When Did Agrıcultural Educatıon Start in Türkiye and Why was the First School Closed?

Öz

Agricultural education in Turkey emerged during the Ottoman modernization efforts of the Tanzimat period, marking the institutionalization of traditional farming knowledge. A key milestone was the establishment of the Ziraat Talimhanesi, considered a pioneer in Ottoman vocational-technical education. The school aimed to meet the Basma Factory’s cotton demand using local resources and to teach American cotton cultivation through practical training. Located on a 4,000-decare estate in Yeşilköy, formed by merging state and private lands, the institution initially functioned as a hands-on course, providing theoretical and applied instruction in cotton cultivation, animal husbandry, agricultural construction, and plant-animal pathology. Instruction was delivered by foreign experts and trained local agronomists, with students representing diverse regions and ethnic groups. The curriculum was later expanded following European agricultural institute models to foster advanced knowledge and skills. Nevertheless, Istanbul’s unsuitable climate and soils, financial limitations, administrative conflicts, and expert-local authority disagreements impeded the school’s sustainability. Consequently, historical sources cite 1846, 1847, and 1848 as the inception of agricultural education in Turkey. Using the Ziraat Talimhanesi as a case study, this research elucidates the early challenges and limitations faced in the establishment of modern agricultural education in the Ottoman Empire.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural Training School
• Ayamama Farm
• Cotton Agriculture
• Dr. James Bolton Davis
• History of Agricultural Education
• Ottoman Empire
• Vocational and Technical Education

Türkiye’de Tarım Eğitimi ne Zaman Başladı ve İlk Açılan Okul niçin Kapandı?

Öz

Türkiye’de tarım eğitimi, Osmanlı’nın Tanzimat dönemi modernleşme girişimleri kapsamında başlamış ve kuşaktan kuşağa aktarılan tarımsal bilginin kurumsallaştırılması sürecini ifade etmektedir. Bu süreçte ilk adım, Osmanlı’daki mesleki-teknik eğitimin öncüsü olarak kabul edilen Ziraat Talimhanesi’nin kurulmasıdır. Okulun temel amacı, Basma Fabrikası için gerekli pamuk üretimini yerli kaynaklarla sağlamak ve Amerikan pamuğu yetiştiriciliğini uygulamalı olarak öğretmektir. Talimhane, Yeşilköy’de 4.000 dekar devlet ve özel arazinin birleştirilmesiyle oluşturulan çiftlikte faaliyet göstermiştir. Başlangıçta pratik kurs niteliğinde olan okul, pamuk üretim teknikleri, hayvancılık, tarımsal inşaat ve bitki-hayvan hastalıkları alanlarında teorik ve uygulamalı eğitim sunmuştur. Eğitim, yabancı uzmanlar ve yerli ziraatçılar tarafından yürütülmüş, öğrenciler farklı bölgelerden seçilerek çeşitli etnik grupları temsil etmiştir. Program, ilerleyen dönemde Avrupa yüksek ziraat enstitüleri örnek alınarak genişletilmiş ve yüksek düzeyde tarımsal bilgi kazandırmayı hedeflemiştir. Ancak İstanbul’un iklim ve toprak koşullarının yetersizliği, mali kısıtlamalar, idari çatışmalar ve uzmanlar ile yerel yetkililer arasındaki anlaşmazlıklar, okulun sürdürülebilirliğini engellemiş, bu nedenle tarım eğitiminin başlangıcıyla ilgili 1846, 1847 ve 1848 yılları öne çıkmıştır. Çalışma, Ziraat Talimhanesi üzerinden Osmanlı’da modern tarım eğitimine geçişin zorluklarını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ayamama Çiftliği
• Dr. James Bolton Davis
• Mesleki ve Teknik Eğitim
• Osmanlı Devleti
• Pamuk Tarımı
• Ziraat Talimhanesi
• Tarım Eğitimi Tarihi

