Endokrin Bozucu Kimyasallar: Nonilfenol ve Bisfenol A
Öz
Teknoloji ve bilimin ilerlemesi, insan hayatını önemli ölçüde kolaylaştırmış ancak çeşitli olumsuzlukları da beraberinde getirmiştir. Çevrede mevcut olan kimyasallar canlılığı olumsuz yönde etkilemektedir. Bu maddeler gıda katkı maddeleri, kozmetik ve ilaç sanayide kullanılan kimyasallar, pestisitler, herbisitler, sigara dumanı ve alkoller gibi bileşiklerdir. Kirleticilerin canlıların sağlığı üzerindeki olası olumsuz etkileri giderek artmakta özellikle de canlıların endokrin sistemini etkilemektedir. Endokrin çevre bozucu kimyasalların başında çoğu endüstride kullanılan nonilfenol (NF) ve bisfenol A (BFA) gibi bileşikler yer almaktadır. Genelde parçalanabilir olan bu maddeler arıtma tesislerinde uzaklaştırılabilmelerine rağmen, indirgenmiş konsantrasyonlarda atık sularla nehir ve çaylara (akarsulara) verilmektedir. Bu şekilde de biyolojik döngüye katılarak biyokütle tarafından depolanmaktadır. Ksenoöstrojenik olarak adlandırılan bu kimyasallar, endüstride ve evlerdeki çeşitli kullanımları yanında, deterjan, sabun ve temizlik maddelerinin ana bileşeni olarak da büyük önem taşımaktadır. Bu kimyasalların çoğu veya bunların parçalanma ürünleri mutajenik, östrojenik, toksik veya karsinojenik olabilmektedir. Ayrıca üreme ve gelişmede görev yapan östrojen, progesteron, androjen ve diğer hormonların metabolik faaliyetlerini, hormon reseptör bölgelerine bağlanarak hormon gibi davranarak veya doğal hormonun spesifik reseptör bölgesine bağlanmasını engelleyerek anti-hormonal etki gösterebildiğinden, endişelerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu nedenle NF ve BFA’nın olası dolaylı veya direkt etkilerinin moleküler düzeyde incelenmesi önem arz etmekte ve önemli araştırma konuları arasında olduğu öngörülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Urriola-Muñoz, P., Li, X., Maretzky, T., McIlwain, D.R., Mak, T.W., Reyes, J.G., Blobel, C.P., Moreno, D. 2017. The Xenoestrogens Biphenol-A and Nonylphenol differentially regulate metalloprotease-mediated shedding of EGFR ligands. J Cell Physiol. doi: 10.1002/jcp.26097.
- [2] Lagos-Cabre R, Moreno R.D. 2012. Contribution of environmental pollutants to male infertily: a working model of germ cell apoptosis induced by plasticizers. Biological research. 45(1):5-14.
- [3] Gao, Q. T., Wong, Y. S., Tam, N.F.Y. 2017. Antioxidant responses of different microalgal species to nonylphenol-induced oxidative stress. Journal of Applied Phycology. 29(3):1317-1329.
- [4] Warhurst, A.M. 1995. An Environmental Assessment of Alkylphenol Ethoxylates and Alkylphenols.
- [5] Sharma, V.K., Anquandah, G.A.K., Yngard, R.A., Kım, H., Fekete, J., Bouzek, K., Ray, A.K., Golovko, D. 2009. Nonylphenol, octylphenol, and bisphenol-A in the aquatic environment: A review on occurrence, fate, and treatment. Journal of Environmental Science and Health Part A. 44, 423–442. [6] Kawamura, Y., Ogawa, Y., Mutsuga, M. 2017. Migration of nonylphenol and plasticizers from polyvinyl chloride stretch film into food simulants, rapeseed oil, and foods. Food Sci Nutr. 5(3): 390–398.
- [7] Lyons, R., Van de Bittner. K., Morgan-Jones, S. 2014. Deposition patterns and transport mechanisms for the endocrine disruptor 4-nonylphenol across the Sierra Nevada Mountains, California. Environmental Pollution. 195:123-132.
- [8] İşcan, M., Togan, İ., Tabak, İ., Uğuz, C., Ergüven, A., Eroğlu, Y., Zengin, M., Aktaş, M., Zengin, B., 2001. Deniz ve Akarsulardaki Kirliliğin Karadeniz'deki Ekonomik Değeri Yüksek Balıkların Stok ve Üremesi Üzerine Olan Etkisinin Belirlenmesi. T. C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. TAGEM / HAYSÜD /98/12/02/00
- [9] Uğuz C, Togan I, Eroğlu Y, Tabak I, Zengin M, Işcan M. 2003. Alkylphenol concentrations in two rivers of Turkey. Environ Toxicol Pharm, 14, 87-88.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mühendislik
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Fahriye Zemheri
BARTIN ÜNİVERSİTESİ
Türkiye
Cevdet Uğuz
AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Mart 2018
Gönderilme Tarihi
11 Eylül 2017
Kabul Tarihi
23 Mart 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 30 Sayı: 1
Cited By
Günlük Yaşamda Kimyasal Madde Maruziyeti ve İnsan Sağlığına Etkileri
Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi
https://doi.org/10.29130/dubited.848711Evaluation of the Cytotoxic Effect of Bisphenol A and Its Analogs in MCF-7 and HSeC Cell Lines in vitro
Fabad Journal of Pharmaceutical Sciences
https://doi.org/10.55262/fabadeczacilik.1078759EVALUATION OF THE GENOTOXIC EFFECT OF NONYLPHENOL APPLIED IN DIFFERENT DOSES ON THE BONE MARROW
International Journal of Chemistry and Technology
https://doi.org/10.32571/ijct.1186924Does bisphenol A bioaccumulate on zebrafish? Determination of tissue bisphenol A level
Biomedical Chromatography
https://doi.org/10.1002/bmc.5285Anne Sütünden Bebeğe Geçen Kimyasal ve Toksik Maddeler
Sağlık Akademisi Kastamonu
https://doi.org/10.25279/sak.980872Comparative study of styrenated-phenol and nonylphenol as accelerators in solvent-free epoxy primers
International Journal of Adhesion and Adhesives
https://doi.org/10.1016/j.ijadhadh.2024.103674