Mantar, Mekân ve Ekolojik Bilgi: Dioscorides’in De Materia Medica’sında Antik Doğa Bilgisinin Coğrafyası

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 1 , 53 - 61 , 30.04.2026

Bekir Derinöz

https://doi.org/10.30708/mantar.1906446

https://izlik.org/JA73PP74FB

Öz

Bu çalışma Dioscorides’in mantar bilgisini kültürel coğrafya pespektifiyle incelemekte, antik mantar bilgisinin peyzajı konusunda literatürdeki boşluğu doldurarak özgün bir okuma sunmaktadır. Çalışmanın amacı Dioscorides’in mantar bilgisinin mekânsal ve ekolojik boyutlarını ortaya koymak ve bu bilginin oluştuğu coğrafyayı anlamaktır. Bu bağlamda çalışma antik çağda mantarlarla ilgili bilgilerin hangi çevresel göstergelere ve mekânsal özelliklere dayandırıldığı ile mekânsal anlamda nasıl üretildiği soruları üzerine kurgulanmıştır. Araştırmada nitel içerik analizi yöntemi kullanılmış, elde edilen veriler kültürel coğrafya perspektifiyle bütüncül olarak çözümlenmiş ve antik coğrafi peyzajın nasıl okunabileceği üzerinde durulmuştur. Çalışmada Dioscorides’in De Materia Medica adlı eserinin Osbaldeston ve Wood tarafından hazırlanan versiyonu dikkate alınmıştır. Araştırmanın sonuçları Dioscorides’in mantar bilgisinin sadece biyolojik bir veri seti olmadığını, mantarların belirli coğrafi bölgelerle eşleştirildiğini ve bir risk peyzajı oluşturduklarını göstermektedir. Dioscorides’in mantar bilgisinin eserin geneline yayılmış olan ekolojik bir bilgi ağını oluşturduğu görülmektedir. Mantarların mekânsal dağılımı, bedensel etkileri, çevresel özellikleri, tehlikeli yönleri ve mantar zehirlenmelerine karşı müdahale önlemleri holistik açıdan incelendiğinde antik mantar bilgisinin antik çağ coğrafyasında nasıl inşa edildiği anlaşılmaktadır. Araştırma, antik mantar bilgisinin günlük hayat pratiklerindeki yerini ve nasıl kullanıldığını göstermesi bakımından da disiplinlerarası bir çalışma alanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mantar , Dioscorides , De Materia Medica , Kültürel Coğrafya , Ekolojik Bilgi

Etik Beyan

Bu çalışma etik izin gerektirmemektedir. Çalışmanın hazırlanması ve yazım sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur. Yararlanılan tüm kaynaklar usulüne uygun biçimde metin içinde ve kaynakçada gösterilmiştir.

Mushrooms, Space and Ecological Knowledge: The Geography of Ancient Natural Science in Dioscorides’s De Materia Medica

https://izlik.org/JA73PP74FB

Öz

This study examines Dioscorides’s knowledge of mushrooms from a cultural geography perspective, filling a gap in the literature on the landscape of ancient mushroom knowledge and offering an original reading. The aim of the study is to reveal the spatial and ecological dimensions of Dioscorides's knowledge of mushrooms and to understand the geography in which this knowledge was formed. In this context, the study is structured around the questions of which environmental indicators and spatial characteristics were the basis of knowledge about mushrooms in antiquity, and how it was produced spatially. The research employs qualitative content analysis, and the data obtained are analyzed holistically from a cultural geography perspective, focusing on how the ancient geographical landscape can be read. The study considers the version of Dioscorides’s work, De Materia Medica, prepared by Osbaldeston and Wood. The results of the research show that Dioscorides’s knowledge of mushrooms is not merely a biological dataset, but that mushrooms are associated with specific geographical regions and form a risk landscape. It is observed that Dioscorides’s knowledge of mushrooms constitutes an ecological knowledge network that extends throughout the work. A holistic examination of the spatial distribution of mushrooms, their physical effects, environmental characteristics, hazards, and intervention measures against mushroom poisoning reveals how ancient mushroom knowledge was constructed in the geography of antiquity. The research also offers an interdisciplinary field of study by demonstrating the place and use of ancient mushroom knowledge in daily life practices.

Anahtar Kelimeler

Mushroom , Dioscorides , De Materia Medica , Cultural Geography , Ecological Knowledge

Etik Beyan

This study does not require ethical permission. The preparation and writing process of this study adhered to the principles of scientific research and publication ethics. All sources used are properly cited in the text and bibliography.

Kaynakça

• Berkes, F. (2018). Sacred Ecology (4th ed.). London, Routledge Press, 364p.
• Blanchette, R. A., Compton, B. D., Turner, N. J., and Gilbertson, R. L. (1992). Nineteenth century shaman grave guardians are carved Fomitopsis officinalis sporophores. Mycologia, 84(1), 119–124.
• Eadie, M. J. (2004). The antiepileptic materia medica of Pedanius Dioscorides. Journal of Clinical Neuroscience, 11(7), 697–701.
• Gezici, S., Kocum, D., Yayla, F., and Şekeroğlu, N. (2022). Investigation of anticancer, antiproliferative and apoptotic cell death effects of Clinopodium serpyllifolium subsp. serpyllifolium in lung and brain glioma cell lines. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 25(5), 974–985.
• Hsieh, H. F., and Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288.
• Livingstone, D. N. (2003). Putting Science in its Place: Geographies of Scientific Knowledge. University of Chicago Press. Chicago, USA, 234p.
• Mayring, P. (2000). Qualitative content analysis. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research, 1(2).
• Osbaldeston, T. A., and Wood, R. P. A. (2000). Dioscorides’s De Materia Medica: The Herbal of Dioscorides the Greek. Ibidis Press. Johannesburg. 954 p.
• Scarborough, J. (2018). Pharmacology in the early Roman Empire: Dioscorides and his multicultural gleanings. In P. T. Keyser and J. Scarborough (Eds.), The Oxford handbook of science and medicine in the classical world (pp. 519–542). Oxford University Press, Oxford, UK.
• Secord, J. A. (2004). Knowledge in transit. Isis. 95(4), 654–672.
• Sesli, E., Asan, A. ve Selçuk, F. (edlr.) Abacı Günyar, Ö., Akata, I., Akgül, H., Aktaş, S., Alkan, S., Allı, H., Aydoğdu, H., Berikten, D., Demirel, K., Demirel, R., Doğan, H.H., Erdoğdu, M., Ergül, C.C., Eroğlu, G., Giray, G., Halikî Uztan, A., Kabaktepe, Ş., Kadaifçiler, D., Kalyoncu, F., Karaltı, İ., Kaşık, G., Kaya, A., Keleş, A., Kırbağ, S., Kıvanç, M., Ocak, İ., Ökten, S., Özkale, E., Öztürk, C., Sevindik, M., Şen, B., Şen, İ., Türkekul, İ., Ulukapı, M., Uzun, Ya., Uzun, Yu.,Yoltaş, A. (2020). Türkiye Mantarları Listesi. İstanbul: Ali Nihat Gökyiğit Vakfı Yayınları. 1177 sayfa.
• URL-1. (2026). Mushroom Guide. Link: https://www.wildfooduk.com/. Accessed on: 5 January 2026.
• URL-2. (2026). Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens. Link: https://powo.science.kew.org/. Accessed on: 11 January 2026.