Roma İmparatorluk Dönemi Doğu Lydia Stellerindeki Figürlerin Beden Dili Hareketlerinin Sosyo- Kültürel Anlamları

Öz

Doğu Lydia stelleri, mezar ve adak steli olarak kullanılmasının yanı sıra, aynı zamanda dönemin toplumsal yapısını, kültürel değerlerini ve sanatsal anlayışını yansıtan önemli görsel tanıklar olarak da karşımıza çıkar. Bu steller, bireyin kimliğini, toplumsal statüsünü ve aile ilişkilerini simgesel bir dille aktaran birer temsil aracı niteliği taşımaktadır. Figürlerin duruş biçimleri, el-kol, beden dili hareketleri yerel geleneklerle Roma etkilerinin harmanlandığı çok katmanlı kültürel yapıyı görünür kılmakta ve toplumun idealize edilmiş kimlik algılarını yansıtmaktadır. Stellerde tasvir edilen kadın ve erkek figürlerinin beden dili hareketleri, bireyin toplumsal konumu, ahlaki nitelikleri ve kültürel kimliğini ifade eden semboller olarak öne çıkar. Bu ikonografik ifadeler, yalnızca Doğu Lydia’ya özgü bir görsel dil oluşturmakla kalmaz; aynı zamanda Palmyra ve Pamphylia heykeltıraşlığı ile Zeugma ve Phrygia stelleri gibi farklı bölgelerle yapılan karşılaştırmalar sayesinde, ortak ikonografik kalıpların bölgesel çeşitlenmelerini de ortaya koyar. Bu çalışma Doğu Lydia, Phrygia, Zeugma stelleri ile Palmyra ve Pamphylia mezar heykeltıraşlığında yer alan kadın ve erkek figürlerinin duruşları ile el-kol hareketlerini ikonografik açıdan inceleyerek beden dilinin sosyal statü, toplumsal cinsiyet rolleri ve kültürel anlamlarını çözümlemeyi amaçlamaktadır. Doğu Lydia stellerindeki beden dili hareketleri, antik toplumların kimlik, hiyerarşi ve cinsiyet rollerini ifade etme biçimlerini anlamamız açısından önemli bir veri sunar. Söz konusu beden dili hareketleri, bireyin statüsünü ve kimliğini görünür kılar. Bu çalışma ile yapılan araştırmalar, ortak ikonografinin farklı bölgelerde yerelleştirilerek üretilen eserlerde anlam kazandığını göstermekle birlikte toplumların sosyal ve kültürel yapısına ilişkin daha geniş bir bakış açısı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doğu Lydia
• stel
• beden dili hareketleri
• toplumsal kimlik ve cinsiyet.

The Socio- Cultural Meanings of Body Language Gestures of Figures on the Stelae of Eastern Lydia during the Roman Imperial Period

Öz

Eastern Lydian stelai, in addition to being used as funerary and votive monuments, also emerge as significant visual testimonies reflecting the social structure, cultural values, and artistic sensibilities of their period. These stelai function as representational media that convey an individual’s identity, social status, and family relationships through a symbolic visual language. The figures’ postures, hand and arm positions, body language, and gestures make visible a multilayered cultural structure shaped by the synthesis of local traditions and Roman influences, while also reflecting the society’s idealized perceptions of identity. The body language gestures of the male and female figures depicted on the stelai stand out as symbols expressing an individual’s social position, moral qualities, and cultural identity. These iconographic expressions not only form a visual language specific to Eastern Lydia, but also, through comparisons with other regions such as Palmyrene and Pamphylian funerary sculpture, as well as the stelai of Zeugma and Phrygia reveal regional variations of shared iconographic patterns. This study aims to analyze iconographically the postures and hand–arm gestures of male and female figures represented on stelai from Eastern Lydia, Phrygia, and Zeugma, as well as in the funerary sculpture of Palmyra and Pamphylia, in order to interpret the social status, gender roles, and cultural meanings conveyed through body language. The body language gestures observed on Eastern Lydian stelai provide valuable data for understanding how ancient societies expressed identity, hierarchy, and gender roles. These gestures render an individual’s status and identity visible. The findings of this study demonstrate that shared iconographic traditions acquired meaning through localized reinterpretations in different regions, while also offering a broader perspective on the social and cultural structures of ancient communities.

