TÜRKİYE-AB GÖÇ MUTABAKATI ÜZERİNE TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ TARTIŞMALARINA DAİR BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışma, 2016 Türkiye-AB Göç Mutabakatı’nın Türkiye’deki iç siyasal tartışmalar bağlamında nasıl ele alındığını incelemektedir. Çalışmada, mutabakatın göçü ve göçmenleri dış politikada tavizler elde etmek amacıyla zorlayıcı göç mühendisliği (Coercive Engineered Migration) stratejisinin bir unsuru haline getirmesinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde nasıl çerçevelendirildiği ve tartışıldığı analiz edilmektedir. Yöntem olarak 2016-2024 yılları arasında TBMM Genel Kurul tutanakları ve milletvekilleri tarafından sunulan yazılı soru önergeleri üzerinde nitel içerik ve çerçeveleme analizi uygulanmıştır. Bulgular, göçün dış politikada bir baskı unsuru olarak kullanılmasının, göçmen hakları gibi insani bir meseleyi iç politik kutuplaşma ve siyasal uzlaşmazlığın bir parçası haline getirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye-AB Göç Mutabakatı
• zorlayıcı göç mühendisliği
• mülteciler
• Suriye Savaşı
• göç diplomasisi

AN ANALYSIS OF TURKISH GRAND NATIONAL ASSEMBLY DEBATES ON THE TURKEY-EU STATEMENT ON MIGRATION

Öz

This study explores how the 2016 Turkey-EU Statement on Migration has been discussed and contested within the framework of domestic political debates in Turkey. It examines the ways in which the agreement transformed migration and migrants into a component of a coercive engineered migration strategy, which was employed to extract concessions in foreign policy, and how this has been framed in debates within the Turkish Grand National Assembly. Methodologically, the study employs qualitative content and framing analysis of plenary proceedings and written parliamentary questions submitted by MPs between 2016 and 2024. The findings indicate that the instrumentalization of migration as a coercive tool in foreign policy has reframed a humanitarian issue, namely refugee rights, into a source of domestic political polarization and contention.

Anahtar Kelimeler

• Turkey-EU Statement on Migration
• coercive engineered migration
• refugees
• Syrian War
• migration diplomacy

Kaynakça

1. Aljazeera. 2019. “Erdogan: Safe Zones in Syria Will Allow Refugees to Return Home.” https://www.aljazeera.com/news/2019/1/28/erdogan-safe-zones-in-syria-will-allow-refugees-to-return-home.
2. Alpay, A. 2018. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 4630 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
3. Álvarez-Miranda, B., E. Brey. 2023. “Reframing Coercive Engineered Migration Theory: Ceuta and the Western Sahara.” Mediterranean Politics 30(2): 316–37. https://doi.org/10.1080/13629395.2023.2293417.
4. Anadolu Ajansı. 2023. “Türkiye'de 10 milyon Suriyeli sığınmacı olduğu iddiası.” https://www.aa.com.tr/tr/teyithatti/politika/turkiyede-10-milyon-suriyeli-siginmaci-oldugu-iddiasi-/1815962.
5. Aras, G., N. Ela. 2019. “A Game Changer in EU-Turkey Relations: The Opportunities and Pitfalls of Migration Policy.” The International Spectator 54(4): 47–61. https://doi.org/10.1080/03932729.2019.1670481.
6. Arslan, R. 2016. “Suriyelilere Vatandaşlık: AKP seçmeni ne diyor?” BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-36780544.
7. Avrupa Parlamentosu. 2019. 24 Ekim 2019 Tarihli “Türkiye’nin Suriye’nin Kuzeydoğusundaki Askeri Operasyonu” Hakkında Avrupa Parlamentosu Kararı (2019/2886(RSP)). Brüksel. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52019IP0049.
8. Başer, S. 2022. “The Most Insidious Weapon of the Changing World: Migration.” Bilge Strateji 13(24): 167–85. https://doi.org/10.35705/bs.1198447.

