Râzî Tefsirinde İlim
Öz
İnterdisipliner veya multidisipliner çalışmaların önemi gün geçtikçe artmaktadır. Bu husus Tefsir alanı için de geçerlidir. Klasik tefsirlerde multidisipliner olarak adlandırabileceğimiz yaklaşımı Fahreddin Râzî tefsirinde görmek mümkündür. Râzî tefsirinde görülen bu yaklaşımın, Râzî’nin ilim anlayışıyla doğrudan irtibatlı olduğu düşünülmektedir. Onun pek çok alanda telif ve şerh eserlerinin olması, tefsirinde de bu müktesebatını konuşturması, ilim anlayışı hakkında merak uyandırmaktadır. Bundan dolayı bu çalışmanın konusu, Râzî’nin ilim anlayışının; onun izlerinin sürülebildiği, ilahî vahyi insani bilgi çerçevesinde anlamlandırıp ifade ettiği tefsiri bağlamında ele alınmasıdır. Bu çalışmayla, tefsirinde disiplinler arası yaklaşım örneği sergileyen Râzî’nin ilim anlayışının tefsirindeki izleri sürülerek tanıtılması amaçlanmıştır. Böylece her disiplinin ilme bakış açısını yeniden gözden geçirmesine bir basamak oluşturmak hedeflenmiştir. Bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı, buna binaen ilmi çalışmaların çoğaldığı çağımızda ilmin kapsamının, niteliğinin ve ilme dair anlayışların gözden geçirilmesine ihtiyaç olduğu düşünüldüğü için böyle bir çalışma önemli görülmüştür. Bu makalede, Râzî tefsiri taranarak ilme dair yaptığı açıklamalar tespit edilerek ve şu sorulara cevap aranmıştır: Râzî’ye göre ilmin mahiyeti nedir? İlmin ehemmiyetine dair neler söylemiştir? İlim ile meşgul olanlar hakkında düşünceleri nelerdir? Râzî’nin ilme bakışı hakkında tefsirinden neler çıkarılabilir? Râzî’nin ilme bakışından ve tefsirinde yer verdiği farklı disiplinlere ait bilgilerden günümüz ilim dünyası istifade edebilir mi? Ya da Râzî’nin perspektifinden günümüz ilim dünyasına yeni yaklaşım sunulabilir mi? Yukarıda sorulan sorular neticesinde ulaşılan sonuç şu olmuştur: Asırlar öncesinde yazılmış bir tefsir eserinde bugünkü deyimle disiplinler arası geçişin ve metin bütünlüğünün sağlanmış olması, bugün için örnektir. Bugün de din bilimleri olarak isimlendirilen alan ile sosyal, fen ve sağlık bilimlerinin birlikte çalışması mümkün, faydalı ve gereklidir.
Anahtar Kelimeler
The Concept of Knowledge (‘Ilm) in al-Razi's Tafsir
Öz
The significance of interdisciplinary or multidisciplinary studies is increasing day by day. This issue is also valid for the field of Qur'anic exegesis (Tafsir). It is possible to see this approach, which can be described as multidisciplinary, in classical exegesis through the example of Fakhr al-Din al-Razi's Tafsir. This approach observed in al-Razi's exegesis is thought to be directly related to his understanding of knowledge. The fact that he authored and commented on works in many fields, and displayed this scholarly background in his exegesis, arouses curiosity about his conception of knowledge. Therefore, the subject of this study is to examine al-Razi's understanding of knowledge within the context of his exegesis, where its traces can be followed, and where he conceptualizes and expresses divine revelation within the framework of human knowledge. This study aims to introduce al-Razi's understanding of knowledge by tracing its reflections in his exegesis, which serves as an example of an interdisciplinary approach. Thus, it is intended to provide a stepping stone for every discipline to reconsider its perspective on knowledge. In our contemporary age, where access to information has become easier and scholarly studies have proliferated accordingly, such a study is deemed significant due to the need to review the scope, quality, and understanding of knowledge. By scanning al-Razi's exegesis, this article identifies his explanations regarding knowledge and seeks answers to the following questions: What is the nature of knowledge according to al-Razi? What has he said about the importance of knowledge? What are his thoughts on those engaged in knowledge? What can be inferred from his exegesis about his view of knowledge? Can today's scholarly world benefit from al-Razi's perspective and the information belonging to different disciplines in his exegesis? As a result of these questions, it is concluded that achieving interdisciplinary transition and textual integrity in an exegesis work written centuries ago sets an example for today. Today, the collaborative work between religious sciences and social, natural, and health sciences is both possible, beneficial, and necessary.
Anahtar Kelimeler
العلم في تفسير الرازي
Öz
تزداد أهمية الدراسات البينية أو المتعددة التخصصات يومًا بعد يوم، وهذا الأمر ينطبق أيضًا على مجال التفسير. ويمكن رؤية هذا النهج الذي يمكننا تسميته بالمتعدد التخصصات في التفاسير الكلاسيكية في تفسير فخر الدين الرازي. ويُعتقد أن هذا النهج المشهود في تفسير الرازي يرتبط ارتباطًا مباشرًا بمفهومه للعلم. وإن امتلاكه لمؤلفات وشروحات في العديد من المجالات، وإبرازه لهذا المكتسب المعرفي في تفسيره، يثير الفضول حول مفهومه للعلم. وبناءً على ذلك، فإن موضوع هذه الدراسة هو تناول مفهوم الرازي للعلم في سياق تفسيره الذي يمكن تتبع آثاره فيه، والذي يفسر فيه الوحي الإلهي ويعبر عنه في إطار المعرفة الإنسانية. وتهدف هذه الدراسة إلى التعريف بمفهوم الرازي للعلم وتتبع آثاره في تفسيره، وهو الذي قدم نموذجًا للنهج البيني في التفسير. وبذلك، يهدف البحث إلى تشكيل خطوة لإعادة مراجعة وجهة نظر كل تخصص تجاه العلم. وتكتسب مثل هذه الدراسة أهمية بالغة بالنظر إلى الحاجة الملحة لمراجعة نطاق العلم وجودته والمفاهيم المتعلقة به في عصرنا الحالي، حيث أصبح الوصول إلى المعرفة أسهل، وزادت بناءً على ذلك الدراسات العلمية.
وقد سعت هذه المقالة، من خلال مسح تفسير الرازي وتحديد شروحاته المتعلقة بالعلم، إلى الإجابة عن الأسئلة التالية:
ما ماهية العلم عند الرازي؟
ماذا قال الرازي عن أهمية العلم؟
ما هي آراؤه حول المشتغلين بالعلم؟
ما الذي يمكن استنباطه من تفسيره حول نظرته للعلم؟
هل يمكن للعالم العلمي المعاصر الاستفادة من نظرة الرازي للعلم والمعلومات المتعلقة بالتخصصات المختلفة الواردة في تفسيره؟ أو هل يمكن تقديم نهج جديد للعالم العلمي المعاصر من منظور الرازي؟
والنتيجة التي تم التوصل إليها بناءً على الأسئلة المطروحة أعلاه هي: إن تحقيق الانتقال بين التخصصات ووحدة النص -بالمصطلح المعاصر- في كتاب تفسير كُتب قبل قرون يشكل نموذجًا يحتذى به اليوم. واليوم أيضًا، يعد العمل المشترك بين المجال الذي يُطلق عليه العلوم الدينية والعلوم الاجتماعية والطبيعية والصحية أمرًا ممكنًا ومفيدًا وضروريًا.
Anahtar Kelimeler