Kaynakça

1. Akgöz, G. (2023). The “Turkish Manchester” factories in nineteenth-century Istanbul in the shadow of war and empire. Studies in Global Social History, 52(4), 33–68.
2. Akpınar, M. (2013). Bir Tanzimat bürokratının portresi: Krikor Ağaton (1823–1868). Tarih İncelemeleri Dergisi, 28(2), 329–354.
3. Ankara Üniversitesi. (2026). Tarihçe. Ankara Üniversitesi. https://www.ankara.edu.tr/kurumsal/yonetim/history (Erişim: 15 Mart 2026)
4. Anonim. (1938). Türk ziraat tarihine bir bakış. Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi Yayını.
5. Anonim (2012). Roots and recall. https://www.rootsandrecall.com/files/2012/09/davis-plantation.pdf (Erişim tarihi: 12 Ocak 2024).
6. Anonim (2024). Avcılar’ın tarihi. https://avcilar.gov.tr/tarihi (Erişim tarihi: 7 Temmuz 2024).
7. Arslan, N. (2020). Zirai eğitim ve öğretimin 172. Yılında mesleğimizin dünü, bugünü ve yarını. https://www.researchgate.net/publication/341443936
8. Aslanmirza, Ö. (2021). 19. Yüzyılda Osmanlı arşiv belgeleri ışığında Ayamama Çiftliği üzerine notlar. İçinde Uluslararası Avcılar Kent ve Tarih Sempozyumu Bildiriler Kitabı (ss. 297–304).