9. Bayır, T. 2016a. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 954 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
10. Bayır, T. 2016b. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 2844 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
11. Bayraktutan, U. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 2957 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
12. Bekaroğlu, M. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 6978 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
13. Çavuşoğlu, M. 2019. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 27. Dönem, 7. Birleşim, Cilt 20.
14. Doğan, S. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 3128 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
15. Durmaz, K. 2020. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 20499 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
16. Ekici, A. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 3099 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
17. Entman, R. M. 1993. “Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm.” Journal of Communication 43(4): 51–58.
18. Erdem, E. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 2381 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
19. Erdoğan, R. T. 2019. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 27. Dönem, 1. Birleşim, Cilt 17.
20. Esen, B., Ş. Gümüşçü. 2016. “Rising Competitive Authoritarianism in Turkey.” Third World Quarterly 37(9): 1581–1606. https://doi.org/10.1080/01436597.2015.1135732.
21. Euronews. 2019. “Cumhurbaşkanı Erdoğan: Olmadı kapıları açarız, AB düşünsün.” https://tr.euronews.com/2019/09/07/erdogan-belediyelerde-isten-cikarmalara-tepki-gosterdi.
22. Filipec, O. 2022. “Multilevel Analysis of the 2021 Poland-Belarus Border Crisis in the Context of Hybrid Threats.” Central European Journal of Politics 8(1): 1–18.
23. Franklin, M., P. Norton. 1993. Parliamentary Questions. Oxford: Clarendon Press.
24. Frelick, B., I. M. Kysel, J. Podkul. 2018. “The Impact of Externalization of Migration Controls on the Rights of Asylum Seekers and Other Migrants.” Journal on Migration and Human Security 4(4): 190–220.
25. Gök, L. 2018. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 4684 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
26. Greenhill, K. M. 2002. “Engineered Migration and the Use of Refugees as Political Weapons: A Case Study of the 1994 Cuban Balseros Crisis.” International Migration 40: 39–74. https://doi.org/10.1111/1468-2435.00205.
27. Greenhill, K. M. 2010a. Weapons of Mass Migration: Forced Displacement, Coercion, and Foreign Policy. Londra: Cornell University Press.
28. Greenhill, K. M. 2010b. “Weapons of Mass Migration: Forced Displacement as an Instrument of Coercion.” Strategic Insights 9(1).
29. Greenhill, K. M. 2016. “Migration as a Weapon in Theory and in Practice.” Military Review 96(3): 23–36.
30. Greenhill, K. M. 2016. “Open Arms Behind Barred Doors: Fear, Hypocrisy and Policy Schizophrenia in the European Migration Crisis.” European Law Journal 22(3): 317–32.
31. İçduygu, A., M. Nimer. 2020. “The Politics of Return: Exploring the Future of Syrian Refugees in Jordan, Lebanon and Turkey.” Third World Quarterly 41(3): 415–33.
32. İçduygu, A., A. Üstübici. 2014. “Negotiating Mobility, Debating Borders: Migration Diplomacy in Turkey-EU Relations.” New Border and Citizenship Politics. Editörler: Schwenken, H., S. Ruß-Sattar, 201–24. Londra: Palgrave Macmillan.
33. Kaya, A. 2020. “Migration as a Leverage Tool in International Relations: Turkey as a Case Study.” Uluslararası İlişkiler 17(68): 21–39. https://doi.org/10.33458/uidergisi.856870.
34. Kaya, H. 2020. The EU-Turkey Statement on Refugees: Assessing Its Impact on Fundamental Rights. Cheltenham: Edward Elgar.
35. Kirişci, K. 2007. “Turkey: A Country of Transition from Emigration to Immigration.” Mediterranean Politics 12(1): 91–97. https://doi.org/10.1080/13629390601136871.
36. Kuyucuoğlu, S. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 2500 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
37. Kürkçü, E. 2015a. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 895 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
38. Kürkçü, E. 2015b. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 245 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
39. Le Monde. 2024. “Spanish Enclave of Ceuta under Pressure from Moroccan Migrants Wishing to Reach Europe.” https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/09/20/spanish-enclave-of-ceuta-under-pressure-from-moroccan-migrants-wishing-to-reach-europe_6726760_124.html.
40. Marino, A., V. Hategekimana. 2025. “Framing Migration and Migrants Through Border Crises: The Case of Ceuta and Melilla.” Journal of Immigrant & Refugee Studies 23(3): 384–403. https://doi.org/10.1080/15562948.2025.2460615.
41. Morgül, K., O. Savaşkan, B. Mutlu. 2021. “İstanbul’da Suriyeli Sığınmacılara Yönelik Algı ve Tutumlar: Partizanlık, Yabancı Karşıtlığı, Tehdit Algıları ve Sosyal Temas.” İstanbul: Türkiye Sosyal, Ekonomik ve Siyasal Araştırmalar Vakfı (TÜSES).
