Derleme

Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış

Cilt: 20 21 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış

Öz

Bu derleme çalışması, zooarkeolojik araştırmalarda önemli bir yer tutan küçük ruminantların (Ovis aries ve Capra hircus) analiz ve yorumlanmasına yönelik temel metodolojik yaklaşımları ve güncel perspektifleri ele almaktadır. Yakın Doğu merkezli evcilleştirme sürecinin en erken ve belirleyici taksonları arasında yer alan koyun ve keçi, Neolitik Dönem’den itibaren insan toplumlarının ekonomik ve sosyo-kültürel sistemlerinde merkezi bir rol üstlenmiştir. Zooarkeolojik veriler, bu türlerin yalnızca birincil bir et kaynağı olarak değil, aynı zamanda süt ve yapağı/kıl gibi sekonder ürünlerin sömürüsü aracılığıyla da sosyoekonomik yapının temel bileşenlerinden biri olduğunu kanıtlamaktadır. Dolayısıyla, faunal topluluklardaki koyun ve keçi kalıntılarının taksonomik düzeyde doğru tanımlanması ve yorumlanması, geçmiş toplumların üretim stratejileri, sürü yönetimi pratikleri ve çevresel adaptasyon süreçlerinin rekonstrüksiyonu açısından kritik bir önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmada, küçük ruminant kalıntılarının zooarkeolojik değerlendirmesinde başvurulan temel analitik yöntemler bütüncül bir yaklaşımla irdelenmektedir. Taksonomik teşhis süreci, mandibula, dental morfoloji ve postkranial iskelet elemanlarının morfolojik ve osteometrik özellikleri bağlamında detaylandırılırken, yaş ve cinsiyet profillerinin demografik analizler yoluyla sürü yönetimi stratejilerine dair nasıl modellenebileceği tartışılmaktadır. Bunun yanı sıra, evcilleştirme sürecinin arkeolojik kayıtlarda bıraktığı morfolojik değişimler değerlendirilmekte ve son olarak izotop analizleri ile antik DNA (aDNA) gibi yenilikçi biyomoleküler yöntemlerin küçük ruminant araştırmalarına sunduğu analitik katkılar vurgulanmaktadır. Geleneksel osteolojik yöntemler ile modern biyomoleküler yaklaşımların bütünleşmiş kullanımının geçmiş toplumların hayvancılık pratiklerinin çok disiplinli bir perspektifle ve çok daha yüksek bir çözünürlükte anlaşılmasına olanak tanıdığı ortaya konmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alberto, F. J., Boyer, F., Orozco-terWengel, P., Streeter, I., Servin, B., de Villemereuil, P., Benjelloun, B., Librado, P., Biscarini, F., Colli, L., Barbato, M., Zamani, W., Alberti, A., Engelen, S., Stella, A., Joost, S., Ajmone-Marsan, P., Negrini, R., Orlando, L., Rezaei, H. R., Pompanon, F., (2018). Convergent genomic signatures of domestication in sheep and goats. Nature communications, 9(1), 813. DOI: 10.1038/s41467-018-03206-y
  2. Arbuckle, B. S., Kansa, S. W., Kansa, E., Orton, D., Çakırlar, C., Gourichon, L., Atici, L., Galik, A., Marciniak, A., Mulville, J., Buitenhuis, H., Carruthers, D., De Cupere, B., Demirergi, A., Frame, S., Helmer, D., Martin, L., Peters, J., Pöllath, N., Pawłowska, K., Russell, N., Twiss, K., Würtenberger, D. (2014). Data sharing reveals complexity in the westward spread of domestic animals across Neolithic Turkey. PLoS ONE, 9(6), 14.
  3. Boessneck, J. (1969). Osteological differences between sheep (Ovis aries Linné) and goat (Capra hircus Linné). D. R. Brothwell ve E. Higgs (Ed.), Science in Archaeology, Londra, Thames and Hudson. 331-358.
  4. Boessneck, J., Müller, H.H., Teichert, M. (1964). Osteologische Unterscheidungsmerkmale zwischen Schaf (Ovis aries Linne) und Ziege (Capra hircus Linne). Kuhn-Archil' 78, 1-29.
  5. Buckley, M., Kansa, S. W., Howard, S., Campbell, S., Thomas-Oates, J., Collins, M., (2010). Distinguishing between archaeological sheep and goat bones using a single collagen peptide. Journal of Archaeological Science 37/1, 13-20. DOI: 10.1016/j.jas.2009.08.020.
  6. Chenery, C., Müldner, G., Evans, J., Eckardt, H., Lewis, M. (2010). Strontium and stable isotope evidence for diet and mobility in Roman Gloucester, UK. Journal of archaeological Science, 37(1), 150-163.
  7. Chessa, B., Pereira, F., Arnaud, F., Amorim, A., Goyache, F., Mainland, I., Kao, R. R., Pemberton, J. M., Beraldi, D., Stear, M. J., Alberti, A., Pittau, M., Iannuzzi, L., Banabazi, M. H., Kazwala, R. R., Zhang, Y. P., Arranz, J. J., Ali, B. A., Wang, Z., Uzun, M., Palmarini, M. (2009). Revealing the history of sheep domestication using retrovirus integrations. Science 324/5926, 532-536. DOI: 10.1126/science.1170587
  8. Daly, K. P., Maisano Delser, P., Mullin, V., Scheu, A., Mattiangeli, V. (2018). Ancient goat genomes reveal mosaic domestication in the Fertile Crescent. Science 361/6397, 85-88. DOI: 10.1126/science.aas9411

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Antropoloji (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

21 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

24 Mart 2026

Kabul Tarihi

20 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 20

Kaynak Göster

APA
Erbil, M. (2026). Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış. MASROP E-Dergi, 20. https://izlik.org/JA77UR95NJ
AMA
1.Erbil M. Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış. MASROP E-Dergi. 2026;20. https://izlik.org/JA77UR95NJ
Chicago
Erbil, Meltem. 2026. “Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış”. MASROP E-Dergi 20 (Ağustos). https://izlik.org/JA77UR95NJ.
EndNote
Erbil M (01 Ağustos 2026) Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış. MASROP E-Dergi 20
IEEE
[1]M. Erbil, “Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış”, MASROP E-Dergi, c. 20, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77UR95NJ
ISNAD
Erbil, Meltem. “Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış”. MASROP E-Dergi 20 (01 Ağustos 2026). https://izlik.org/JA77UR95NJ.
JAMA
1.Erbil M. Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış. MASROP E-Dergi. 2026;20. Available at https://izlik.org/JA77UR95NJ.
MLA
Erbil, Meltem. “Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış”. MASROP E-Dergi, c. 20, Ağustos 2026, https://izlik.org/JA77UR95NJ.
Vancouver
1.Meltem Erbil. Zooarkeolojide Küçük Ruminantların (Ovis/Capra) Analizi ve Yorumlanmasına Genel Bir Bakış. MASROP E-Dergi [Internet]. 01 Ağustos 2026;20. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77UR95NJ

MASROP E-Dergi Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International ile lisanslanmıştır.   download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiQ2NfYnktbmNfaWNvbi5zdmcucG5nIiwicGF0aCI6ImI0ODQvMjM0Yy8zMzY4LzY5ZjhjOWRhOWRmODk1LjEwNjE2NDU2LnBuZyIsImV4cCI6MTc3NzkxNTg4Miwibm9uY2UiOiIzZWQ5MDliOWI1ZDVkODZlNDlkMzM0OTM3NmQ5NWRiMSJ9.P-N5lqy8zvhwOkAWhVfPJZvkuWBGMRbquYSvMHwkpto