19. Yüzyıl Osmanlı Taşrasında Suç ve Ceza: Şer‘iyye Sicilleri Işığında İnegöl’de Can, Mal ve İffet Emniyeti
Öz
Araştırma, XIX. yüzyıl Osmanlı taşrasının önemli idari ve iktisadi merkezlerinden biri olan İnegöl kazasındaki adlî vak‘aları, İslâm hukuk teorisinin temel gayelerini ifade eden makâsıdü’ş-şerîa çerçevesinde ele almaktadır. Araştırmanın temel veri kaynağını, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) bünyesindeki Meşihat Defterleri (MŞH.ŞSC.d.) koleksiyonunda yer alan müstakil İnegöl şer‘iyye sicilleri oluşturmaktadır. Araştırmada doküman analizi esas alınmış; sicil defterlerindeki kayıtlar transkribe edilerek tahlil edilmiş ve can, mal ve iffet emniyetini ihlal eden suçlar fıkıh normları, padişah kanunnameleri ve yerel idari uygulamalar bağlamında ele alınmıştır. Bu kapsamda mahkeme kayıtlarına yansıyan olayların hukuki mahiyeti, adlî mekanizmaların işleyişi ve yerel aktörlerin bu süreçlerdeki rolleri değerlendirilmiştir. İnceleme neticesinde, İnegöl kazasındaki adlî süreçlerin yalnızca ceza uygulamasına dayanmadığı; kasame ve kefalet gibi kolektif mekanizmaların işletildiği, diyet ve sulh yollarıyla aileler arası uzlaşının sağlanmasına çalışıldığı tespit edilmiştir. Taşra ekonomisinde tarım ve hayvancılığın ağırlığına paralel olarak hayvan hırsızlıklarının öne çıktığı, çalınan malların dönemsel gayrimenkul rayiçleriyle karşılaştırılmasının ise ekonomik kayıpların hane bütçesindeki ağırlığını ortaya koyduğu görülmüştür. Öte yandan, şer‘î yargıda ispat şartlarının ağırlığı nedeniyle düşen cinsel suç davalarına rağmen mağdur kadınların mahkemeye başvuru ısrarı, toplumsal baskılara rağmen gösterilen adalet arama iradesini açıkça göstermektedir. Ayrıca mahalle ahalisinin imam ve muhtar öncülüğünde oluşturduğu yerel denetim mekanizmalarının, taşrada kamusal asayişin sağlanmasına katkıda bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, Osmanlı taşra yargısında şer‘î hükümler ile örfî uygulamaların, merkezî ve yerel aktörlerin etkileşimi içinde birlikte işlediğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
Proje kapsamında hazırlanmamıştır.
Etik Beyan
Bu çalışma birincil elden tarihî arşiv belgelerine (şer‘iyye sicilleri) dayandığından etik kurul izni ve katılımcı onayı gerektirmemektedir.
Crime and Punishment in the 19th-Century Ottoman Provincial Society: Security of Life, Property, and Chastity in Inegol in Light of Islamic Court Records
Öz
This study examines judicial cases in the district of İnegöl, one of the significant administrative and economic centres of the Ottoman provinces in the nineteenth century, within the framework of maqāṣid al-sharīʿa, which refers to the fundamental purposes of Islamic legal theory. The primary sources of the study are the individual İnegöl court registers preserved in the Meşihat Registers (MŞH.ŞSC.d.) collection of the Ottoman Archives of the Presidency of the Republic of Türkiye State Archives. The study employs document analysis; the entries in the court registers were transcribed and analysed, and offences against the protection of life, property, and chastity were examined in relation to fiqh norms, sultanic law codes, and local administrative practices. In this context, the legal nature of the cases recorded in the courts, the functioning of judicial mechanisms, and the roles of local actors in these processes were evaluated. The findings indicate that judicial processes in İnegöl were not limited to the imposition of punishment. Collective mechanisms such as qasāma and kafāla were employed, while diya and sulḥ were used to facilitate reconciliation between families. In parallel with the predominance of agriculture and livestock in the provincial economy, animal theft emerged as a prominent type of offence. Comparing stolen property with contemporary real estate values also provides a clearer indication of the significance of such economic losses for household budgets. Although certain sexual offences were dismissed due to the strict evidentiary requirements of Islamic jurisprudence, the persistent recourse of female plaintiffs to the court demonstrates an active pursuit of justice despite severe social pressures. In addition, local mechanisms of social control formed by neighbourhood residents under the leadership of imams and headmen contributed to the maintenance of public order. Taken together, these findings show that in the Ottoman provincial judicial system, sharīʿa-based rulings and customary practices operated together through the interaction of central and local actors.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
Proje kapsamında hazırlanmamıştır.
Etik Beyan
This study does not require ethics committee approval or informed consent, as it is based entirely on the analysis of primary historical archival documents (court registers).
Öz
Proje Numarası
Proje kapsamında hazırlanmamıştır.
Öz
Proje Numarası
Proje kapsamında hazırlanmamıştır.
