Kentsel Mekânda Bakım Emeğinin Dönüşümü: Anne Dostu Şehir Vizyonundan Kolektif Sorumluluğa

Öz

Çalışmanın amacı, ebeveynliği yalnızca hane içi bireysel bir görev olmaktan çıkarıp, şehir yaşamının sosyal ve mekânsal koşullarıyla bütünleşen Anne Dostu Şehir vizyonu çerçevesinde yeniden tanımlamaktır. Çalışma; ebeveynlik stresi, sosyal izolasyon ve performans baskısı gibi modern sorunların çözümünde yerel yönetimlerin ve şehir planlamasının rolünü vurgulaması açısından önem taşımaktadır. Pedagoji ve sosyoloji tartışmalarında sıkça referans verilen “bir çocuğu büyütmek için bir köy gerekir” ilkesinden hareketle, bu çalışma modern kentlerde kaybolan o ‘köyün’ kurumsal ve mekânsal karşılığını aramaktadır. Yöntem olarak, literatür taraması ve çalıştay masası tartışmaları ışığında belirlenen sürdürülebilirlik, toplumsal cinsiyet, aile dayanıklılığı gibi temalar üzerinden nitel ve kavramsal bir analiz yürütülmüştür. Çalışmanın sınırlılığı, geleneksel şehir planlamasının bakım emeğinden ziyade ekonomik üretime odaklı yapısının, önerilen bu bütüncül dönüşümün önünde yapısal bir engel teşkil etmesidir. Bulgular, bakım emeğinin müzeler, havaalanları, ebeveyn çalışma istasyonları gibi kamusal alanlarla desteklenerek toplumsallaşması gerektiğini; doğayla temasın ve (zaman bankası vb.) sosyal destek ağlarının ebeveynin ve çocuğun psikolojik iyi oluşunu artırma potansiyeli taşıdığını göstermektedir. Sonuç olarak, ebeveynliğin bireysel bir başarı değil, paylaşılan bir sorumluluk alanı olduğuna dikkat çekilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anne Dostu Şehir
• bakım emeği
• Psikolojik iyi oluş
• Sosyal destek
• Üçüncü mekanlar

Destekleyen Kurum

Destekleyen bir kurum yoktur.

Proje Numarası

Proje değildir

Etik Beyan

Etik bağlama uyulmuştur

Teşekkür

Çorum Belediyesi yöneticileri, çalışanlarına ve Anne Dostu Şehir Çalıştay'ında emeği geçen herkese teşekkür ederiz.

The Transformation of Care Labor in Urban Space: From the Vision of the Mother-Friendly City to Collective Responsibility

Öz

Thisstudyseekstoreconceptualizeparenthoodthroughthe lens of theMother-Friendly Cityvision, repositioning it from an isolateddomesticobligationto a processdeeplyembeddedwithinthesocio-spatialfabric of urban life. Theresearchunderscoresthe pivotal role of localgovernanceand urban planning in mitigatingcontemporarychallenges, includingparentalstress, socialisolation, andperformanceanxiety. Employing a qualitativeandconceptualapproach, thestudyanalyzesthemessuch as sustainability, gender, andfamilyresilience, derivedfrom a comprehensiveliteraturereviewandexpert workshop deliberations. Itacknowledgesthattheproduction-orientednature of traditional urban planning, whichoftenmarginalizescarelabor, constitutes a significantstructuralbarriertothisholistictransformation. Findingsadvocateforthesocialization of carelaborthroughinclusivepublicspaces, such as museums, airports, andplaygrounds, whilehighlightingthatintegrationwithnatureandsocialsupportnetworkssignificantlyenhancesthepsychologicalwell-being of bothparentsandchildren. Ultimately, revitalizingtheprinciplethat“it takes a citytoraise a child,”thisstudypositsparenthood as a domain of sharedcivicresponsibilityratherthansolelyindividualachievement.

Anahtar Kelimeler

• Mother-Friendly City
• CareLabor
• Psychological Well-being
• Social support
• Third places

Proje Numarası

Proje değildir

Etik Beyan

The ethical context has been adhered to.

Teşekkür

We would like to thank the administrators and employees of Çorum Municipality, as well as everyone who contributed to the Mother-Friendly City Workshop.

