Zamakhshari's Views on the Infallibility of Prophets: The Cases of Prophet Adam and Prophet Abraham

Öz

Schools of thought within the Islamic tradition generally assume that prophets are infallible (maʿṣūm). However, there is no consensus regarding the precise scope of this ʿismah. Despite their differences, these schools commonly define ʿismah as the state of being protected from sin and error. Although prophets possess the capacity to commit sin, ʿismah is understood as a divinely granted faculty that enables them to abstain from wrongdoing. The schools largely agree that God does not intervene in such a way as to nullify or suspend the prophets’ moral responsibility and free will for an extended period of time.In this sense, ʿismah—meaning the divine preservation of prophets from any acts or words that would tarnish their integrity or diminish their status—is viewed as a manifestation of God’s grace and as a form of divine oversight over them. Within the broader Islamic intellectual tradition, this notion of prophetic sinlessness is shared, to varying degrees, by all theological schools, though important disagreements remain.For instance, the Shiʿa extend the principle of ʿismah to the Imams, while the Muʿtazilites restrict it exclusively to prophets, denying its applicability to ordinary human beings. According to the Muʿtazilite view, God continually watches over His prophets through ʿismah, thereby keeping them free from sin and error. As a member of the Muʿtazilite school, al-Zamakhsharī elaborates on the nature of ʿismah in his Qurʾanic exegesis, the al-Kashshāf, in line with the principles of his theological school.The present study confines itself to an examination of his interpretation of ʿismah with reference to the examples of Adam and Abraham in al-Kashshāf. The research follows a textual-analytical and partially comparative methodology.

Anahtar Kelimeler

• Theology
• Mu‘tazila
• Zemahsharî
• İsmah
• Innocence

Proje Numarası

yok

Hz. Adem ve Hz. İbrahim Örnekliğinde: Zemahşerî’nin Peygamberin Masumiyetine İlişkin Görüşleri

Öz

İslam geleneğine mensup ekoller, peygamberin masum olduğunu varsayarlar. Fakat ismetin neleri kapsadığı konusunda aralarında bir görüş birliği yoktur. Farklılıklara rağmen, ekoller ismeti, peygamberlerin hata ve günahtan masum olmaları şeklinde tanımlar. Peygamberlerin günah işleme güçleri olmasına rağmen günahlardan uzak kalma melekeleri olarak görülen ismet, “peygamberlerin günahlardan uzak durmaları için Allah tarafından sorumluluklarını devre dışı tutacak kadar iradelerini işlevsiz kılacak uzun süreli bir müdahalede bulunulmaması gerektiği” konusunda uzlaşı halindedirler. “Peygamberlerin gerek sözlerinde gerekse fiillerinde kendilerini lekeleyecek ve kıymetten düşürecek hatalardan korunmuş olmaları” anlamına gelen ismet, Allah’ın peygamberlerine bir lütfu olup, onların bir nevi kontrol altında tutulması gerektiği şeklinde değerlendirilir. İslam kültür geleneğinde; peygamberlerin günahsızlığını ifade eden bu değerlendirmeler, belirli oranda bütün ekoller tarafından paylaşılmıştır, fakat ihtilafların bulunduğunu da bilmek icap eder. Şia bunu imamlara da teşmil ederken Mu‘tezile, ismeti peygamberlere has bir sıfat olarak kabul eder. Bu niteliğin, diğer insanlar için söz konusu olamayacağını düşünür. Onlar ismet sayesinde Allah’ın peygamberleri sürekli kontrol altında tuttuğunu, böylece de onları hata ve günahlardan beri kıldığını düşünürler. Zemahşerî de Mu‘tezile ekolün bir üyesi olarak, peygambere nispet ettiği ismeti, diğer eserlerinde olduğu gibi Kur’an tefsirinde de detaylandırır. İlgili ayetleri ekolün görüşleri ile bağlantılı bir biçimde yorumlar. Araştırmamız onun ismet sıfatına ilişkin görüşlerini Hz. Âdem ve Hz. İbrahim örneği özelinde Keşşaf tefsirine referansla ortaya koymak ile sınırlıdır. Çalışmamız metin analizi ve kısmen karşılaştırmalı metot izlenerektir.

