Araştırma Makalesi

Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları

Cilt: 17 Sayı: 2 25 Kasım 2023
PDF İndir
EN TR

Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları

Öz

Baetylos veya baitylos, kutsal sayılan veya ilahi kökenli olarak tapınılan kabaca şekillendirilmiş taşlara verilen genel isimdir. Bazı bilim insanları baetylosları kutsal yerlere dikilerek onurlandırılan taşlar olarak önerirken bazıları da dikilitaş, piramit, sütunları da baetylos olarak önerir. Sami kökenli beth-el tanrının evi kelimesinden türediği söylenen baetylos kavramı Antik Yunan ve Latin kaynaklarında gök yüzünden düşen, doğaüstü özellikler taşıyan, kendi iradesi olan, konuşabilen ve savaşta zafer getiren taşlar olarak geçmektedir. Antikçağ halkları tarafından kutsal görülen baetyloslara Delphi’deki omphalos, Pessinus’taki Kybele, Paphos’taki Aphrodite taşları ve Ephesos’taki Artemis Tapınağı’nda yer alan baetylos örnek gösterilebilir. Emesa’da yoğun tapınım gören güneş tanrısı El-Gabal’a ait olan baetylosun rahiplerinden biri, gelecekte Roma İmparatoru Elagabalus olarak bilinecek olan Varius Avitus Bassianus’tur. Bassianus MS 218’te imparator olduktan sonra baetylosu yanına alarak Antiokheia üzerinden Küçük Asya’ya gelmiş, Kilikia, Kappadokia, Galatia, Bithynia ve Thrakia eyaletlerinden geçerek Roma’ya ulaşmıştır. Görkemli bir törenle taşı Roma’ya getiren imparator, taşın muhafazası için Palatinus Tepesi’nde “Heliogabalium” adlı bir tapınak yaptırmıştır. Elagabalus, MS 218’den 222 yılına kadar süren kısa iktidarında Emesa güneş tanrısını Roma Pantheonuna dahil etmeye hatta onu Iupiter ile eş tutmaya çalışmış ancak hem halk hem de Senatus tarafından tepkiyle karşılanmıştır. MS 222 yılında tahttan indirilip öldürülmüş ve baetylos da Emesa’ya geri gönderilmiştir. Küçük Asya kentlerinden Anazarbos, Hierapolis-Kastabala, Iuliopolis, Prusias ad Hypium, Ephesos ve Hierapolis sikkeleri üzerinde Emesa Taşı’nın Roma’ya taşınması sahnesi görülmektedir. Kolybrassos kentinde ise Elagabalus dönemine ait bir sikkede süslü bir tapınak içerisinde baetylos görülmektedir. Çalışmada Kolybrassos sikkesinde görülen baetylosun o dönemki Emesa Taşı’nın Roma’ya götürülmesi ile bağlantılı olup olmadığı tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Antik Kaynaklar
  2. Aristoph. Aristophanes, Peace The Complete Greek Drama 2, Ed. W. J. Oates ve E. O’Neill (Jr.), New York, 1938.
  3. Cass.Dio. Cassius Dio, RhomaikaRoman History X: Books 71-80, Çev. Earnest Cary, Herbert B. Foster, Cambridge, 1927.
  4. Eutr. Eutropius, Breviarium Historiae Romanae Abridgement of Roman History, Çev. ve Rev. John Selby Watson, Londra, 1853.
  5. Hdn. Herodian. History of the Empire II.5-8, Çev. C. R. Whittaker, Cambridge, 1970.
  6. Herodian I.1-5, Kaynak: https://www.livius.org/sources/content/herodian-s-roman-history/ (Çevrimiçi: 1.8.2023).
  7. Hes. Hesiodos, Theogony The Homeric Hymns and Homerica, Çev. Hugh G. Evelyn-White, Theogony, Cambridge/Londra, 1914.
  8. SHA. Scriptores Historiae Augustae, Historia Augusta II.17 Antoninus Heliogabalus, 26. Aurelianus, Çev. David Magie, Rev. David Rohrbacher, Cambridge, 2022.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Nümizmatik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

30 Ekim 2023

Yayımlanma Tarihi

25 Kasım 2023

Gönderilme Tarihi

28 Eylül 2023

Kabul Tarihi

27 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 17 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Güzel-yıldırım, S. (2023). Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları. MASROP E-Dergi, 17(2), 14-32. https://izlik.org/JA52CR23GP
AMA
1.Güzel-yıldırım S. Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları. MASROP E-Dergi. 2023;17(2):14-32. https://izlik.org/JA52CR23GP
Chicago
Güzel-yıldırım, Sinem. 2023. “Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları”. MASROP E-Dergi 17 (2): 14-32. https://izlik.org/JA52CR23GP.
EndNote
Güzel-yıldırım S (01 Kasım 2023) Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları. MASROP E-Dergi 17 2 14–32.
IEEE
[1]S. Güzel-yıldırım, “Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları”, MASROP E-Dergi, c. 17, sy 2, ss. 14–32, Kas. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52CR23GP
ISNAD
Güzel-yıldırım, Sinem. “Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları”. MASROP E-Dergi 17/2 (01 Kasım 2023): 14-32. https://izlik.org/JA52CR23GP.
JAMA
1.Güzel-yıldırım S. Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları. MASROP E-Dergi. 2023;17:14–32.
MLA
Güzel-yıldırım, Sinem. “Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları”. MASROP E-Dergi, c. 17, sy 2, Kasım 2023, ss. 14-32, https://izlik.org/JA52CR23GP.
Vancouver
1.Sinem Güzel-yıldırım. Emesa’lı Güneş Tanrısı’nın Kutsal Taşı: Küçük Asya Sikkelerinde Emesa Baetylosları. MASROP E-Dergi [Internet]. 01 Kasım 2023;17(2):14-32. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52CR23GP

MASROP E-Dergi Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International ile lisanslanmıştır.   download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiQ2NfYnktbmNfaWNvbi5zdmcucG5nIiwicGF0aCI6ImI0ODQvMjM0Yy8zMzY4LzY5ZjhjOWRhOWRmODk1LjEwNjE2NDU2LnBuZyIsImV4cCI6MTc3NzkxNTg4Miwibm9uY2UiOiIzZWQ5MDliOWI1ZDVkODZlNDlkMzM0OTM3NmQ5NWRiMSJ9.P-N5lqy8zvhwOkAWhVfPJZvkuWBGMRbquYSvMHwkpto