Kaynakça

1. Abidin, R. R. (1992). The determinants of parenting behavior. Journal of Clinical Child Psychology, 21(4), 407-412.
2. Akatlı, R. ve Tunçay, G. Y. (2022). Ebeveynlerin bağlanma biçimlerinin çocuk yetiştirme tutumları üzerindeki yordayıcı rolü. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 6(1), 175-203.
3. Arup & Bernard van Leer Foundation. (t.y.). Proximity of Care. https://www.proximityofcare.com/
4. Balahorli, B. ve Karadeniz, G. (2025). Kavramların çoğulluğu: Ortak, paylaşılan, birlikte ve eşit ebeveynlik üzerine bir derleme. Humanistic Perspective, 7(2), 124-147.
5. Bandura, A. (1997). Bandura (Vol. 2). FrancoAngeli.
6. Belsky, J. (1984). The determinants of parenting: A process model. Child Development, 55(1), 83-96.
7. Bornstein, M. H. (2016). Determinants of parenting. Developmental Psychopathology: Risk, Resilience, and Intervention, 4, 180-270.
8. Bornstein, M. H. (2013). Cultural approaches to parenting. Parenting: Science and Practice, 12(2-3), 212-221.

9. Bornstein, M. H., Putnick, D. L. ve Suwalsky, J. T. (2018). Parenting cognitions→ parenting practices→ child adjustment? The standard model. Development and Psychopathology, 30(2), 399-416.
10. Bowlby, J. (1973). Attachment and loss: Separation, anxiety and anger. Basic Books.
11. Brannan, A. M. ve Heflinger, C. A. (2006). Caregiver, child, family, and service system contributors to caregiver strain in two child mental health service systems. The Journal of Behavioral Health Services Research, 33(4), 408-422.
12. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
13. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press. https://archive.org/details/ecologyofhumande00urie
14. Burns, A., Leavey, G., ve O’Sullivan, R. (2022). Associations between parental bonding, social isolation and loneliness: Do associations persist in later life and is isolation a mediator between parental bonding and loneliness? BMC Psychology, 10(1), 152.
15. Chodorow, N. (1978). The reproduction of mothering: Psychoanalysis and the sociology of gender. University of California Press.
16. Cummings, E. M. ve Davies, P. T. (2011). Marital conflict and children: An emotional security perspective. Guilford Press.
17. Çıplak, B. (2024). Algılanan ebeveyn tutumları ve bağlanma stillerinin yeme tutumu üzerindeki yordayıcı rolü. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
18. Dawenan, F. N. ve Shanti, P. (2022). The correlation between husbands' social support and anxiety in mothers who have experienced mom-shaming in Malang City. KnE Social Sciences, 109-124.
19. Deater-Deckard, K., Atzaba-Poria, N. ve Pike, A. (2004). Mother—and father—child mutuality in Anglo and Indian British families: A link with lower externalizing problems. Journal of Abnormal Child Psychology, 32(6), 609-620.
20. Derin, Ü. (2024). Ergenlerin algılanan ebeveyn tutumları, bağlanma stilleri ve psikolojik sağlamlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
21. Dildeğmez, G. E. ve Dildeğmez, B. (2026). An analysis of the effects of divorce on children from a parental perspective. Osmangazi Journal of Educational Research, 12(2), 49-79.
22. Donnellan, M. B., Martin, M. J., Conger, K. J. ve Conger, R. D. (2013). Economic distress and poverty in families. In Handbook of Family Theories (s. 338-355). Routledge.
23. Eryiğit, T., Çevik, M., Erdoğan, B., Karasu, B. B., Erdoğan, U. ve Bulut, N. Ö. (2024). Özel gereksinimli bireylerin bakım vericilerinin bakım yükü ve algılanan sosyal izolasyon durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sağlık ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 126-139.
24. Filik, N. C. (2021). Üniversite öğrencilerinde bağlanma stilleri ve çocukluk çağı deneyimlerinin duyguları yönetme becerileri ile ilişkisi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
25. Fonagy, P. ve Bateman, A. W. (2006). Mechanisms of change in mentalization‐based treatment of BPD. Journal of Clinical Psychology, 62(4), 411-430.
26. Gerson, K. ve Torres, S. (2015). Changing family patterns. Emerging Trends in the Social and Behavioral Sciences, 1-15.
27. Gül, B. (2023). Annelerin mükemmeliyetçilikleri ile okul öncesi çocuklarının öz düzenleme ve oyun davranışları arasındaki ilişki. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