Anahtar Kelimeler

• Eastern Lydia
• stele
• body language gestures
• social identity and gender.

Kaynakça

1. Arabi 2024 Arabi, A. E., Palmyra ve Anadolu Roma Dönemi Dini Heykeltıraşlığında Görülen Kıyafetler ve Objeler, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya, 2024.
2. Arcagök 2025 Arcagök, İ., Altıntaş Kökenli Mezar Stelleri, Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi, Bursa, 2025.
3. Atalay 1990 Atalay, E., “Doğu Grek Hellenistik Çağ Mezar Stellerinde Çocuk ve Hizmetçi Figürleri”, X. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, Ankara, 1990, 285- 292.
4. Bağdatlı 2023 Bağdatlı, F., Antik Dönem Mezar Stelleri, İstanbul, 2023.
5. Brilliant 1963 Brilliant, R., “Gesture and Rank in Roman Art: The Use of Gestures to Denote Status in Roman Sculpture and Coinage”, Memoirs of the Connecticut Academy of Arts & Sciences, New Haven, 1963.
6. Cremer 1991 Cremer, M., “Hellenistisch-Römische Grabstelen im nordwestlichen Kleinasien I: Mysien”, Asia Minor Studien, 4. 1, Bonn, 1991.
7. D’Ambra 2007 D’Ambra, E., Roman Women, Cambridge, 2007.
8. Davies 2017 Davies, G., “The Body Language of Palmyra and Roma”, T. Long ve A. H. Sorensen (Ed.), Positions and Professions in Palmyra, Denmark, 2017, 20- 35.