9. Ata, B. (2003). Mülkiyeli bir eğitim bilimci: İhsan Sungu. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(2), 233–243. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/256457
10. Aydemir, M. (1982). Pamuk ıslahı, yetiştirme tekniği ve lif özellikleri (Yayın No. 33). Nazilli Pamuk Araştırma Enstitüsü.
11. Ayışığı, M. (2020). Balkan Savaşları sırasında kolera ile mücadele. Türk Dünyası Araştırmaları, 126(248), 49–64.
12. Calhoun, R. Y. (2012). Seeds of destruction: The globalization of cotton as a result of the American Civil War (Doctoral dissertation, Kansas State University). https://core.ac.uk/download/pdf/10652841.pdf
13. Cevat, R. (2016). Türklerde ziraat kültürü (Haz. N. H. Polat). Ötüken Neşriyat.
14. Ceylan, O. (2022). Yeşilköy Tohum Islah ve Deneme İstasyonu (1926–1986). Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/yesilkoy-tohum-islah-ve-deneme-istasyonu-yesilkoy-zirai-arastirma-enstitusu-1926-1986/
15. Conn, C. C. (1973). John Porter Brown, father of Turkish-American relations, an Ohioan at the sublime porte, 1832–1872 (Doctoral dissertation, Ohio State University). OhioLINK Electronic Theses and Dissertations Center. http://rave.ohiolink.edu/etdc/view?acc_num=osu1486741228238742
16. Çelik, S. (2017a). Spreading the seeds of prosperity: Dr. James Bolton Davis’ model farm in Constantinople (1847–1851). In Plants and Food in Transit: The Circulation of Botanical and Agricultural Knowledge Between the British and French Empires. Maison française d’Oxford.
17. Çelik, S. (2017b). Scarcity and misery at the time of “abundance beyond imagination”: Climate change, famines and empire-building in Ottoman Anatolia (c. 1800–1850). European University Institute.
18. Çeşme, V. (2011). Halkalı Ziraat Mektebi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi).
19. Çeşme, V. (2014). Osmanlı’da ziraati modernleştirme sürecinde Halkalı Ziraat Mektebi (1892–1928). Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 15(2), 39–80.
20. Çiftçi, C. Y. (2012). Ülkemizde ilk Tarım Haftası kutlamaları ve Başak Balosu. Tarım ve Mühendislik, (10), 10–16.
21. Damlıbağ, F. (2011). Batı Anadolu’da ihracat için pamuk üretimi (1860–1870). Sosyal Siyaset Konferansları, (60), 433–471.
22. Daniel, R. L. (1964). American influences in the Near East before 1861. American Quarterly, 16(1), 72–84.
23. Engin, V. (2008). Rumeli Demiryolları. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 35, 235–237.
24. Ergin, O. N. (1977). Türk maarif tarihi (Cilt 1–2). Eser Kültür Yayınları.
25. Göçmengil, G., & Gülmez, F. (2021). John Lawrence Smith’in Osmanlı İmparatorluğu’ndaki mineraloji, maden ve jeokimya araştırmalarına katkıları. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 22(2), 219–239.
26. Gökmen, B. (2016). Osmanlı'da ziraat. Yeditepe Yayınevi.
27. Güran, T. (2006). 19. Yüzyıl Osmanlı tarımı. Eren Yayınları.
28. İnalcık, H. (2009). Devlet-i Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar I. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. İyice, S. (1993). Baruthane. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 5, 95.
30. Kadıoğlu, S. (2005). Osmanlı döneminde Türkiye’de ziraat okulları üzerine notlar ve Tedrisat-ı Ziraiye Nizamnâmesi. Kutadgubilig, (8), 239–257.
31. Kadıoğlu, S. (2017). Osmanlı döneminde Türkiye’de ziraat okulları üzerine notlar. http://www.bilimtarihi.org/pdfs/ziraat_okullari.pdf
32. Kannenberg, K. (1899). Kleinasiens Naturschätze. Gebrüder Borntraeger.
33. Karabacak, R. (2019). Bakırköy ilçesinin coğrafi özellikleri (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi).
34. Kaya, Y. A. (2007). Ion Ionesco de la Brad: XIX. Yüzyıl ortasında Osmanlı tarım ekonomisi ve politik ekonomisi. Kebikeç, (23), 95–110.
35. Keleş, A. (2008). XIX. Yüzyılda Osmanlı tarımının modernleşmesi (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi).
36. Kırlı, E. (2015). Osmanlı tekstil sektöründe basma fabrikası (1846–1876) (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi).
37. Kırlı, E. (2017). 19. Asır ortalarında Zeytinburnu-Bakırköy bölgesinin Osmanlı sanayiiindeki yeri. İçinde F. M. Emecen, A. Akyıldız & E. S. Gürkan (Ed.), Osmanlı İstanbul’u V (ss. 739–766). 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları.
38. Koç, E. (2005). 19. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde tarım (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi).
39. Kurat, A. N. (1967). Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki münasebetlere ait arşiv vesikaları. Tarih Araştırmaları Dergisi, 5(8), 282–321.
40. Leiser, G. (2020). John Porter Brown, early American orientalist (1814–1872). Journal of the American Oriental Society, 140(1), 183–188.
41. Mağden, R. Z. (1959). Zirai öğretimde 110 yıl. Türk Ziraat Mühendisleri Birliği.
42. Miller, L. (1846). Title of the article. The Southern Agriculturist, 6(4).
43. McWhorter, G. C. (1971). Introduction and spread of Johnsongrass in the United States. Weed Science, 19(5), 496–500.
44. Odabaşı, N. (2014). Mihaliç Çiftlikât-ı Hümayunu ve idaresi (Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi).
45. Ortaylı, İ. (2019). İmparatorluğun en uzun yüzyılı. İstanbul: Kronik Kitap.
46. Özcan, A. (1999). Hüseyin Paşa Ağa. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 19, 3–4.
47. Pamukciyan, K. (2003). Biyografileriyle Ermeniler (Haz. O. Köker). Aras Yayıncılık . Polat, M. M. (2016). Bir kentin belleği: Osmanlı dönemi belgelerinde Küçükçekmece. Küçükçekmece Belediyesi Kültür Yayınları.
48. Sarıkaya, M. (2016). Ziraat mektepleri. Kafdağı, 1(1), 24–37.
49. Soydan, H. (2011). 120 yıllık eğitim çınarı Halkalı Ziraat Mekteb-i Âlisi. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı.
50. Soydan, H. (2017). Tarım tarihinden tarım öğretimine. İçinde Tarımsal Yükseköğrenimde Yeni Arayışlar Sempozyumu Bildirileri (ss. 23–31). ZMO Yayınları.
51. Suiçmez, B., Arpa, H., & Yalçın, B. (2015). 60. Yılında Ziraat Mühendisleri Odası. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası.
52. Şişman, A. (2008). Osmanlı Devleti’nde batılı anlamda mesleki ve teknik eğitimin doğuşu. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 27–43.
53. Toruk, İ. (2013). Halkalı Ziraat Mektebi (1892–1928) (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi).
54. Yazıcıoğlu, T. (1959). Memleketimizde ziraat öğretiminin tarihçesi. Ziraat Dergisi, (176–177), 3–8.
55. Yıldırım, M. A. (2008). Osmanlı’da ilk çağdaş zirai eğitim kurumu: Ziraat Mektebi (1847–1851). OTAM, (24), 223–240.
56. Yıldırım, M. A. (2010). Tanzimat döneminde meslek okulları (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi).
57. Yıldırım, M. A. (2013). Halkalı Ziraat Mektebi’nin açılış sürecine dair bazı mülahazalar ve Amasyan Efendi’nin layihası. Tarih Araştırmaları Dergisi, 32(53), 265–302. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000543.