28. Hayden, D. (1980). What would a non-sexist city be like? Speculations on housing, urban design, and human work. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 5(S3), 170–187. https://doi.org/10.1086/495718
29. Iwanski, A., Lichtenstein, L., Mühling, L. E. ve Zimmermann, P. (2021). Effects of father and mother attachment on depressive symptoms in middle childhood and adolescence: The mediating role of emotion regulation. Brain Sciences, 11(9), 1153.
30. İldeniz, B. S. ve Karadeniz, G. (2021). Koronavirüs pandemisinde annelerin ebeveynlik stresleri, aile dayanıklılıkları ve çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkiler. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(26), 279-296.
31. Jones, T. L. ve Prinz, R. J. (2005). Potential roles of parental self-efficacy in parent and child adjustment: A review. Clinical Psychology Review, 25(3), 341-363.
32. Karadeniz, G., Atalay, A. ve Adatepe, A. (2025a). Annelerin umutsuzluk düzeylerine bağlı olarak kullandıkları övgü türleri arasındaki farklılıklar. Sakarya Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 4(2), 78-103. https://doi.org/10.61158/saukad.1740532
33. Karadeniz, G., Yıldırım, B. ve Polat, Z. (2025b). Güç temelli ebeveynlik. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 3(2), 56-74.
34. Karadeniz, G. (2024). Unrealistic parental optimism. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 16(4), 723-730.
35. Karadeniz, G. (2024). Olumsuz çocukluk yaşantıları ve zihinsel temsiller. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 2(1), 76-103.
36. Karadeniz, G. (2023). Gelişim psikolojisi açısından sürdürülebilirlik: Doğada sağlıklı çocuklar yetiştirmek. İçinde B. Gülay (Ed.), Hoşçakal Dünya (s. 119-134). PublishM.
37. Karadeniz, G. (2022). Koronavirüs pandemisi döneminde aile dayanıklılığının annelerin risk faktörlerine göre incelenmesi. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 4(4), 352-360.
38. Karadeniz, G. ve Çakmakcı, H. A. K. (2021). Turkish fathers’ play attitude with children during COVID-19 lockdown. European Journal of Education Studies, 8(2), 276-291.
39. Kaytez, N., Deleş, B. ve Aral, N. (2025). An examination of the hopelessness levels and self-esteem of parents with special needs children. BMC Psychology, 13(1), 832. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03194-x
40. Kern, L. (2020). Feminist city: Claiming space in a man-made world. Verso Books.
41. Masten, A. S. (2014). Global perspectives on resilience in children and youth. Child Development, 85(1), 6-20.
42. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. SAGE Publications. https://books.google.com/books?id=U41U_v7s89MC
43. Moreno, C., Allam, Z., Chabaud, D., Gall, C. ve Pratlong, F. (2021). Introducing the “15-Minute City”: Sustainability, resilience and place identity in future post-pandemic cities. Smart Cities, 4(1), 93-111. https://doi.org/10.3390/smartcities4010006
44. OECD. (2021). Housing and inclusive urban development. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/topics/housing.html
45. OECD. (2023). SIGI 2023 global report: Gender equality in times of crisis. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4607b7c7-en
46. Oldenburg, R. (1991). The great good place: Cafes, coffee shops, bookstores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community. Paragon House. https://archive.org/details/greatgoodplaceca00olde
47. Palamaro-Munsell, E., Kilmer, R. P., Cook, J. R. ve Reeve, C. L. (2012). The effects of caregiver social connections on caregiver, child, and family well‐being. American Journal of Orthopsychiatry, 82(1), 137.
48. Polat, B. N. ve Yaman, N. (2023). Annelerin ebeveyn bilinçli farkındalığı, psikolojik sağlamlığı ile çocukların sosyal yetkinlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Humanistic Perspective, 5(3), 1119-1147.
49. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster. https://archive.org/details/bowlingalonecoll00putn
50. Sanders, W., Zeman, J., Poon, J. ve Miller, R. (2015). Child regulation of negative emotions and depressive symptoms: The moderating role of parental emotion socialization. Journal of Child and Family Studies, 24(2), 402-415.
