Meâl Literatürünün Gelişimi ve Türkiye Meâl Komisyonlarının Görevleri-Yetkileri

Öz

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde gerçekleştirilen “Kur’ân’ın Anlamını Meâllerde Aramak” başlıklı panelde Kur’ân meâlleri ele alındı. Panel, 20 Nisan 2026 tarihinde gerçekleştirildi. Akademik personelin ve üniversite genelinden öğrencilerin ilgiyle takip ettiği programa alan dışından birçok öğrenci ve akademisyen de dinleyici olarak iştirak etti. Ayrıca program 21 Nisan 2026 tarihinde Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde de aynı başlıkla düzenlendi. Burada da akademik personelin ve üniversite genelinden öğrencilerin yoğun katılımının olması konuya toplumsal ilgi ve merakın yüksek düzeyde olduğunu gösterdi. Akademik gelişim ve toplumsal katkı bakımından dikkat çeken bu ardışık iki program tefsir akademisinden iki saygın ismin sunumuyla gerçekleştirildi. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi ve Din İşleri Yüksek Kurulu Meâl Yazım Komisyonu üyesi olan Prof. Dr. Muhammet Abay meâllerin tarihi ve gelişimi, meâl literatürünün doğuşu gibi temel verileri aktardı. Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçeye tercümesi meselesine ve bu bağlamdaki literatüre kronolojik olarak yer vererek dikkat çeken tarihi kayıtlar aktardı. Ardından meâllerin Kur’ân’ın manasını taşıma noktasındaki imkân ve sınırlılıkları üzerinde durdu. Gerek dilin özelliklerine ve gerekse meâl yazarının kaygılarına temaslarda bulundu. Ayrıca meâllerde karşılaşılan sorunlara örnekler üzerinden dikkat çekti. Bu bağlamda aktardığı ayrıntılar meâller üzerinde dikkatle düşünülmesi gerektiğini gösterdi. Sayısının 500’e kadar ulaştığı düşünülen meâllerin giderek arttığına, meâllerin artık bir piyasa oluşturduğuna ve bazı çalışmaların ticarî kaygılarla ortaya konulmaya başlandığına yönelik bilgileri aktarıp değerlendirmelerini temellendirerek konuşmasını tamamladı. Din İşleri Yüksek Kurulu Üyesi, Meâlleri İnceleme Komisyonu-Kur’ân ve Sünnet Komisyonu Başkanı ve Meâl Yazım Komisyonu Başkanı olan Prof. Dr. Ömer Kara ise konuşmasında meâllerin yapısal özelliklerine, meâl yazımının imkânına, Kur’ân’ın i‘câzı ve îcâzı ile meâl arasındaki ilişkiye ve meâllerin esasen küsurlu ve kusurlu bir mahiyet arz ettiğine değindi. Ayrıca konu bağlamında Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Meâlleri İnceleme Komisyonu’nun görev ve işlevi ile Meâl Yazım Komisyonu’nun görev ve faaliyetleri hakkında dikkat çekici bilgiler aktardı. Kara’nın paneldeki ifadelerine göre “Meâl nedir, ne değildir?”, “Tercümeden farkı nedir?”, “Meâllerde Kur’ân’ın anlamı nasıl aranır?” sorularına verilecek cevaplar, bir Müslümanın meâlden faydalanma imkânlarını ortaya koymaktadır. Kara, konunun akademik düzeyde ele alınacağını belirterek bu sorulara ayrıntılı biçimde yer verdi. Anlatımını ise işin arka planından hareketle şekillendirdi. Panelistlerin tespitlerinin konu edildiği buradaki çalışmada değerlendirmeler bütüncül bir şekilde aktarılmaktadır. Söz konusu anlatılar özelde tefsir akademisinin, genelde Türkiye meâl okurlarının ve araştırmacılarının ilgisine sunulmaktadır. Panelistlerin tespit ve değerlendirmeleri Meâlleri İnceleme Komisyonu’ndaki tecrübelerine ve meâl yazım projesindeki yoğun mesailerine dayandığı için konuyla ilgili veriler kendilerine isnat edilmektedir. Dolayısıyla diğer akademik araştırmalarla mukayese edilmeksizin doğrudan panelistlerin kendi anlatılarına dayanan bu çalışma deskriptif yöntemle ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Meâl
• Kur’ân
• Diyânet İşleri Başkanlığı
• Din İşleri Yüksek Kurulu

The Development of Translation Literature and the Duties and Authorities of Türkiye Translation Commissions

