-

Öz

Geomorphotourism is showing improvement in the World an in Turkey in recently also interests to morphological structure and development, kind of tourism of focused of conservation-usage. Geomorphosite of concept emerging also in regard of geomorphotourism and morphological elements provides to use with features of scientific, visual, cultural an economic values in geomorphotourism. Geomorphotourism inrests in coast areas where diffent and many features of geomorphology. In coastal areas, cliff, lagoon, spit etc. can be geomorphosite according to morphological elements. Geomorphosites can be economic contribution and added alternative value in the coastal area. Geomorphosites will be applications in coastal area also important of usage of coast. Geomorphosites will be important according to focused on the use of coastal protection problems will occur to reduce coastal and onshore work to create a sustainable coastal management. Coasts of Black Sea of Kocaeli are evaluation of two interacting domain. This area provide many of elements of coastal geomorphology, 52 km coastline and cliffs, lagoon, beach elements will be geomorphosites. The management of made of plan of exploit to studies of usage and policies of coastal geomorphology of coast for usage of geomorphotourism improved. In this study evaluation with geographical perspective, coastal geomorphology examined, features and potential of geomorphotourism determined in study area according to identify effected of usage of coasts

Anahtar Kelimeler

• Geomorphotourism, coastal geomorphology, usage of coast, geomorphosite, coasts of black sea, Kocaeli

KOCAELİ İLİ KARADENİZ KIYILARININ JEOMORFOTURİZM ÖZELLİKLERİ VE KIYI KULLANIMINA ETKİSİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Dünyada ve Türkiye’de son yıllarda gelişme gösteren jeomorfoturizm, yerşekillerinin morfolojik yapısı ve gelişimiyle ilgilenen koruma-kullanma odaklı turizm alanıdır. Bu bakımdan jeomorfosit kavramı ortaya çıkmakta ve yerşekillerinin bilimsel, görsel, kültürel ve ekonomik değerini ele alarak jeomorfoturizm de kullanılmasını sağlamaktadır. Jeomorfoturizmin ilgilendiği alanlardan biri de farklı jeomorfolojik özellikleri barındıran kıyı alanlarıdır. Kıyı alanlarındaki falez, lagün, kıyı oku vb. morfolojik unsurlar özelliklerine göre jeomorfosit olabilmekte, kıyı alanına turizmde alternatif değer katabilmekte ve ekonomik katkı sağlayabilmektedir. Kıyı alanlarında yapılacak jeomorfosit uygulamaları aynı zamanda kıyı kullanımı içinde önemlidir. Kıyının alternatif ve koruma odaklı kullanılmasını ele alan jeomorfositler, meydana gelecek kıyı sorunlarını azaltması ve kıyıda sürdürülebilir bir kıyı yönetimi çalışması oluşturması açısından önemli bir alan olmaktadır. Bu iki etkileşim alanın değerlendirilebileceği yerlerden biri de Kocaeli ilinin Karadeniz kıyılarıdır. Birçok kıyı jeomorfolojisi elemanını barındıran, 52 km. sahil şeridine sahip alanda falezler, lagün, plajlar gibi jeomorfosit olabilecek unsurlar bulunmaktadır. Bu bakımdan inceleme alanında jeomorfoturizm amaçlı kullanımın geliştirilmesi için kıyı kullanımı çalışmalarından faydalanılmalı ve bu doğrultuda kıyı jeomorfolojisi ilkeleri ön plana alınarak yönetim planları yapılması gerekmektedir. Bu çalışmada inceleme alanındaki kıyı jeomorfolojisi incelenmiş, jeomorfoturizm özellikleri ve potansiyeli belirlenmiş ve bu doğrultuda kıyı kullanımına etkisi tespit edilerek coğrafi bakış açısıyla değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Jeomorfoturizm, kıyı jeomorfolojisi, kıyı kullanımı, jeomorfosit, Karadeniz Kıyıları, Kocaeli