Anahtar Kelimeler

• Kelam
• Mu‘tezile
• Zemahşerî
• İsmet
• Masumiyyet

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

Çalışmam etik beyan gerektirmez

Kaynakça

1. Abdulcebbâr, el-H. K. (1996). Şerhu’l-Usuli’l-Hamse thk. Abdulkerîm Osman. Mektebetü Vahbe.
2. Abdulhamid, İ. (1968). Akîdetu’l-İsmeti fi’l-İslâm. Mecelletü Külliyeti’d-dirâsati’l-İslâmiyyeti, 2, 49-56.
3. Akçay, M. (2011). Kelam Literatüründe Peygamber Zelleleri. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(24), 1-33.
4. Bakkal, A. (2020). Hz. Peygamber’in Düşmanlarından Korunması. Diyanet İlmi Dergisi, 56, 493-522.
5. Bayram, A. (2008). Kur’ân-ı Kerîm’e Göre Peygamberlerin İsmeti [Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
6. Baysal, S. (2022). Zemahşerî: El-Keşşâf adlı Tefsiri Yanında Arap Dili ve Edebiyatına Dair Çalışmaları ile Tanınan Çok Yönlü Mu‘tezile e Âlimi. İçinde Bilgeler ve Bilginler Cumhuriyetin 100. Yılında 100 Türk Büyüğü Y. Haz. Vahit Türk (C. 1). Kültür ve Turizim Bakanlığı.
7. Buhari, M. b İ. (1987). el-Câmiʿu’s-Sahîh Thk. Mustafa Dîb el-Bugâ. Dâr İbn Kesîr.
8. Bulut, M. (1991). Ehli Sünnet ve Şia’da İsmet İnancı. Risale Yayınları.

9. Çınar, B. (2021). Kelam’da Salah–Aslah Tartışmaları. Mevzu–Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 195-229.
10. Çınar, B. (2022). Mu‘tezile e’de Peygamberin Masumiyeti Teorisi. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 137-167.
11. Çınar, B. (2023). Nübüvvet Bahisleri. Fecr Yayınları.
12. Çınar, M. (2011). Peygamberi Diğer İnsanlardan Ayıran Üç Özellik: Vahiy, Mucize ve İsmet. Din Eğitimi Araştırma Dergisi, 21, 95-127.
13. Demireşik, Ö. F. (2003). İtab Ayetleri Işığında Hz. Peygamber’in Dindeki Yeri ve İsmeti [Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
14. el-Bağdâdî, A. (2002). Usûli’d-dîn thk. Ahmed Şemsu’d-din. Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
15. es-Sâbûnî, N. (1979). Mâturidiyye Akâidî çev. Bekir Topaloğlu. Diyanet İsleri Başkanlığ Yayınları.
16. Fûrek, E. B. İ. (1987). Mücerradu Makâlâti’ş-Şeyh Ebî’l-Hasan el-Eş’arî thk. Daniel Gimaret. Dâru’l-Maşrık.
17. İbn Bâbeveyh, E.-K. (1978). Risȃletu’l-İ‘tikȃdȃti’l-İmȃmiyye çev. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara Üniversitesi Basımevi.
18. İbn Hazm, E. M. A. b A. İ. (2017). el-Fasl Dinler ve Mezhepler Tarihi çev. Halil İbrahim Bulut 3 Cilt. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
19. Krasinqi, V. B. (2020). Zemahşerî Tefsirinde Peygamberlerin İsmetine Bakış. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, 4(3), 419-457.
20. Matûrîdî, E. M. (2020). Te’vîlâtu’l-Kur’ân ed. Yunus Şevki Yavuz 18 Cilt. Ensar Yayınları.
21. Özdemir, A. (2018). Fahreddi̇n Râzî’de Peygamberleri̇n İsmeti̇ Meselesi̇. Electronic Turkish Studies, 13(9), 195-212.
22. Şahin, B. (2017). Tefsir literatürü çerçevesinde peygamberlerin İsmeti–Dâll, Vizr Kelimeleri ve Na’ce meselesi bağlamında [Yüksek Lisans Tezi]. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Şahin, N. (2006). Peygamberlik ve İsmet sıfatı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
24. Türcan, G. (2003). Peygamberlerin İsmeti Meselesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11, 91-123.
25. Ünverdi, V. (2015). Mu‘tezile e’de Peygamberlerin İsmeti. Dinbilimleri Dergisi, 15(1), 71-111.
26. Zemahşerî, E.-K. (2016). El- Keşşaf. Çev. Muhammed Coşkun vd. (1-6). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
27. Zemahşerî, E.-K. h. (1987). Esâsu’l-Belâğa. Thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. Dâru’l-Me’arif.