9. Dillon 2006 Dillon, S., Ancient Greek Portrait Sculpture: Contexts, Subjects, and Styles, Cambridge, 2006.
10. Durukan ve Has 2020 Durukan, A. ve Has, A. C., “Matronly and Grace Women of the Ancient Greek World: Pudicitia and Herculaneum Type Women”, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 9.1, 2020, 172- 180.
11. Elsner 1995 Elsner, J., Art and the Roman Viewer: The Transformation of Art from the Pagan World to Christianity, Cambridge, 1995.
12. Ercenk 1992 Ercenk, G., “Pamphylia Bölgesi Eski Yol Sistemi”, Belleten, 56 (216), 1992, 361- 370.
13. Eule 2001 Eule, C. J., Hellenistische Bürgerinnen aus Kleinasien: Weibliche Gewandstatuen in ihrem antiken Kontext, İstanbul, 2001.
14. Fejfer 2008 Fejfer, J., Roman Portraits in Context, Berlin, 2008.
15. Fuchs 1969 Fuchs, W., Die Skulptur der Griechen, Aufnahmen von Max Hirmer, München: Hirmer Verlag, 1969.
16. Hanfmann ve Polatkan 1960 Hanfmann, G. M. A. ve Polatkan, K. Z., “Three Sculptures from Sardis in the Museum”, Anatolia, 4, 1960, 55- 65.
17. Heyn 2010 Heyn, M. K., Gesture and Identity in the Funerary Art of Palmyra, 2010, 45- 47.
18. Heyn 2016 Heyn, M. K., “Status and Stasis. Looking at Women in the Palmyrene Tomb”, A. Kropp & R. Raja (Ed.), The World of Palmyra, Denmark, 2016, 194- 205.
19. Karagöz 1984 Karagöz, Ş., Anadolu’dan Mezar Stelleri: Arkaik- Greko Pers–Hellenistik- Roma Bizans Çağları, İstanbul, 1984.
20. Krag ve Raja 2016 Krag, S. ve Raja, R., “Representations of Women and Children in Palmyrene Funerary Loculus Reliefs”, Zeitschrift für Orient-Archäologie, 2016, 134- 178.
21. Küçükcan 2019 Küçükcan, M., Akmonia Antik Kenti Mezar Stelleri ve Bomoslar, Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak, 2019.
22. Lewerentz 1993 Lewerentz, A., Stehende Männliche Gewandstatuen im Hellenismus, Hamburg, 1993.
23. Linfert 1976 Linfert, A., Kunstzentren Hellenistischer Zeit: Studien an weiblichen Gewandfiguren, Wiesbaden, 1976.
24. Özcan 2014 Özcan, F., “Isparta Müzesi’nden Yerel Stilde Bazı Roma Dönemi Mezar Stelleri”, SDU Faculty of Art and Sciences Journal of Social Sciences, 32, 2014, 143- 154.
25. Öztunç 2025 Öztunç, H. Y., Pamphylia Heykeltıraşlığı ve Suriye ile Karşılıklı Etkileşimi, Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, 2025.
26. Parlasca 1969-1970 Parlasca, K., “A New Grave Relief from Syria”, Brooklyn Museum Annual, 11, 1969- 1970, 169- 185.
27. Pinkwart 1973 Pinkwart, D., “Weibliche Gewandstatuen aus Magnesia”, AntPl, 12, 1973, 149- 160.
28. Pfuhl ve Möbius 1977 Pfuhl, E. ve Möbius, H., Die Ostgriechischen Grabreliefs I, Mainz am Rhein, 1977, 318- 322.
29. Richter 1965 Richter, G. M. A., The Portraits of Greeks, Cilt 2, Londra, 1965.
30. Roosevelt 2009 Roosevelt, C. H., The Archaeology of Lydia: From Gyges to Alexander, Cambridge, 2009.
31. Stewart 2008 Stewart, A., Classical Greece and the Birth of Western Art, Cambridge, 2008.
32. Şahin 2000 Şahin, M., Miletopolis Kökenli Figürlü Mezar Stelleri ve Adak Levhaları, Ankara, 2000.
33. Taştemür, Küçükcan ve Dinç 2025 Taştemür, E., Küçükcan, M. ve Dinç, M., “A Group of Phrygian Grave Steles From the Roman Period in the Usak Museum”, Anadolu Araştırmaları, 32, 2025, 224- 253.
34. Tepebaş ve Canlı 2020 Tepebaş, U. ve Canlı, H., “Mersin Müzesi’nden Hellenistik Dönem’e Ait Bir Mezar Steli”, Seleucia Olba Excavation Series, 10, 2020, 185- 200.
35. Vorster 2007 Vorster, C., “Greek Origins: The Herculaneum Women in the Pre-world”, J. D. Denehner (Ed.), The Herculaneum Women, 2007.
36. Yaman 2013 Yaman, H., Zeugma Mezar Stelleri, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara, 2013.
37. Yaylalı 1979 Yaylalı, A., Hellenistik Devir İzmir Mezar Stelleri, Doçentlik Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum, 1979.
38. Zanker 1988 Zanker, P., The Power of Images in the Age of Augustus, Ann Arbor, 1988.
39. Zanker 1993 Zanker, P., “The Hellenistic Grave Stelai from Smyrna”, Identity and Self-Image in the Polis”. Eds. A.W. Bulloch, Images and Ideologies. Self-definition in the Hellenistic World. Berkeley, 212-230.
40. Elektronik Kaynaklar
41. Uzantı 1: https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1889-1012-6
42. Uzantı 2: https://www.album online.com/detail/en/NTdjMzFhMA/ palmyrenisch-undatiert-grabrelief-eines-priesters-beim-totenmahl-oberer-teil-kalkstein-alb600299