42. Mudde, C. 2022. “Did the ‘Refugee Crisis’ Transform European Politics?” Rechtspopulismus in Deutschland. Editörler: Brinkmann, H. U., K. H. Reuband, 57–72. Wiesbaden: Springer VS. https://doi.org/10.1007/978-3-658-33787-2_3.
43. Muraszkiewicz, J., R. Piotrowicz. 2023. “State-Sponsored Human Trafficking in Belarus: The Weaponization of Migration and Exploitation.” Journal of Human Trafficking: 1–16.
44. Müftüler-Baç, M. 2021. “Externalization of Migration Governance, Turkey’s Migration Regime, and the Protection of the European Union’s External Borders.” Turkish Studies 23(2): 290–316. https://doi.org/10.1080/14683849.2021.1943661.
45. Myron, W. 1992. “Security, Stability, and International Migration.” International Security 17(3): 91–126.
46. Nas, Ç., Y. Özer. 2017. Turkey and EU Integration: Achievements or Obstacles. Londra ve New York: Routledge.
47. Özkan, Y. 2020. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 20174 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
48. Öztig, L. İ. 2021. “Refugee Flows, Foreign Policy, and Safe Haven Nexus in Turkey.” Third World Quarterly 43(3): 684–702.
49. Pew Research Center. 2016. “Number of Refugees to Europe Surges to Record 1.3 Million in 2015.” https://www.pewresearch.org/global-migration-and-demography/2016/08/02/number-of-refugees-to-europe-surges-to-record-1-3-million-in-2015/.
50. Russo, F. 2011. “The Constituency as a Focus of Representation: Studying the Italian Case through the Analysis of Parliamentary Questions.” The Journal of Legislative Studies 17(3): 290–301.
51. Saalfeld, T. 2011. “Parliamentary Questions as Instruments of Substantive Representation: Visible Minorities in the UK House of Commons, 2005–10.” The Journal of Legislative Studies 17(3): 271–89.
52. Sazak, M. N. 2018. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 27. Dönem, 34. Birleşim, Cilt 8.
53. Swan, E. 2023. “EU Migration Policy: Analyzing the Coercive Responses of Transit Countries Within the EU’s Framework of Externalization.” SSRN. https://ssrn.com/abstract=4541019.
54. Şar, E., N. O. Kuru. 2020. “İstanbul’da Suriyeli Sığınmacılara Yönelik Tutumlar.” İstanbul: İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü.
55. T.C. Dışişleri Bakanlığı. 2016. “18 Mart 2016 Tarihli Türkiye-AB Zirvesi Bildirisi.” https://www.ab.gov.tr/files/ab_iliskileri/18_mart_2016_turkiye_ab_zirvesi_bildirisi_.pdf.
56. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. 2025. İstatistikler. https://www.goc.gov.tr/istatistikler.
57. Tanal, M. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 2720 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
58. Temel, T. 2020. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 5605 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
59. Tezcan, B. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 2666 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
60. Thiollet, H. 2011. “Migration as Diplomacy: Labor Migrants, Refugees, and Arab Regional Politics in the Oil-Rich Countries.” International Labor and Working-Class History 79: 103–21. https://www.jstor.org/stable/41306911.
61. Tsourapas, G. 2019. “The Syrian Refugee Crisis and Foreign Policy Decision-Making in Jordan, Lebanon, and Turkey.” Journal of Global Security Studies 4(4): 464–81.
62. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi. 2018. 27. Dönem, 2. Yasama Yılı, 34. Birleşim, Cilt 8 (16 Aralık). Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi.
63. Üstündağ, A. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 3273 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
64. Van Munster, R., S. Sterkx. 2006. “Governing Mobility: The Externalization of European Migration Policy and the Boundaries of the European Union.” European Research Reloaded: Cooperation and Integration among Europeanized States. Editörler: Holzhacker, R., M. Haverland, 229–54. New York: Springer.
65. Vaughan-Williams, N. 2015. Europe’s Border Crisis: Biopolitical Security and Beyond. Oxford: Oxford University Press.
66. Vieten, U. M., S. Poynting. 2016. “Contemporary Far-Right Racist Populism in Europe.” Journal of Intercultural Studies 37(6): 533–40. https://doi.org/10.1080/07256868.2016.1235099.
67. Wodak, R. 2019. “The Trajectory of Far-Right Populism – A Discourse-Analytical Perspective.” The Far Right and the Environment: Politics, Discourse and Communication. Editör: Forchtner, B., 21–40. Londra: Routledge.
68. Yeliseyeu, A. 2023. “Belarus’s Coercive Engineered Migration Case of 2021–2022: Categorisation of State Media Narratives.” Migration Studies – Review of Polish Diaspora 3(189): 79–99.
69. Yılmaz, İ. 2019. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 27. Dönem, 3. Birleşim, Cilt 18.
70. Yüceer, C. 2016. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 4962 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.
71. Yüceer, C. 2019. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sunulan 18006 Numaralı Yazılı Soru Önergesi.