Öz

A panel discussion entitled “Seeking the Meaning of the Qur’ān in Translations” was held at the Faculty of Theology, Burdur Mehmet Akif Ersoy University, during which translations of the Qur’ān were discussed. The panel took place on 20 April 2026. The event, which was followed with great interest by academic staff and students from across the university, was also attended by numerous students and academics from outside the field as members of the audience. Furthermore, a panel with the same title was organised on 21 April 2026 at the Faculty of Theology at Süleyman Demirel University. The high turnout of academic staff and students from across the university at this event also demonstrated the high level of public interest and curiosity regarding the subject. These two consecutive programmes, which were notable for their contribution to both academic development and society, were delivered by two distinguished figures from the field of Qur’ānic exegesis. Prof. Dr. Muhammet Abay, a faculty member at Marmara University’s Faculty of Theology and a member of the Translation Commission of the High Council of Religious Affairs, presented fundamental information on the history and development of translations, as well as the origins of translation literature. He highlighted historical records by chronologically addressing the issue of translating the Holy Qur’ān into Turkish and the related literature. He then focused on the capabilities and limitations of translations in conveying the meaning of the Qur’ān. He touched upon both the characteristics of the language and the concerns of the translators. He also drew attention to the problems encountered in these translations by providing examples. The details he shared in this context demonstrated the need for careful consideration of these translations. He concluded his speech by sharing and evaluating information indicating that the number of translations -estimated to have reached 500- is steadily increasing, that translations have now formed a market of their own, and that some works are beginning to be produced with commercial motives. Member of the High Council of Religious Affairs, Commission for the Review of Translations -Prof. Dr. Ömer Kara, who serves as Chair of the Qur’ān and Sunnah Commission and Chair of the Translation Drafting Commission, addressed the structural characteristics of translations, the feasibility of translation, the relationship between the Qur’ān’s i‘jaz and îcaz and translations, and the fact that translations are, by their very nature, imperfect and flawed. He also provided noteworthy insights regarding the duties and functions of the Translation Review Commission -affiliated with the Presidency of Religious Affairs- as well as the duties and activities of the Translation Drafting Commission. According to Ömer Kara’s remarks during the panel, the answers to questions such as “What is a translation, and what is it not?”, “How does it differ from a literal translation?”, and “How is the meaning of the Qur’ān sought in translations?” reveal the opportunities available to a Muslim to benefit from a translation. Ömer Kara noted that the topic would be addressed at an academic level and provided detailed answers to these questions. He structured his presentation by drawing on the background of the work. In this study, which focuses on the panelists’ observations, the evaluations are presented in a comprehensive manner. These discussions are presented specifically to the exegesis academic community and, more broadly, to Turkish readers of translations and researchers. Since the panelists’ findings and evaluations are based on their experiences within the Translation Review Commission and their intensive work on the translation project, the data related to the subject is attributed to them. Consequently, this study -which relies directly on the panelists’ own accounts without comparison to other academic research- is presented using a descriptive methodology.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir
• Translation
• Qur’ān
• Presidency of Religious Affairs
• High Board of Religious Affairs

Kaynakça

1. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. "Kur'ân'ın Anlamı ve Meâl Çalışmaları Ele Alındı". (Erişim: 01.05.2026). https://www.mehmetakif.edu.tr/content/13053/1/makude-kuranin-anlami-ve-meal-calismalari-ele-alindi.
2. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. "Kur'ân'ın Anlamını Meâllerde Aramak". (Erişim: 01.05.2026). https://www.mehmetakif.edu.tr/content/13018/1/kurnin-anlamini-mellerde-aramak.
3. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal ve Kültürel Etkinlikler Daire Başkanlığı. "Kur'ân'ın Anlamını Meâllerde Aramak". (Erişim: 01.05.2026). https://sksdb.sdu.edu.tr/tr/haber/kurnin-anlamini-meallerde-aramak-58796h.html.
4. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. "Kur'ân'ın Anlamını Meâllerde Aramak Konferansı Fakültemizde Gerçekleştirildi". (Erişim: 01.05.2026). https://ilahiyat.sdu.edu.tr/tr/haber/kuranin-anlamini-mellerde-aramak-konferansi-fakultemizde-gerceklestirildi-58754h.html. https://www.mehmetakif.edu.tr/content/13053/1/makude-kuranin-anlami-ve-meal-calismalari-ele-alindi.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu. "Kur'ân ve Sünnet Komisyonu". (Erişim: 01.05.2026). https://kurul.diyanet.gov.tr/tr/kurul/ihtisas-komisyonu/kuran-ve-sunnet/89d5e5b7-79d2-417b-9b98-ae5800f0fa36.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu. "Diyanet İşleri Başkanlığının Kur'ân Meâllerini İnceleme". (Erişim: 01.05.2026). https://kurul.diyanet.gov.tr/tr/duyuru/diyanet-isleri-baskanliginin-kuran-meallerini-inceleme/0198f0a2-45eb-7f9c-b744-32e43ac07beb#:~:text=Komisyon%202020%E2%80%932024%20aras%C4%B1nda%2057%20meal%20incelemi%C5%9F%2C%20bunlar%C4%B1n%2017'sinde%20toplatma%20gerek%C3%A7esi%20bulmu%C5%9F
7. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. "Mehmet Âkif Ersoy'un Mısır'a Gidişinin ve Kur'ân Tercümesiyle Meşguliyetinin 100. Yılı Anısına Çok Yönlü Bir Panel Düzenlendi". (Erişim: 01.05.2026). https://www.mehmetakif.edu.tr/tr/content/12677/1/makude-mehmet-kif-ersoyun-misira-gidisinin-ve-kuran-tercumesiyle-mesguliyetinin-100-yili-anisina-cok-yonlu-bir-panel-duzenlendi.
8. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Mehmet Âkif Araştırma ve Uygulama Merkezi. "Faaliyet Detayı". (Erişim: 01.05.2026). https://mae.mehmetakif.edu.tr/faaliyet-detay.php?id=79.