51. Sanavi, F. S., Baghbanian, A., Shovey, M. F. ve Ansari-Moghaddam, A. (2013). A study on family communication pattern and parenting styles with quality of life in adolescent. J Pakistan Medical Association Journal, 63(11), 1393-1398.
52. Santha, S. (2026). Exploring Parenting Experiences: Fathers and Mothers Raising a Child With Autism. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Walden University.
53. Sapsağlam, Ö. ve Eryılmaz, A. (2024). Building child-friendly cities for sustainable child development: Child-friendly city scale-child form. Sustainability, 16(3), 1228.
54. Snell Jr, W. E., Overbey, G. A. ve Brewer, A. L. (2005). Parenting perfectionism and the parenting role. Personality and Individual Differences, 39(3), 613-624.
55. Sümer, N., Gündoğdu Aktürk, E. ve Helvacı, E. (2010). Anne-baba tutum ve davranışlarının psikolojik etkileri: Türkiye’de yapılan çalışmalara toplu bakış. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 42-59.
56. Sümer, N. ve Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Culturally relevant parenting predictors of attachment security: Perspectives from Turkey. İçinde P. Erdman ve Kok-Mun (Ed.), Attachment: Expanding the cultural connections (s. 157–179). Routledge/Taylor & Francis Group.
57. Sörensen, S., Pinquart, M. ve Duberstein, P. (2002). How effective are interventions with caregivers? An updated meta-analysis. The Gerontologist, 42(3), 356-372.
58. Thompson, T., Rodebaugh, T. L., Bessaha, M. L. ve Sabbath, E. L. (2020). The association between social isolation and health: An analysis of parent–adolescent dyads from the family life, activity, sun, health, and eating study. Clinical Social Work Journal, 48(1), 18-24.
59. Tronto, J. C. (1993). Moral boundaries: A political argument for an ethic of care. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003070672
60. Tronto, J. C. (2013). Caring democracy: Markets, equality, and justice. New York University Press. https://archive.org/details/caringdemocracym0000tron
61. Türe, D. (2021). Mother-shaming memories: The role of maternal self-discrepancy on negative emotions and shaming experiences of mothers. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ortadoğu Teknik Üniversitesi.
62. UN-Habitat. (2025). Stronger women, stronger cities: UN-Habitat’s action for change 2020–2025. Report. https://unhabitat.org/strongerwomen-stronger-cities-un-habitats-action-for-change-2020-2025
63. UNICEF. (2018). Child friendly cities and communities handbook. UNICEF New York. https://www.unicef.org/lac/sites/unicef.org.lac/files/2019-10/Child%20Friendly%20Cities%20and%20Communities%20Handbook.pdf
64. UNICEF. (2021). Guidance on child and adolescent participation. UNICEF Europe and Central Asia Regional Office. https://www.unicef.org/eca/media/19426/file/child%20and%20adolescent%20participation%20in%20the%20cg%20phase%20iii_version%201.0-dec2021.pdf
65. UN Women. (2012). Safe cities global initiative. United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women. https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Sections/Library/Publications/2013/12/UN%20Women-EVAWSafeCities-Brief_US-web%20pdf.pdf
66. Warner, M. E. (2017). Multi generational planning: Theory and practice. Journal of Planning Education and Research, 37(4). https://www.researchgate.net/publication/332159184_Multigenerational_Planning_Theory_and_Practiceteoria_e_pratica
67. White, H. ve Saran, A. (2022). UNICEF Strategic Plan 2018-2021 Goal Area 1: Every Child Survives and Thrives. Evidence and Gap Map Research Brief. Innocenti Research Brief 2022-04. UNICEF Office of Research-Innocenti.
68. Yağmurlu, B. ve Sanson, A. (2009). Acculturation and parenting among Turkish mothers in Australia. Journal of Cross-Cultural Psychology, 40(3), 361-380.
69. Yıldırım, A. (2023). Ebeveynlerin çocukluk yaşantılarının çocukları ile ilişkisine etkisi. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(2), 78-97.
70. Zabcı, N. ve Karadeniz, G. (2021). Koronavirüs pandemisinde annenin ruhsal süreçlerinin çocuklarda görülen belirtilere yansımaları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(Ek 1), 12-26.