Kaynakça

1. Akbulut, G., Ünsal, Ö., (2012). “Levent Vadisi’ nin (Malatya) Jeopark ve Jeoturizm Potansiyeli” 1. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, Erzurum
2. Akyarlı, A., Yüksel, Y., Çevik, E., Yalçıner, A., Güler, I. (2003). “Kıyı Bölgesi Yönetimi ve Sorunları”, Türkiye Mühendislik Haberleri, Sayı 420, İstanbul.
3. Akyol, N., Sesli, F.A. (2006). “Kıyı Alanlarında Kamu Yararı ve Kullanım İlişkileri”, Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları VI. Ulusal Konferansı, Türkiye Kıyıları 06 Bildiriler Kitabı, Cilt 1, s. 13-22, 7-11 Kasım 2006, Muğla Üniversitesi, Muğla.
4. Ardel, A. (1967-1968). “Türkiye Kıyılarının Teşekkül ve Takamülüne Toplu Bir Bakış”, Türk Coğrafya Dergisi Sayı 24-25, s. 1-6, İstanbul.
5. Arı, Y. (2014). “Türkiye’nin ilk Jeoparkı Türkiye’de Doğa Koruma ile İlgili Bize Neler Söyler?”, Coğrafyacılar Derneği, 2014 Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı, (özet bildiriler) s.999, Muğla.
6. Aşan, N. (2004). “Kıyı Yapıları, Kıyıların Kullanılması ve Planlaması” Türkiye Kıyı ve Deniz Alanları V. Ulusal Konferansı, Türkiye Kıyıları 04 Bildiriler Kitabı, 4-7 Mayıs 2004, 268- 274, Adana.
7. Aydın, M. (2014). “Bursa İli Jeomorfoturizm Özellikleri”, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul.
8. Aytaç, A. (2010). “Kerpe-Karasu Arasındaki Karadeniz Kıyılarının Kıyı Jeomorfolojisi”, İstanbul Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul.

