.ebsco.com/linkprocessor/plink?id=5a8c35d6-49b0-3703-8231-f9a5d886444c Simmons, R. G. (1991). Altruism and sociology. The Sociological Quarterly, 32(1), PP. 1–22.
50. Singh, S. K., ve Singh, A. P. (2019). Interplay of organizational justice, psychological empowerment, organizational citizenship behavior, and job satisfaction in the context of circular economy. Management Decision, 57(4), PP. 937–952. DOI:https://doi.org/10.1108/MD-09-2018-0966
51. Smith, C. A., Organ, D. W., ve Near, J. P. (1983). Organizational Citizenship Behavior: Its Nature and Antecedents. Journal of Applied Psychology, 68(4), pp. 653–663.
52. Spanouli, A., ve Hofmans, J. (2021). A resource-based perspective on organizational citizenship and counterproductive work behavior: the role of vitality and core self-evaluations. Applied Psychology, 70(4), pp. 1435–1462.
53. Steger, M. F., Dik, B. J., ve Shim, Y. (2019). Measuring satisfaction and meaning at work. In Positive psychological assessment: A handbook of models and measures, 2nd ed. (pp. 373–388). American Psychological Association.
54. Şeşen, H., ve Basım, H. N. (2010). Çalışanların adalet algısının örgütsel vatandaşlık davranışlarına etkesi: İş tatmininin aracılık rolü. ODTÜ Geliştirme Dergisi, 37(Ağustos), ss. 171–193.
55. Tabachnick, B. G., ve Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics. Pearson Education.
56. Tepper, B. J., ve Taylor, E. C. (2003). Relationships among supervisors' and subordinates' procedural justice perceptions and organizational citizenship behaviors. Academy of Management Journal, 46(1), pp. 97–105.
57. Tett, R. P., ve Meyer, J. P. (1993). Job-Satisfaction, Organizational Commitment, Turnover Intention, and Turnover - Path Analyses Based On Metaanalytic Findings [Article]. Personnel Psychology, 46(2), pp. 259–293.
58. Togia, A., Koustelios, A., ve Tsigilis, N. (2004). Job satisfaction among Greek academic librarians [Article]. Library & Information Science Research, 26(3), pp. 373–383. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lisr.2004.01.004
59. Tütüncü, H. H. (2024). Meritokrasinin İşten Ayrılma Niyeti Ve İş Performansı Üzerindeki Etkisinde Örgütsel Adaletin Rolü: Ar-Ge Çalışanları Üzerinde Bir Araştırma Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
60. Ugboro, I. O., ve Obeng, K. (2000). Top management leadership, employee empowerment, job satisfaction, and customer satisfaction in TQM organizations: an empirical study. Journal of Quality Management, 5(2), pp. 247–272.
61. Ünlü, S. (2022). Örgüt Adaletinin Çalışanlar Üzerindeki Performans ve İş Tatminine Etkisi: Nevşehir İli Örneği [The effect of organizational justice on performance and job satisfaction on employees: NevŞehİr case]. Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), ss. 49–58.
62. Waribo, Y., Akintayo, D. I., Osibanjo, A. O., Imhonopi, D., Ibidunni, A. S., ve Fadeyi, O. I. (2020). Examining employees’ behavioural outcomes within the context of organisational justice. Contemporary Social Science, 15(4), pp. 430-445.
63. Weiss, D. J., Dawis, R. V., ve England, G. W. (1967). Manual for the Minnesota satisfaction questionnaire. Minnesota Studies in Vocational Rehabilitation, 22, pp. 120–120.
64. Williams, L. J., ve Anderson, S. E. (1991). Job-satisfaction and organizational commitment as predictors of organizational citizenship and in-role behaviors. Journal of Management, 17(3), pp.601–617.
65. Xiao, J., ve Yi- Jian, H. (2019). The Influence of Teachers' Perceived Organizational Justice on Organizational Citizenship Behavior in Chinese Private Universities: Mediate Role of Job Satisfaction. International Journal of Organizational Innovation, 12(1), 295–303. https://research.ebsco.com/linkprocessor/plink? id=5e0eecc1-af39-3e4c-adba-d2c829335bc5
66. Yanık, A., ve Bozer, A. (2020). Üniversite Çalışanlarının Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, İş Tatmini Ve İş Performansı Arasındaki İlişki [The Relationship Between Organizational Citizenship Behavior, Job Satisfaction And Job Performance Of University Employees]. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), ss.125–143.
67. Yüksel, M. (2017). Belediye Çalışanlarının Örgütsel Adalet Algılarının Örgütsel Vatandaşlık Davranışlarına Etkisi: Samsun İlkadım Belediyesi Çalışanları Üzerine Bir Araştırma [Belediye Çalışanlarının Örgütsel Adalet Algılarının Örgütsel Vatandaşlık Davranışlarına Etkisi: Samsun İlkadım Belediyesi Çalışanları Üzerine Bir Araştırma]. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(4), ss.429–445.