9. Behniafar, A., Sepehr, A., Mansoori, M. (2013). “Geomorphotourism Of Kalat Mountain: İnvestigating The Correlation Between Springs And Geologic Formations”, Geography and Environmental Planning Journal, Vol: 48, No: 4 Winter, pp. 21-25.
10. Cicin-Saina, B., Belfiore, S. (2005). "Linking marine protected areas to integrated Coastal and ocean management: A review of theory and Practice", Ocean & Coastal Management 48, 847– 868.
11. Coratza P., Regolını-Bissig G., (2009). “Methods for mapping geomorphosites”. Geomorphosites, Pfeil, München, pp 89– 103
12. Dal, N., Baysan, S. (2007). “Kuşadası’nda Kıyı Kullanımı ve Turizmin Mekansal Etkileri Konusunda Yerel Halkın Tutumları”, Ege Coğrafya Dergisi, Sayı 16, S. 69-85, İzmir.
13. Davidson-Arnott, R. (2010). “Introduction to Coastal Processes And Geomorphology”, University Press Cambridge. United Kingdom.
14. Derinöz, B. (2014). “Muğla’da Potansiyel Bir Jeoturizm Alanı: Uyku Vadisi (Milas)”, Coğrafyacılar Derneği, 2014 Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı, (özet bildiriler) s.943, Muğla.
15. Dingwall, P., Weıghell, T., Badman, T. (2005). “Geological World Haritage”, A Global Framework Protected Area Programme IUCN.
16. Doğaner, S. (1998). “Türkiye Kıyı Kullanımında Turizm Olgusu”, Türk Coğrafya Dergisi, Sayı 33 s. 25-52, İstanbul.
17. Ekinci, D. (2010). “The Noticeable Geomorphosites of Turkey”, (Selected Paper), International Journal of Arts and Sciences, 3(15): 303-321.
18. Ekinci, D., Doğaner, S. (2012). “Jeomorfoturizm Açısından Simav (Yeniköy) Peribacaları”, III. Ulusal Jeomorfoloji Sempozyumu, Bildiriler Kitabı, s.395-410. Hatay.
19. Erginal A.E., Kıyak N.G., Ekinci Y.L., Demirci A., Ertek T.A., Öztura E., (2012). “Karadeniz’de Geç Pleistosen’Deki Son Iki Interglasyalin Kıyıdaki Kanıtları: Şile Eolinitleri ve Kokunitleri “, Ulusal Jeomorfoloji Sempozyumu Bildiriler Kitabı s.27-27. Hatay.
20. Erinç, S. (1954). “Karadeniz ve Çevresinin Morfolojik Tekamülü ve Pleistosendeki İklim Tahavvülleri Arasındaki Münasebetler”, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, Cilt 3, Sayı:5-6, s.46-91, İstanbul.
21. Erinç, S. (2001). “Jeomorfoloji II”, (Güncelleştirenler; Ahmet ERTEK, Cem GÜNEYSU) Der yayınları 3.Basım, İstanbul.
22. Erol, O. (1997). “Türkiye’deki Kıyı Kullanımı Sorunlarına Jeomorfolojik Yaklaşım”, Ankara Üniv. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Türkiye Coğrafya Dergisi, Sayı 6, S. 93- 122, Ankara.
23. Ertek, T. A. (1992). “Kuzeybatı Anadolu Kıyılarında Jeomorfolojik Araştırmalar (Şile-Kefken)”, Türk Coğrafya Dergisi, Sayı 27, s.139-153, İstanbul.
24. Ertek, T. A. (1995). “Kocaeli Yarımadasının Kuzeydoğu Kesiminin Jeomorfolojisi”, Çantay Kitabevi, İstanbul.
25. Feuıllet, T., Sourp, E. (2010). “Geomorphological Heritage of the Pyrenees National Park (France): Assessment, Clustering, and Promotion of Geomorphosites”, Geoheritage, DOI 10.1007/s12371-010-0020-y
26. Gary, A., Klee A. (1999). “The Coastal Environment: Toward Integrated Coastal and Marine Sanctuary Development”, Prentice Hall, pp. 2, New Jersey.
27. Gümüş, E. (2008). “Yeni Bir Doğa Koruma Kavramı: UNESCO Jeoparklar Çerçevesinde Çamlıdere (Ankara) Fosil Ormanı Fizibilite Çalışması”, On Dokuz Mayıs Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Samsun.
28. Gürsay, M. S. (2014). “Kızılcahamam – Çamlıdere Jeoparkı'nda Jeoturizm ve Sürdürülebilirlik”, Atılım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
29. İnandık, H. (1959). “Türkiye Kıyılarına Genel Bakış”, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, Sayı 9, s. 50-72, İstanbul.
30. Karameşe, B. (2014). “Kapadokya Jeopark Önerisinin Yerel Halk Açısından Değerlendirilmesi” Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir
31. Karameşe, B., Arı, Y. (2014). “Yerel Sürdürülebilirlik ve Jeoparklar: Kapadokya Örneği”, Coğrafyacılar Derneği, 2014 Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı, (özet bildiriler) s.945, Muğla.
32. Keever, P.J. (2009). “The Global Network in National Geoparks”, The East Asia Geopark Vision:2009 East Asia Geopark Conference (27 April-4 May 2009) Taipei,Taiwan.
33. Koçan, N. (2011). “Jeoturizm Planlaması ve Peyzaj Mimarlığı Açısından Bir Değerlendirme: Kızılcahamam-Çamlıdere Jeoparkı”, Ege Üniv. Ziraat Fakültesi Dergisi, Sayı 48(1), s.47-53.
34. Kurt, S., Ekinci., (2013). “The Geomorphotourism Features of The North Coast of Gulf of Erdek”, 3rd International Geography Symposium - GEOMED 2013, s. 450-460.
35. May, V. (2008). “Integrating The Geomorphological Environment, Cultural Heritage, Tourism And Coastal Hazards in Practice”, Geogr. Fis. Dinam. Quat. 31, pp. 187-194,
36. Meriç, E., Yanko, V., Avşar, N., Nazik, A., Koral, H., (1995). “Kuvaterner Döneminde Akdeniz ile Marmara Denizi Arasındaki Deniz Bağlantıları”, İzmit Körfezi’nin Kuvaterner İstifi, Editör Engin MERİÇ, S. 285-293, Kocaeli.
37. Meriç, E. (1995). “İstanbul Boğazı Öncesinde Marmara DeniziKaradeniz Bağlantısının, İzmit Körfezi-Sapanca Gölü- Sakarya Vadisi Boyunca Gerçekleştiğin Ön Bulguları”, İzmit Körfezi’nin Kuvaterner İstifi, Editör E. MERİÇ, S. 295-301, Kocaeli.
38. Oprea-Gancevıvı, D., Cheaı, G. (2012). “The Evaluation of the Geomorphological Touristic Potential of Mountainous Areas, Case Study: The Rarau Massif”, Forum Geografic, Volume XI, Issue 2, pp. 235-245.
39. Önalan, K. (2013). “İzmir ve Yakın Çevresinin Jeosit-Kültürel Jeosit ve Jeolojik Miras Alanları”, TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013, s. 747, 752, İzmir.
40. Reynard E, Panızza M. (2005). “Geomorphosites: definition, assessment and mapping. An introduction”. Géomorphol Relief Processus Environnement 3:177–180
41. Semenderoğlu, A. (1995). Kıyı Alanlarının Ekolojik Turizm ve Rekreasyon Planlaması, Alaçatı-Ovacık (Çeşme) Kıyı Alanı Örneği”. Ekoloji ve Çevre Derg. Çevre Vak. Yay. org. İzmir.
42. Semenderoğlu, A. (1998). “Kıyı Alanları İçin Sürdürülebilir Turizm ve Rekreasyon Modelleri”. Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları II. Ulusal Konferansı (22-25 Eylül, 1998). 321-332, Ankara.
43. Suludere, Y., Yedek, Ö., Yücel, O., Mülazımoğlu, N., Kazancı, N. (2014). “Türkiye‟nin İlk Jeokoruma Ve Jeoturizm Uygulaması Kızılcahamam-Çamlıdere Jeoparkı”, Coğrafyacılar Derneği, 2014 Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı, (özet bildiriler) s.998, Muğla.
44. Turoğlu, H. (2000). “Doğal Ortam Analizi ve Düzenleme-Planlama Çalışmaları” İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Dergisi, Sayı 8, s. 201-212, İstanbul.
45. Uzun, A. (1995). “Gelincikburnu ve Yakın Çevresindeki Jeomorfolojik Şekillerin Turizm Açısından Önemi (Ayancık–Sinop)”. Gazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, No. 4 (195-202), Ankara.